Ο Γιάννης Μότσιος, ένας από τους τελευταίους εν ζωή μαχητές του ΔΣΕ, άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 96 ετών. Υπήρξε εμβληματική μορφή των Ελληνικών Γραμμάτων και της Αντίστασης· ένας οραματιστής του πολιτισμικού ανθρωπισμού, ανατρεπτικού απέναντι στο καπιταλιστικό σύστημα.
Στην πορεία της ζωής του έδρασε αδιάλειπτα με πολιτική πυξίδα τις οικουμενικές ιδέες του σοσιαλισμού. Παθιασμένος με την Ελλάδα και τον πολιτισμό της, έφερε το προμηθεϊκό αποτύπωμα σε κάθε πράξη του, γνωρίζοντας ότι θα καταβάλει το σκληρό αντίτιμο των ασυμβίβαστων επιλογών του. Πίστευε βαθιά πως χωρίς ρήξεις ιδεών και αξιών, τα όρια της αληθινής ελευθερίας και ευτυχίας παραμένουν στεγανά και συμβατικά.
Μετέβαλλε την καθημερινότητα σε γιορτή και την πολιτική παρέμβαση σε βίωμα, ακολουθώντας μια πορεία που, για εκείνον, τον χορευτή και υμνωδό της ζωής, αποτελούσε τη μόνη αυθεντική πραγματικότητα· εκείνη που μπορούσε να ανατρέψει το τραύμα και τις συνέπειες της ήττας. Ως ποιητής υπήρξε άμετρος απέναντι στο συμβατικό, με μοναδικό μέτρο τη σοφία των πανανθρώπινων αξιών. Δεν φοβήθηκε τον θάνατο, γιατί δεν άντεχε τη σκλαβιά. Αυτός ήταν ο Γιάννης Μότσιος.
Συχνά ανέβαινε στον Γράμμο για να «συνομιλήσει», όπως έλεγε, με τους νεκρούς συντρόφους του. Σε μία από τις κοινές μας αναβάσεις στο αγαπημένο του βουνό, όταν βρεθήκαμε νύχτα στην Αετομηλίτσα, μας απήγγειλε τον στίχο: «Βλέπω τους συντρόφους μου να με κοιτάνε κάτω από τ’ άστρα και μετά να χάνονται στο φεγγαρόφωτο». Τώρα θα τους συναντήσει ξανά για να οραματιστούν μαζί τον σοσιαλισμό, να απαγγείλουν ποίηση και να χαράξουν νέους ορίζοντες.
Ο Γιάννης Μότσιος συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση και στο ΕΑΜ της Άμεσης Δημοκρατίας, το οποίο θεωρούσε διαρκή κοιτίδα ιδεών και οραμάτων για τον σοσιαλισμό και τον ελληνικό πολιτισμό, τον οποίο μελετούσε διαχρονικά σε όλες του τις διαστάσεις.
Γεννήθηκε στο χωριό Δεσπότης (Σνίχοβο) Γρεβενών το 1930, όπου ολοκλήρωσε το οκτατάξιο Γυμνάσιο. Μεγάλωσε σε αριστερή οικογένεια, με πατέρα κυνηγημένο κομμουνιστή. Όλη η οικογένεια υπήρξε στόχος ταγματασφαλιτών και φασιστών. Σε ηλικία 17 ετών εντάχθηκε στον Δημοκρατικό Στρατό και πολέμησε στον Γράμμο. Ως αποκρυπτογράφος σημάτων έλαβε το τηλεγράφημα που ανήγγειλε την πτώση του Βίτσι.
Πέρασε με την οικογένειά του στην Αλβανία και κατόπιν βρέθηκε στην Τασκένδη. Εκεί έλαβε Απολυτήριο Μέσης Εκπαίδευσης και αποφοίτησε από τις Φιλολογικές Σχολές των Πανεπιστημίων Τασκένδης και Κιέβου, λαμβάνοντας τιμητική διάκριση.
Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Ινστιτούτο Παγκόσμιας Λογοτεχνίας της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ, με ειδίκευση στη νεοελληνική λογοτεχνία, όπου εργάστηκε επί δεκαεπτά έτη. Υποστήριξε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα «Η ζωή και το έργο του Διονυσίου Σολωμού». Ο Διονύσιος Σολωμός, ως ποιητής της καθολικής ελευθερίας, αποτέλεσε το πρότυπό του.
Οι δύο πρώτες μονογραφίες για τη νεοελληνική λογοτεχνία στην ιστορία της Ρωσίας και της Σοβιετικής Ένωσης ανήκουν στον Μότσιο. Με δική του πρόταση, μετάφραση και επιμέλεια δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά στα ρωσικά έργα του Σολωμού, του Παλαμά, καθώς και τα μυθιστορήματα του Νίκος Καζαντζάκης «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» και «Ο Καπετάν Μιχάλης». Συνολικά εξέδωσε περισσότερα από τριάντα πέντε βιβλία, δημοσιευμένα στα ελληνικά, ρωσικά, αγγλικά, γαλλικά, σερβικά και ουκρανικά.
Εμβληματικό έργο του υπήρξε η καταγραφή, μελέτη και έκδοση των ελληνικών μοιρολογιών από την Κύπρο και την Κρήτη έως τη Θράκη, καθώς και από τη Ρωσία και τη Βουλγαρία. Κατέγραψε επίσης τους ελληνόφωνους της Κάτω Ιταλίας, έργο που παραμένει ανέκδοτο. Οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης εξέδωσαν τρεις τόμους κειμένων ρωσικής λογοτεχνίας σε ανθολόγηση, μετάφραση και επιμέλεια του Γιάννη Μότσιου.
Την περίοδο 2013–2016 οργάνωσε τέσσερα Διαβαλκανικά Φιλολογικά Συνέδρια με θεματική που εκτεινόταν από την αρχαιότητα έως σήμερα. Επαναπατρίστηκε από την ΕΣΣΔ το 1976 και για μεγάλο διάστημα παρέμεινε άνεργος. Από το 1980 έως το 1997 δίδαξε ελληνική και ξένη λογοτεχνία στα Πανεπιστήμια Κρήτης και Ιωαννίνων.
Πάντοτε ενεργός στις γραμμές της ριζοσπαστικής Αριστεράς, ασυμβίβαστος και αλύγιστος μέχρι την ύστερη πνοή του, συνδύαζε την ιδεολογική σταθερότητα με περισσή ευγένεια και ευαισθησία για τον σοσιαλισμό και την ποίηση. Και μια παράξενη σύμπτωση: έφυγε στις 9 Φεβρουαρίου, την ίδια ημέρα με τον αγαπημένο του Διονύσιο Σολωμό.
Ήταν προνόμιο που τον γνωρίσαμε, που υπήρξαμε φίλοι του και που μοιραστήκαμε μαζί του ιδέες, και συναισθήματα.
Παναγιώτης Γεωργουδής, Κώστας Φωτάκης
