Εκτιμήθηκε ως ένα από τα πρώτα ρήγματα στη συνοχή της συμμαχίας που έχει συμπτύξει στην Ευρώπη η Ουάσινγκτον απέναντι στη Μόσχα. Πρόκειται για κάτι άλλο, όχι λιγότερο σημαντικό ωστόσο. Η ανακοίνωση της Πολωνίας, του πιο ένθερμου μέχρι πρότινος υποστηρικτή της Ουκρανίας, ότι παύει να εξοπλίζει στρατιωτικά το Κίεβο δεν είναι αποτέλεσμα μόνο, ούτε κυρίως, της έντασης που προκλήθηκε στις σχέσεις των δύο χωρών εξαιτίας των ουκρανικών σιτηρών και της σχετικής αποστροφής του Ουκρανού προέδρου στην αγόρευσή του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ προ ημερών.
Η αντίδραση του πολωνού πρωθυπουργού Ματέους Μοραβιέτσκι στις κατηγορίες του Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι η εμμονή της Πολωνίας να απαγορεύει τις εισαγωγές ουκρανικών σιτηρών στο έδαφός της για να προστατεύσει τους αγρότες της «στην ουσία βοηθά τη Μόσχα», ήταν αναμενόμενη. «Καλώ τον πρόεδρο Ζελένσκι να μην ξαναπροσβάλει τους Πολωνούς», απάντησε σε υψηλούς τόνους ο Μοραβιέτσκι.
Υπενθυμίζεται ότι τον Απρίλιο οι Βρυξέλλες επέτρεψαν στη Βουλγαρία, την Ουγγαρία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και την Σλοβακία να απαγορεύσουν το εμπόριο εντός των συνόρων τους των σαφώς φθηνότερων ουκρανικών σιτηρών για να προστατεύσουν τους αγρότες τους από τον αθέμιτο ανταγωνισμό. Η απαγόρευση έπαυσε στις 15 Σεπτεμβρίου, όμως η Πολωνία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία αποφάσισαν να την παρατείνουν, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του Κιέβου δια στόματος Ζελένσκι.
Ήταν ακριβώς αυτή η αντίδραση που προκάλεσε την αιχμηρή δήλωση του πολωνού πρωθυπουργού ότι η χώρα του σταματά να δίνει όπλα στην Ουκρανία. Αλλά ήταν μόνο η αφορμή. Η αιτία ήταν άλλη, όπως προκύπτει από την εμφατική υπογράμμιση του Ματέους Μοραβιέτσκι στη δήλωσή του, ότι δηλαδή η Πολωνία θα επικεντρωθεί στο εξής στο δικό της στρατιωτικό εξοπλισμό: «Δεν θα παραδίδουμε πλέον όπλα στην Ουκρανία. Τώρα εξοπλίζουμε την Πολωνία με πιο σύγχρονα όπλα. Ο πολωνικός στρατός θα γίνει τόσο ισχυρός, που δεν θα χρειάζεται καν να πολεμήσει…».
Μολαταύτα η συνοχή της ευρωατλαντικής συμμαχίας δεν απειλείται. Μάλλον οι εσωτερικές σχέσεις αναπροσαρμόζεται στις νέες παραμέτρους που εισάγει στο παιχνίδι η παράταση της σύγκρουσης στην Ουκρανία.
Η κίνηση της Βαρσοβίας να σταματήσει τον εξοπλισμό του Κιέβου υπαγορεύτηκε από δύο τέτοιες παραμέτρους. Από τη βεβαιότητα ότι η Πολωνία έχει καταστεί κεντρικός και άρα υπολογίσιμος και από τους συμμάχους της παίκτης, και από την εκτίμηση ότι η παράταση της εμπλοκής της στην αντιπαράθεση Δύσης Ρωσίας επί ουκρανικού εδάφους, αντιπαράθεση που δεν φαίνεται να καταλήγει με τη Ρωσία εξουδετερωμένη, ενδέχεται να αποβεί εις βάρος της, αν εξ αυτού οι πάντα επισφαλείς σχέσεις της με τη Μόσχα επιδεινωθούν σε σημείο χωρίς επιστροφή.
Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Πολωνία έχει επιδοθεί συστηματικά στην προσπάθεια ο στρατός ξηράς να γίνει ο ισχυρότερος στην Ευρώπη. Ενδεικτική η πρόθεσή της στον προϋπολογισμό του 2023 οι αμυντικές δαπάνες να διπλασιαστούν από το 2,5% στο 5% του ΑΕΠ, ενώ ήδη διαθέτει περισσότερα άρματα μάχης και πυροβόλα Χόβιτζερ M777 από τη Γερμανία και επιπλέον αποσκοπεί να έχει 300.000 άντρες σε μόνιμη υπηρεσία έως το 2035. Προ μηνών, εξάλλου, κατέβαλε 12 δισ. δολάρια στη Νότια Κορέα για την αγορά όπλων, με την πρόθεση αυτό να επαναληφθεί στο άμεσο μέλλον. Είναι ένα μήνυμα που εκπέμπεται εκτός συνόρων αλλά και εντός, προς την πλειοψηφία του εκλογικού σώματος: η Πολωνία θα καταστεί τόσο ισχυρή, που θα αποθαρρύνει κάθε επιβουλή και καταδυνάστευσή της, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν.
Ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία εκτιμήθηκε από την Πολωνία ως η ευκαιρία να βγει κερδισμένη από τις νέες ισορροπίες που δημιουργεί η παράτασή του είναι βέβαιο. Δεν είναι βέβαιο ότι η οικονομία της θα αντέξει τα εξοπλιστικά μεγέθη που αυτό απαιτεί, δεδομένου επιπλέον ότι, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Εθνικής Τράπεζας της Ελβετίας, ο πόλεμος έχει μειώσει αισθητά την οικονομική ανάπτυξη και έχει ανεβάσει σημαντικά τον πληθωρισμό σε όλη την Ευρώπη.
Εξαιτίας του πολέμου το όραμα μιας ισχυρής ΕΕ με αλληλέγγυο κοινωνικό μοντέλο και αυτόνομη εξωτερική πολιτική απομακρύνεται δυσοίωνα. Η σχεδιαζόμενη διεύρυνση, με την ένταξη και της Ουκρανίας, παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό, αλλάζοντας ριζικά τους συσχετισμούς στο εσωτερικό της Ένωσης. Οι δυνάμεις της αλληλεγγύης και της αυτονομίας, όσες ακόμη αντέχουν, θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα μπλοκ κρατών μελών ευθυγραμμισμένων με τους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς της Ουάσιγκτον να αποτρέψει την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Η πολύπαθη ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στην ΕΕ σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται. Η υποψηφιότητα της Ουκρανίας ανοίγει, υποτίθεται, τον δρόμο για την ένταξη και των χωρών αυτών.
Σε αυτό ουσιαστικά αποσκοπούσε η σύνοδος των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων στην Αθήνα τον Αύγουστο: να δρομολογηθεί η στήριξή τους στην Ουκρανία με δέλεαρ την επιτάχυνση της ένταξής τους στην ΕΕ. Η παρουσία στη σύνοδο της Αθήνας του Βολοντίμιρ Ζελένσκι απέβλεπε ακριβώς στον εμπλουτισμό της λίστας με τους εμπλεκόμενους υπέρ της χώρας του στην ουκρανική αναμέτρηση –και στην επιβεβαίωση της λίστας των ήδη προθύμων. Με την κυβέρνηση Μητσοτάκη να ανταποκρίνεται εκθύμως, δηλώνοντας έτοιμη να αναλάβει την εκπαίδευση των ουκρανών πιλότων στα αμερικανικά F-16 που δίνουν στους Ουκρανούς η Ολλανδία και η Δανία. Δεν είναι βέβαιο ότι η προθυμία αυτή θα αποβεί προς όφελος της Ελλάδας. Όσο στενότερη η εμπλοκή σήμερα, τόσο δυσκολότερη η απεμπλοκή αύριο, αν η τροπή των πραγμάτων παρεκκλίνει από τις επιδιώξεις της Ουάσινγκτον. Σε πόσο βάθος χρόνου μπορεί η Ευρώπη να τελεί υπό κηδεμονία, ακόμη και αν η Ρωσία συντριβεί ολοσχερώς;
Η «αυτονόμηση» που μεθοδεύει για τον εαυτό της η Πολωνία αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Πιθανότατα εμπνέεται από την πεποίθηση ότι το μέλλον δεν ανήκει στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αλλά στην εθνική περιχαράκωση. Με ορατό τον κίνδυνο της θεαματικής ανόδου της ακροδεξιάς στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.
