Φωτογραφία: Από το Facebook του «Σινέ Πάλας Παγκρατίου»
Υπήρξε η εποχή που γενεές ολόκληρες μεγάλωναν στα χειμερινά και στα θερινά σινεμά της πόλης. Στις σκοτεινές αίθουσες τους ή κάτω από τα αστέρια χτίζονταν αναμνήσεις, λάμβαναν χώρα σινεφίλ μυήσεις, δυνάμωναν φιλίες (κάποτε καταστρέφονταν), γεννιόνταν έρωτες με τον διπλανό / τη διπλανή ή με ένα τρίτο φωτισμένο πρόσωπο στη μεγάλη οθόνη, αντηχούσαν γέλια ή διαμοιράζονταν συγκινήσεις σε μια αθέσμιτη τελετουργία, πλημμυρισμένη από την ανάσα των συμμέτοχων θεατών. Θέαση εν μέσω των πολλών, της παρέας, των γνωστών, των γειτόνων ή των αγνώστων, στον αντίποδα της κατά μόνας θέασης του καναπέ, μια συνήθεια που επιβλήθηκε στη συνέχεια με την επέλαση των ιδιωτικών καναλιών, των βίντεο, των συνδρομητικών πλατφόρμων, μηχανισμών υπερκατανάλωσης και συνεπώς ακύρωσης της μαγείας, κυρίως όμως μηχανισμών απομόνωσης στην ατομική φούσκα, ώστε να μην υπάρχει κανείς να μοιραστείς την απόλαυση της βύθισης σε έναν κόσμο ψεύτικο και ταυτόχρονα αληθινό, και με αναπόφευκτη συνέχεια το να μην υπάρχει κατόπιν κανένας να συζητήσεις, να διαφωνήσεις, να συμφωνήσεις, να εμβαθύνεις, να απλουστεύσεις, να ξανασκεφτείς, να αμφιβάλλεις ή να είσαι έστω για το ελάχιστο σίγουρος.
Ο μαρασμός
Απέμειναν σε λειτουργία λίγες πια αίθουσες. Τα τελευταία χρόνια, υπέστησαν το συντριπτικό χτύπημα του κορονοϊού, που τον αντιμετώπισαν επί της ουσίας αβοήθητες, μιας και δεν ανήκαν στην «αυλή» της προϊσταμένης του υπουργείου (να κρατάμε τη λέξη υπουργός για άλλες/ους που στον τίτλο έδωσαν περιεχόμενο). Και όμως, πολλά σινεμά, όχι όλα, άντεξαν και είδαν το κοινό να ξαναγυρνά, μετά από εκείνο το εφιαλτικό μούδιασμα, πρώτα πεισματικά οι πιο μεγάλες ηλικίες, σταδιακά, θυμίζοντας «ένδοξες εποχές», και πιο νέοι/ες καταλαμβάνοντας τις χθεσινές άδειες θέσεις, διαπράττοντας «έξοδο», ίσως από μια περιρρέουσα και υφέρπουσα μοναξιά.
Το «Πάλας» του Παγκρατίου δεν ήταν από αυτά που άντεξαν. Ο θάνατος του ιδιοκτήτη Ματθαίου Πόταγα, που έφυγε από τη ζωή στα 94 του, τον Ιούνιο του 2021, ήταν το κύκνειο άσμα ενός κινηματογράφου που έκανε το βρεφικό του βήμα πριν από ακριβώς 100 χρόνια, το 1925, σχεδιασμένος από τον αρχιτέκτονα Βασίλειο Κασσάνδρα, με εσωτερικό διάκοσμο σε στυλ art deco, όπως συνηθίζονταν στον μεσοπόλεμο να χτίζονται οι κινηματογραφικές αίθουσες.
