Ο Γιάννης, το Παρθένι και …το Χάος
Ο Γιάννης φτάνει στο Παρθένι ανάμεσα στις 15 και 20 Ιουνίου του 1969. Προσαρμόζεται γρήγορα στην καθημερινότητα του στρατοπέδου. Παρέα του για το φαγητό είναι ο Βασίλης Νεφελούδης, ο γιατρός Παπαϊωάνου από τον Πειραιά και ο φιλόλογος Παπανδρέου. Συμμετέχει στις καθημερινές αγγαρείες, καθαρισμό χωρών, καθαρισμό τροφίμων στο εστιατόριο, μεταφορές και ό,τι άλλο χρειαστεί.
Συμμετέχει στα αθλητικά, βόλεϊ αλλά και στο αριστοκρατικό τένις που είχε γίνει το πάθος των νεότερων κρατουμένων. Η άνθιση αυτού του σπορ στο στρατόπεδο οφειλόταν στον Νίκο Καραμανλή που είχε κάνει πρωταθλητισμό, αλλά και στον Άγγελο Διαμαντόπουλο λόγω αριστοκρατικής καταγωγής. Φυσικά το γήπεδο διαμορφώθηκε σε ένα προϋπάρχοντα χώρο από τσιμέντο, που τον διέσχιζαν 4 γραμμές από ράγες στις οποίες κινούνταν τα βαγονέτα των Ιταλών που φόρτωναν πολεμοφόδια στα πολεμικά τους πλοία. Οι δε ρακέτες ήταν φτιαγμένες στο στρατόπεδο από κόντρα πλακέ. Οι ώρες συμπληρώνονταν από διάβασμα και όπως ήταν φυσικό με πολλή-πολλή κουβέντα. Και τώρα ας μιλήσουμε για την πολιτική διάσταση των πραγμάτων.
Το στρατόπεδο στο Παρθένι είχε επιλέγει από τη Δικτατορία με το κριτήριο της «επικινδυνότητας» των κρατουμένων, κατά συνέπεια εκεί ευρίσκοντο τα ηγετικά πολιτικά και οργανωτικά στελέχη, καθώς και γνωστοί διανοούμενοι της Αριστεράς Ρίτσος, Κουλουφάκος, Δρομάζος, Νεγρεπόντης, Φουρτούνης, που συνελήφθηκαν κυρίως τις πρώτες ημέρες του πραξικοπήματος.
Όταν φθάνει στο στρατόπεδο ο Γιάννης, η κατάσταση πολιτικά είναι η εξής: έχει γίνει η διάσπαση του ΚΚΕ τον Φεβρουάριο του 1968, έχει δημιουργηθεί το ΚΚΕ Εσωτερικού και τον Αύγουστο του 1968 έχει γίνει η εισβολή στην Τσεχοσλοβακία. Λόγω αυτών των γεγονότων στο στρατόπεδο, από τους 450 κρατούμενους περίπου 100 ήταν με το ΚΚΕ, 250 περίπου με το ΚΚΕ Εσωτερικού, περίπου 20 Μαοϊκοί με τον Γιάννη Χοτζέα και τον Ισαάκ Ιορδανίδη, περίπου 60 του Χάους και πολύ λίγοι τελείως ανένταχτοι. Ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ ήταν ο Φλωράκης ο Λουλές, ο Τρικαλινός, ο Κοτσάκης, του ΚΚΕ Εσωτερικού ο Πότης Παρασκευόπουλος, ο Άγγελος Διαμαντόπουλος, ο Βασίλης, Τσιγγούνης, ο Λότσης, ο βουλευτής Σακελάρης και τελικά στο Χάος, που το αποτελούσαν κυρίως οι νεότεροι κρατούμενοι, ήταν ο Αντρέας Λεντάκης, ο Αριστείδης Μανωλάκος, ο Στέφανος Στεφάνου, ο Δήμος Μαυρομάτης, ο Αντώνης Καρκαγιάννης, ο Κώστας Τσουράκης, ο Τάκης Γεωργίου. Ο Γλέζος και ο Σπύρος Λιναρδάτος διακρίνονταν με μια ιδιαίτερη αυτονομία, όμως στο κείμενο καταδίκης της εισβολής στην Τσεχοσλοβακία βρέθηκαν μαζί με το Χάος.
