«Θα ήθελα να εκφράσω τη βαθιά θλίψη μου για την απώλεια ανθρώπινων ζωών σε δύο διαφορετικά ναυάγια στο Αιγαίο, παρά τις ηρωικές προσπάθειες του ελληνικού Λιμενικού. Πιστεύω ότι ήρθε η ώρα να συνεργαστούμε πραγματικά και με πολύ ουσιαστικό τρόπο, προκειμένου να αποφύγουμε την επανάληψη τέτοιων περιστατικών στο μέλλον και να εξουδετερώσουμε εντελώς τους λαθρέμπορους που εκμεταλλεύονται αθώους ανθρώπους, απελπισμένους ανθρώπους, οι οποίοι προσπαθούν να φτάσουν στην ευρωπαϊκή ήπειρο με σκάφη που σαφώς δεν είναι αξιόπλοα». Σε ένα τουίτ με ανθρωπιστική πινελιά, ο πρωθυπουργός στέλνει πολλαπλά μηνύματα για το πώς αντιλαμβάνεται η κυβέρνηση την ανθρώπινη ζωή.
Από τη μία θλίβεται για το γεγονός: 18 νεκροί στο ναυάγιο της Λέσβου και 25 οι διασωθέντες, 15 οι αγνοούμενοι στο ναυάγιο στα Κύθηρα και 80 οι διασωθέντες. Μαρτυρίες κάνουν λόγο για άψυχα σώματα στις ακτές των Κυθήρων, που κανείς δεν έχει φροντίσει να περισυλλέξει. Από την άλλη, φροντίζει να εξάρει το έργο του ελληνικού Λιμενικού για τη διάσωση, όταν όλο το 2022 εξάρει το έργο του ως προς την προστασία των συνόρων και τις επαναπροωθήσεις. Από τη μία κάνει λόγο για ευρωπαϊκό πρόβλημα, για την αντιμετώπιση του οποίου πρέπει να υπάρξει ευρωπαϊκή συνεργασία, από την άλλη περιορίζεται στο στόχο της εξουδετέρωσης των διακινητών και αποσιωπά πλήρως τις ευθύνες της Ευρώπης και της Ελλάδας ότι δεν υπάρχει καμία ασφαλής δίοδος στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε όλο το κυβερνητικό σχήμα, όπως και τα συστημικά ΜΜΕ.
Χωρίς πρόσβαση
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (ΔΟΜ), για το 2022 έχουν σημειωθεί 7.000 αφίξεις μέσω θαλάσσης στην Ελλάδα. Τα επίσημα στοιχεία θέλουν 237 άνθρωποι να έχουν χάσει τη ζωή τους στην προσπάθειά τους να διασχίσουν την Ανατολική Μεσόγειο. Ο συνολικός αριθμός των νεκρών ή αγνοουμένων στη Μεσόγειο για το 2022 ανέρχεται, σύμφωνα με το Missing Migrants Project του ΔΟΜ, σε 1.522 άτομα. Ο Gianluca Rocco επικεφαλής του ΔΟΜ Ελλάδας εντοπίζει στη βάση του το πρόβλημα: «στην ανάγκη εντατικοποίησης των διεθνών συνεργασιών για να σωθούν ανθρώπινες ζωές και στη βελτίωση των διόδων για ασφαλή και νόμιμη μετανάστευση». Αντίστοιχα, η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες αναδεικνύει στοιχεία από αυτά που η κυβέρνηση θέλει να αποσιωπήσει. Πρώτον, τα δύο καράβια που ναυάγησαν έφυγαν «κάτω από δύσκολες καιρικές συνθήκες, με ισχυρούς ανέμους και θαλασσοταραχή». Ποιος ξεκινά ταξίδι όταν υπάρχει κίνδυνος το καράβι να ναυαγήσει; Αυτός που ξέρει ότι αν ξεκινήσει με μπουνάτσα, θα συναντήσει τις φουρτούνες των σωμάτων ασφαλείας (Λιμενικό, Frontex). Όπως είπε ο Gianluca Rocco «άνθρωποι που ζητούν απελπισμένα την ασφάλεια και μια καλύτερη ζωή, ρισκάρουν τα πάντα σε θανάσιμα ταξίδια». Δεύτερον, συνεχίζει η Ύπατη Αρμοστεία, δια της αντιπροσώπου της στην Ελλάδα, Maria Clara Martin, «χρειάζεται διεθνής και περιφερειακή συνεργασία για να διασφαλιστεί η πρόσβαση των ανθρώπων στο άσυλο και σε ασφαλείς οδούς».