Στέκει ακόμα το «Πάλας» στη θέση του, γωνία Ευτυχίδου και Υμηττού, πεισματικά, να μας θυμίζει ότι το Παγκράτι δεν χρειάζεται να είναι μόνο καφετέριες, μπαράκια, φαγοποτεία, airbnb, δυσκολία παρκαρίσματος, στεγνό τσιμέντο, real-estate μπίζνες, εκτοξευμένα ενοίκια. Η πρόσοψη του ξεφτίζει, το εσωτερικό του εικάζεται ότι καταστρέφεται από υγρασία, ενδεχομένως βανδαλίζεται, αποθηκευμένα αρχεία και ιστορικό υλικό κινδυνεύουν να χαθούν, η ταράτσα του που ήταν θερινό σινεμά μένει κλειστή –μόνη αυτή έχει κηρυχθεί διατηρητέα με Υπουργική Απόφαση του Λαλιώτη (ΥΑ 20768/4198/9-7-1997 – ΦΕΚ 648/Δ/25-7-1997), απόφαση που απαγορεύει την αλλαγή της χρήσης του χώρου του υπαίθριου κινηματογράφου, ακόμα κι αν το υπόλοιπο κτίριο αλλάξει χρήση (με την ίδια απόφαση κηρύχθηκαν διατηρητέοι 45 θερινοί στο ευρύτερο λεκανοπέδιο –ελπίζουμε το παρόν άρθρο να μη δίνει αφορμή για σκέψεις «ανάπτυξης» στη κυρία Μενδώνη). Ενώ, όμως, ο θερινός μοιάζει κάπως προστατευμένος, δεν ισχύει το ίδιο για τον χειμερινό, που αφήνεται (σκόπιμα;) να καταρρέει, οδηγούμενος στη διαδρομή που βάδισαν, ενδεικτικά, το Ιντεάλ (ξενοδοχείο στην Πανεπιστημίου), το Αττικόν και το Απόλλων –επί 15 χρόνια ακόμα καμένα κουφάρια στη Σταδίου.
Αίτημα διάσωσης
Χρειάζεται το «Πάλας» στο Παγκράτι; Το Πτι Παλαί, το μόνο άλλο χειμερινό, μετά από 4 χρόνια κλειστό, έγινε θέατρο –ας ελπίσουμε να πάει καλά, το multiplex Village είναι το μόνο που απομένει, φέρνοντας ό,τι πιο εμπορικό κυκλοφορεί στην αγορά, η λέξη ποιότητα δεν ανήκει στο ρεπερτόριο του. Το «Πάλας» υπηρέτησε ένα άλλο είδος κινηματογράφου, και ως τέτοιο πολιτιστικό μνημείο αξιώνεται να διασωθεί. Ίσως και σαν σημείο ιστορικής μνήμης: στις 4 Ιουλίου του 1944, ο ΕΛΑΣίτης Βαγγέλης Μαρτάκης έστησε ένα πολυβόλο στην ταράτσα του κτιρίου ενάντια στους ταγματασφαλίτες, για να πέσει τελικά νεκρός από τα πυρά τους. Μετά τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς στη Γιουγκοσλαβία, το 1999, ο Μ. Πόταγας με φαρδύ–πλατύ πανό κρεμασμένο έξω από το κτίριο, για δύο χρόνια δήλωνε δημόσια ότι δεν φέρνει αμερικάνικες ταινίες. Τέτοια γεγονότα, αλλά κυρίως ταινίες, πολλές σημαντικές ταινίες σηματοδοτεί το αίτημα για τη διάσωση και την επαναλειτουργία του «Παλάς».
Μπορεί να γίνει κάτι; Διαβάζουμε ότι Παγκρατιώτες/τισσες («Πρωτοβουλία για τη Σωτηρία του Παλάς»), με διαβήματα και ανακοινώσεις ζητούν ο κινηματογράφος να παραμείνει ζωντανός. Από το επίσημο κράτος δεν ξέρω πόση βοήθεια μπορούν να περιμένουν. Ίσως ο δήμος Αθηναίων να είναι εκείνος που θα πάρει τις απαραίτητες αποφάσεις. Το «Πάλας» είναι δυνατόν να λειτουργήσει ως καταφύγιο πολιτισμού, ως ανοιχτό πολιτιστικό τοπόσημο, σε μια περιοχή που δέχεται ισχυρή τουριστική επίθεση αλλοίωσής της. Το «Πάλας» είναι μια ευκαιρία για άσκηση μιας άλλης πολιτικής, που θα αφήσει ίχνη στη μνήμη των επόμενων. Ας μην πάει χαμένη.