Το ερώτημα φυσικά είναι ιδεολογικά και πολιτικά τι ήταν το Χάος όπου προσχώρησε και ο Γιάννης. Ακριβώς του δόθηκε αυτό το όνομα από τους έξω γιατί αμφισβήτησε –λόγω των αλλεπάλληλων κρίσεων του παρόντος, αλλά και του παρελθόντος– το όλο κομματικό σύστημα που προερχόταν από το ΚΚΕ, αλλά συγχρόνως υπήρχε μια αναζήτηση που ξεκινούσε από την άρνηση οποιασδήποτε σχέσης με το κομμουνιστικό κίνημα μέχρι την παρακολούθηση με ενδιαφέρον και αμφιβολία των αντιφάσεων του ΚΚΕ Εσωτερικού εκείνης της περιόδου. Σε αυτή την τελευταία κατηγορία ανήκε ο Γιάννης και εγώ. Τελικά μέσα στο Χάος υπήρχαν τόσο ασύμβατες απόψεις που πολύ εύστοχα του δόθηκε αυτό το όνομα. Αυτό αποδεικνύεται και από τη μελλοντική πορεία πολλών πρωταγωνιστών του.
Με όλα αυτά και άλλα, όπως οι βδομαδιάτικες προβολές που μας χόρτασαν με ό,τι μελό έχει περάσει από τον ελληνικό κινηματογράφο, πέρασε ο καιρός και ενάμιση χρόνο μετά από το καλοκαίρι του 1969 στις 22 Δεκεμβρίου του 1970 μαζί με άλλους 115 κρατούμενος απολύεται και ο Γιάννης. Έχει αρχίσει η διάλυση των στρατοπέδων.
Εγώ θα απολυθώ στις 3 Μαρτίου το 1971. Τον Απρίλη θα διαλυθούν τα στρατόπεδα και θα κρατηθούν γύρω στους 60 που θα σταλούν ανά 20 περίπου στη Σαμοθράκη, 20 στα Κύθηρα και 20 θα μείνουν στη Λέρο, όλοι σε καθεστώς «ελεύθερης διαβίωσης», όπου και αυτό θα τελειώσει στις αρχές του 1972.
Για τον Γιάννη και για εμένα που ήμασταν νέοι χωρίς ευθύνη για άλλους, η ιστορία αυτή υπήρξε θαυμαστή εμπειρία και της χρωστάω πολλά, αλλά για τη συντριπτική πλειοψηφία των κρατουμένων που είχαν στην ευθύνη τους οικογένειες, παιδιά, γονείς που είχαν την ανάγκη τους, ήταν πολύ σκληρή δοκιμασία και υπήρξαν περιπτώσεις που χάθηκαν παιδιά, γονείς, περιουσίες.
Σταμάτης Κοιλάκος
Γιάννη, λείπεις!
Στις 29 Φλεβάρη 2025 έκλεισαν 13 χρόνια από την απώλεια του συντρόφου Γιάννη Μπανιά. Ο Γιάννης ήταν αγωνιστής, «οραματιστής», άνθρωπος στην υπηρεσία των ιδεών και αξιών της Αριστεράς. Και ήταν βίωμά του η παραδοχή ότι αυτά είχαν νόημα μόνο όταν βοηθούν και στηρίζουν την κοινωνική πλειοψηφία που πλήττεται, αδικείται και παραμερίζεται. Ήταν διανοούμενος, μαχητής, πεισματάρης και ταυτόχρονα ανοιχτόμυαλος, ακτιβιστής.
Είτε συμμετείχε σε κάποιο κόμμα και το υπερασπιζόταν, είτε ηγείτο σε διασπάσεις, ταυτόχρονα, την ίδια στιγμή, η πρώτη του έγνοια ήταν η νέα ενότητα! Γιατί ήταν επαναστάτης πολιτικός, ρεαλιστής, ριζοσπάστης και ανανεωτής μαζί. Του ήταν αδύνατον να είναι καιροσκόπος και τακτικιστής ή δημαγωγός και λαοπλάνος ή… «αρχηγός». Γιατί ήταν ηγέτης.
Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι ήταν πρώτος από τους πρωτεργάτες στη διορατική και εμπνευσμένη πρωτοβουλία του «Χώρου Διαλόγου και Κοινής Δράσης της Αριστεράς», που οδήγησε στη συγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ. Η νέα ιστορία της Αριστεράς, έργο ζωής για το Γιάννη Μπανιά, είχε αρχίσει ήδη να γράφεται. Τα υπόλοιπα ήταν και θέμα χρόνου.
Δεν μπορώ να μην εξάρω το πείσμα και την επίμονη δουλειά που χρειάστηκε για να φτάσουμε στην ενότητα, στο ξεπέρασμα των κομματικών ανταγωνισμών μέσα στην Αριστερά και την αυτοαναφορικότητα πολιτικών δυνάμεων.
Ήταν στις 15.05.2001 που δημοσιοποιήθηκε η ίδρυση του Χώρου Διαλόγου και Κοινής Δράσης της Αριστεράς, λίγο μετά τη μεγάλη πανεργατική απεργία της 26ης Απριλίου 2001 για το ασφαλιστικό Γιαννίτση, στο περιβάλλον μιας γενικότερης ενότητας που καταγράφτηκε με την ίδρυση και τη δράση του «Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ», που αναπτέρωσε ελπίδες, σε μια εποχή διάψευσης των προσδοκιών με την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού.
Η πρωτοβουλία υιοθέτησε τα κεντρικά αιτήματα του «Φόρουμ», «οι άνθρωποι πάνω από τα κέρδη» και «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός». Και τα δύο συμπύκνωναν την αντικαπιταλιστική προοπτική και τον αντινεοφιλελεύθερο αγώνα. Ο «Χώρος Διαλόγου και Κοινής Δράσης της Αριστεράς» δεν ήταν πολιτικό κόμμα, ήταν χώρος ανταλλαγής απόψεων, συνδιαλλαγής και συναπόφασης, χωρίς οι επιμέρους πολιτικές ομάδες να υποστέλλουν την αυτόνομη παρουσία και λειτουργία τους. Μετά από επαφές δύο χρόνων, συζητήσεις και αποτυχημένες προσπάθειες, ο «Χώρος» στην πρώτη δημόσια εμφάνισή του, περιελάμβανε πολιτικά κόμματα και οργανώσεις, ανένταχτους αριστερούς και ακτιβιστές κοινωνικών κινημάτων.
Ο Γιάννης ενέπνευσε μια κουλτούρα ενότητας μέσα στις δυνάμεις που την αποτέλεσαν και βοήθησε αποτελεσματικά την παραπέρα διεύρυνση του, στη δημιουργία του ΣΥΡΙΖΑ, που κατέβηκε στις βουλευτικές εκλογές του 2004 με αυτό τον τίτλο.
Ο Γιάννης Μπανιάς δεν έζησε τις μεγάλες νίκες του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά ούτε την ακμή και την παρακμή. Δεν ξέρω πραγματικά, αν ζούσε, πώς θα στεκόταν πολιτικά την περίοδο της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ με τα συγκλονιστικά γεγονότα και διλήμματα ή και πως θα αισθανόταν με τις ήττες που ακολούθησαν μετά το 2019. Όσο όμως για τον εκφυλισμό στον οποίο βρέθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ μετά το τυχοδιωκτικό στοίχημα Κασσελάκη, εκεί, είμαι βέβαιη, ότι θα είχε τινάξει όλη την Ελλάδα στον αέρα.
Στις μέρες μας, το κίνημα των Τεμπών έφερε ξανά στην επιφάνεια, με τραγικό τρόπο αυτή τη φορά, το σύνθημα «οι άνθρωποι πάνω από τα κέρδη». Είναι κίνημα νεανικό, ρωμαλέο, ριζοσπαστικό, που συμπυκνώνει πολλαπλά κοινωνικά αιτήματα με αξιοπρόσεκτη ποιότητα και μαζική απεύθυνση. Απομένει ζητούμενο η αχειραγώγητη πολιτική του έκφραση που δεν μπορεί παρά να είναι ενωτική, όχι μόνο ως προσαρμογή στην κοινωνική πίεση, αλλά ως η μόνη πραγματική απάντηση και απειλή στην μακροημέρευση του Κυριάκου Μητσοτάκη, του αυθεντικού πολιτικού εκφραστή σήμερα της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής βαρβαρότητας.
Τασία Χριστοδουλοπούλου