Εργαλεία αποτροπής
Σύμφωνα με την Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο για το 2021, από τις 28.360 αιτήσεις για άσυλο, απορρίφθηκαν ως απαράδεκτες 12.332 ως αποτέλεσμα της ΚΥΑ 42799/2021, η οποία καθορίζει ποιες χώρες αναγνωρίζει η Ελλάδα (μονομερώς) ως ασφαλείς τρίτες χώρες, θέτοντας το 70% των αιτούντων εκτός πλαισίου. Η Ελλάδα έχει χτίσει πολλά εργαλεία αποτροπής, όπως επαναπροωθήσεις στον Έβρο και στο Αιγαίο, στέρηση του δικαιώματος στη στέγη και την εργασία, διώξεις για διακίνηση, κοινωνικός αποκλεισμός. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, μόνο το 2020 (Μάρτιος-Δεκέμβριος) καταγράφηκαν 321 παράνομες επαναπροωθήσεις, 9.798 μεταναστών. Οι εκτιμήσεις των διεθνών οργανισμών είναι για αύξηση των επαναπροωθήσεων τα επόμενα χρόνια.
Οι μετανάστες και πρόσφυγες που έρχονται παράνομα στη χώρα (αφού δεν υπάρχει καμία νόμιμη οδός) υποχρεούνται να παραμείνουν σε κλειστές ελεγχόμενες δομές ώστε να καταθέσουν αίτηση για άσυλο. Σύμφωνα με ανακοίνωση 22 οργανώσεων (3/10/22), μεταξύ των οποίων η Διεθνής Αμνηστία, η διαμονή στις δομές «με τα έντονα μέτρα ασφαλείας και τις αυστηρές συνθήκες εισόδου/εξόδου, δημιουργεί μια διάχυτη αίσθηση φυλάκισης στους διαμένοντες/ουσες». Επιπλέον, τονίζεται ότι «οι κλειστές και ελεγχόμενες δομές δεν αποτελούν ανθρώπινη ή αξιοπρεπή επιλογή υποδοχής για όσους/ες αιτούνται διεθνή προστασία», όπως και ότι εντός της δομής οι «αιτούντες/σες άσυλο είναι αόρατοι και ξεχασμένοι από την κοινότητα, με περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες και ευκαιρίες αλληλεπίδρασης με τον τοπικό πληθυσμό». Η ανακοίνωση καταλήγει πως «οι πολιτικές περιορισμού έχουν καταστροφικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία των ανθρώπων». Σύμφωνα με στοιχεία από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη το 20,8% των κρατουμένων είναι υπόδικοι ή καταδικασμένοι για διακίνηση μεταναστών. Αυτό σε απόλυτους αριθμούς σημαίνει πως στην Ελλάδα έχουν συλληφθεί 2.223 διακινητές (σε σύνολο 10.678 κρατουμένων). Για αυτούς μάλιστα ο νομοθέτης προβλέπει ειδική μεταχείριση, να μην δικαιούνται αναστολή εκτέλεσης ποινής.
