Η Γροιλανδία παρουσιάζεται συχνά ως ένας λευκός λεκές στον χάρτη. Στην πραγματικότητα, είναι από τα πιο βαριά φορτωμένα γεωπολιτικά οικόπεδα του πλανήτη. Και όπως όλα τα «οικόπεδα», δεν τα διεκδικεί όποιος αγαπά το τοπίο, αλλά όποιος βλέπει μπροστά.
Η ιστορία της Γροιλανδίας είναι πολύ περισσότερο από μια «παγωμένη» σελίδα στον χάρτη. Ξεκινά γύρω στο 985 μ.Χ., όταν Νορβηγοί Βίκινγκς, με επικεφαλής τον Έρικ τον Ερυθρό, αποβιβάζονται στις νοτιοδυτικές ακτές. Ονομάζουν το νησί «Πράσινη Γη» αποδεικνύοντας ότι το σωστο marketing προϋπήρχε του καπιταλισμού. Οι Βίκινγκς οργανώνουν εκεί αποικία, χτισμένη γύρω από σκληρή επιβίωση, εμπορική δικτύωση με τη Νορβηγία και, φυσικά, περιορισμένη ανεκτικότητα στους γηγενείς Εσκιμωους Ινουίτ. Η ζωή ήταν ωμή: συνδυασμός θρησκείας, εμπορίου και στρατηγικής θέσης στον Βόρειο Ατλαντικό.
Στη συνέχεια, η Γροιλανδία ενσωματώνεται στο βασίλειο της Νορβηγίας και, αργότερα, στο σκανδιναβικό κράτος Δανίας-Νορβηγίας. Η ένωση αυτή διατηρείται μέχρι τον 19ο αιώνα, όταν η Νορβηγία αποχωρεί από τη σκανδιναβική εξίσωση, αφήνοντας τη Γροιλανδία υπό δανικό έλεγχο. Η γεωγραφική απομόνωση δεν σήμαινε αδιαφορία: η Δανία βλέπει το νησί ως στρατηγικό σημείο παρατήρησης και εμπορίου, πολύτιμο αλλά δύσκολο να ελεγχθεί πλήρως.
Στις 6 Απρίλιου του 1940, η Δανία παραδίδεται στη ναζιστική Γερμανία μέσα σε περίπου τρεις ώρες. Τέσσερις τουφεκιές, απώλειες μόλις τρεις Γερμανοί στρατιώτες και μια κυβέρνηση που επιλέγει τη «λογική προσαρμογή στο δίκαιο του ισχυρού». Και όπως κάθε υπολογισμός, είχε κόστος. Εκείνες τις ώρες, η Δανία δεν έχασε μόνο τον έλεγχο της επικράτειάς της. Έχασε και τη Γροιλανδία — όχι τυπικά, αλλά ουσιαστικά.
Με τη μητρόπολη υπό κατοχή, το νησί έμεινε πολιτικά ακέφαλο. Και σε τέτοιες περιπτώσεις, η Ιστορία δεν αφήνει κενά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν «προσωρινά» την άμυνα της Γροιλανδίας. Προσωρινά, με την αμερικανική έννοια: δηλαδή μόνιμα. Στήθηκαν βάσεις, αεροδιάδρομοι, ραντάρ. Η Γροιλανδία μετατράπηκε σε φυσικό αεροπλανοφόρο, κομμένο και ραμμένο για τον έλεγχο του Βόρειου Ατλαντικού και των διαδρομών προς τη Σοβιετική Ένωση.
Η ιδέα ότι η Γροιλανδία μπορεί να «αγοραστεί» δεν είναι σύλληψη του Τραμπ. Είναι παλιά αμερικανική σκέψη. Ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, η Ουάσιγκτον εξετάζει σενάρια απόκτησης. Το 1946, καταθέτει επίσημη πρόταση αγοράς προς τη Δανία, με χρήματα και ανταλλάγματα. Η Κοπεγχάγη αρνείται, αλλά το μήνυμα είναι σαφές: για τις ΗΠΑ, το νησί δεν ήταν ποτέ απλώς δανικό. Οι Δανοί επιθυμούσαν μετά το τέλος του Β παγκοσμίου την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από το νησί όμως κάτι τέτοιο ήταν αδιαπραγμάτευτο για τις ΗΠΑ.
Και η Γερμανία, από την πλευρά της, δεν έμεινε αδιάφορη. Από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έως και τη ναζιστική περίοδο, η Γροιλανδία αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός κόμβος. Μετεωρολογικοί σταθμοί, σχέδια ελέγχου, ενδιαφέρον που δεν εκφράστηκε πάντα με προσφορές, αλλά με τη σταθερή λογική των μεγάλων δυνάμεων: ό,τι δεν σου ανήκει, προσπαθείς να το αποκτήσεις.
Ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε στα χαρτιά. Στη Γροιλανδία όχι. Η βάση Thule παρέμεινε, οι συμφωνίες πολλαπλασιάστηκαν και η έννοια της κυριαρχίας απέκτησε υποσημειώσεις. Κι έτσι, όταν ο Τραμπ το 2019 μίλησε ανοιχτά για «αγορά» της Γροιλανδίας, προκάλεσε γέλια. Αδικαιολόγητα. Δεν είπε κάτι νέο. Απλώς μετέφρασε δεκαετίες γεωπολιτικής σκέψης στη γλώσσα του real estate.
Γιατί τη θέλει σήμερα;
Γιατί οι πάγοι λιώνουν και νέοι θαλάσσιοι δρόμοι ανοίγουν.
Γιατί οι σπάνιες γαίες είναι το νέο πετρέλαιο.
Γιατί η Κίνα επενδύει σε σύγχρονα πυρηνικά υποβρύχια και η Ρωσία στρατιωτικοποιεί τον Βορρά.
Και γιατί η γεωπολιτική δεν συγχωρεί τα κενά ισχύος.
Κάπου εδώ, όμως, η ιστορία παύει να είναι αμερικανική και γίνεται ευρωπαϊκή. Η Γροιλανδία είναι έδαφος χώρας μέλους της ΕΕ. Κι όμως, κάθε συζήτηση περί ελέγχου της από τρίτους αντιμετωπίζεται στις Βρυξέλλες με αμήχανη σιωπή και υπεκφυγές. Όταν η επεκτατικότητα έρχεται από υποτιθέμενο σύμμαχο, βαφτίζεται «ρεαλισμός». Όταν έρχεται με συμβόλαιο εκχώρησης κυριαρχικών δικαιωμάτων αντί για στρατό, γίνεται «στρατηγική συνεργασία». Έτσι λειτουργεί το δίκαιο του ισχυρού: δεν επιβάλλεται, παρουσιάζεται ως φυσικός νόμος.
Η Ευρώπη έχει ξανακάνει αυτό το λάθος. Τη δεκαετία του ’30 το έλεγαν πολιτική του κατευνασμού. Σήμερα το λένε υπευθυνότητα. Τότε έλεγαν «ας μην προκαλέσουμε». Σήμερα λένε «ας μην ενοχλήσουμε τον σύμμαχο». Το αποτέλεσμα παραμένει ίδιο: κάθε υποχώρηση δεν αποτρέπει την επεκτατικότητα — τη νομιμοποιεί και την αναπαράγει.
Αν η ΕΕ δεν τραβήξει κόκκινες γραμμές ούτε καν για τη Γροιλανδία, το μήνυμα είναι σαφές: η σιωπή δεν ειναι ουδετερότητα είναι ανευ ορων υποδούλωση στο αρμα του Τραμπ.
Η ιστορία, άλλωστε, διδάσκει. Το 1938, η Τσεχοσλοβακία με τις συμφωνίες του Μόναχο, που υπέγραψαν η Γερμανία, η Ιταλία, η Βρετανία και η Γαλλία —αναγκάζεται να παραδώσει την Σουηδητία στην Γερμανικά χωρίς καν να κληθεί η ίδια στις διαβουλεύσεις . Οι μεγάλες δυνάμεις επέλεξαν να θυσιάσουν την κυριαρχία ενός μικρού κράτους, πιστεύοντας ότι έτσι θα «κατευνάσουν» τον Χίτλερ. Τρεις μήνες αργότερα, ολόκληρη η Τσεχοσλοβακία καταλαμβάνεται, και η γερμανική επεκτατικότητα συνεχίζει με θράσος: η Πολωνία γίνεται το επόμενο θύμα των ισχυρών στρατηγικών επιδιώξεων του Ράιχ. Η Γροιλανδία κινδυνεύει να γίνει η «δεύτερη Σουηδητία» της εποχής μας: ένα στρατηγικό έδαφος που οι ισχυροί διεκδικούν, ενώ η Ευρώπη παρακολουθεί αμήχανη.
Αν θέλουμε να αποφύγουμε την επανάληψη της Ιστορίας, η Ευρώπη πρέπει να αντιδράσει δυναμικά. Να υπερασπιστεί τα μέλη της. Να δείξει ότι η κυριαρχία δεν διαπραγματεύεται και ότι το δίκαιο του ισχυρού δεν θα γίνεται νόμος. Η Γροιλανδία δεν είναι απλώς πάγος και σπάνιες γαίες. Είναι το crash test για την ίδια την ύπαρξη της ΕΕ: ένα τεστ που δείχνει αν η Ένωση είναι ικανή να επιβιώσει πολιτικά ή αν θα μετατραπεί σε προτεκτοράτο του Τραμπ.