Η κυβέρνηση εκφράζει τη βαθιά θλίψη της για τις απώλειες ζωών. Επιχαίρει, όμως, των συνθηκών που έχει δημιουργήσει ώστε να λειτουργούν ως αποτρεπτικό παράγοντα για τις προσφυγικές ροές. Έως και το κύριο άρθρο της «Καθημερινής», την επομένη των ναυαγίων, δείχνει την κατεύθυνση της «πειστικής αποτροπής», η οποία «μπορεί να έχει αποτέλεσμα, ώστε να μην φθάνουν να ρισκάρουν τη ζωή τους στη θάλασσα απελπισμένοι άνθρωποι». Καλώς καμωμένα, δηλαδή.
Το σύνθημα-πολιτική
Σε κοινή δήλωσή τους οι Γ. Ψυχογιός, Θ. Δρίτσας, Α. Μιχαηλίδης, Ν. Σαντορινιός, Γ. Μπουρνούς, Κ. Αρβανίτης καλούν «την ελληνική κυβέρνηση να εγκαταλείψει επιτέλους τον καταστροφικό ρόλο του δεσμοφύλακα της Ευρώπης, αλλά και την ευρωπαϊκή ηγεσία να πάψει να παριστάνει ότι δεν βλέπει τους νεκρούς σε όλη τη Μεσόγειο και να αναλάβει πρωτοβουλίες για μια δίκαιη πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, βασισμένη στην ισοκατανομή και τις υποχρεωτικές μετεγκαταστάσεις και επανεγκαταστάσεις με νόμιμες και ασφαλείς οδούς, σε σύνορα που θα φυλάσσονται με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα. Που θα προστατεύει πρώτα από όλα την ανθρώπινη ζωή και θα στηρίζει ουσιαστικά τις χώρες πρώτης εισόδου». Ο ΣΥΡΙΖΑ έφερε, μετά από αρκετό καιρό που το απέφευγε χτίζοντας επικοινωνιακά ένα νέο πολιτικό προφίλ, το θέμα στην ουσία του: στην ανθρώπινη ζωή. Και να η ειδοποιός διαφορά που αναζητά για τις εκλογές. Η αξία της ανθρώπινης ζωής, η αξία της ζωής. Από τους πρόσφυγες στους κρατούμενους, τη στιγμή που η CPT (Επιτροπή για την Πρόληψη Βασανιστηριών του Συμβουλίου της Ευρώπης) ετοιμάζεται να εκδώσει δήλωση για το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα, κίνηση που έχει κάνει μόνο πέντε φορές από το 1992. Από τους εργάτες –πληθαίνουν τα εργατικά ατυχήματα, δύο νεκροί την εβδομάδα που πέρασε- έως τους ανέργους –ξεκινά η εφαρμογή του ποινολογίου για όποιον αρνείται εργασία. Από την αστυνομική βία και αυθαιρεσία έως τις γυναικοκτονίες. Από την πρόσβαση στην υγεία –ακόμα ακούμε την εκκωφαντική σιωπή από την έκθεση Λύτρα- έως την πρόσβαση στην ψυχική υγεία –η αύξηση των αυτοκτονιών την τελευταία τριετία είναι ανησυχητική. Από την προστασία των ζώων στην προστασία της φύσης, διότι διαφορετικά πώς θα υπάρξει ανθρώπινη ζωή;
Και η προάσπιση της ζωής πρέπει να είναι χωρίς το περίβλημα των δημοσιονομικών περιορισμών, το αν είναι «έτοιμη η κοινωνία» ή το αν «θα το αντέξει η τοπική κοινωνία» (π.χ. παραγωγή γούνας ή παραγωγή λιγνίτη). Να είναι ο φάρος, που θα μας βγάλει από την τρικυμία της «σταθερότητας». Να γίνει πολιτική το σύνθημα «εσείς μιλάτε για κέρδη και ζημιές και εμείς για ανθρώπινες ζωές». Μόνο έτσι, διαμορφώνεις συνθήκες για κοινωνικό μετασχηματισμό και για πολιτική αλλαγή. Διαφορετικά, η Τζόρτζια Μελόνι θα έχει αντάξιους συνομιλητές και στην Ελλάδα.
