Η διελκυστίνδα της πολιτικής ηγεμονίας

Από σήμερα και επίσημα η χώρα τέθηκε σε προεκλογική τροχιά. Η κυβέρνηση ολοκλήρωσε τη θητεία της και ο κοινοβουλευτικός κύκλος έκλεισε. Στον απολογισμό του, ο πρόεδρος της βουλής Κ. Τασούλας εξέφρασε την ικανοποίησή του για την ψήφιση του 423^ου νομοσχεδίου της κυβέρνησης, πριν τη διάλυση της βουλής και την ανησυχία του να μην υπάρξουν ακυρώσεις όσων έχουν επιτευχθεί στο μέλλον. «Αρκεί να διαρκέσει», είπε στην αποστροφή του λόγου του. Η κυβέρνηση ΝΔ λειτούργησε σαρωτικά. Περνούσε ένα νόμο ανά τρεις μέρες, επί τέσσερα χρόνια, παρά το γεγονός ότι η βουλή τέθηκε για δύο σχεδόν χρόνια στους περιορισμούς και τα έκτακτα υγειονομικά μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Η ευκαιρία δράχτηκε. Η κυβέρνηση της ΝΔ ακύρωσε όποια νομοθετική πρωτοβουλία πήρε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ-Οικολόγων Πράσινων, αλλά και όποιο μεταρρυθμιστικό αποτύπωμα είχε αφήσει η μεταπολίτευση. Οδοστρωτήρας. Και τώρα δίνει τη μάχη για να ολοκληρώσει το ισοπεδωτικό της όραμα, την επόμενη τετραετία.

Σε διαφορετικά τερέν

Τις τελευταίες βδομάδες, η διεκδίκηση της ηγεμονίας της προεκλογικής περιόδου και κυρίως της πολιτικής ατζέντας έχει καταλήξει να μοιάζει με μια διελκυστίνδα. Η ΝΔ προσπαθεί να προσελκύσει τον ΣΥΡΙΖΑ σε μια σύγκριση στα πεδία που εκείνη θεωρεί ότι έχει χαράξει επιτυχημένη πορεία: ψηφιακό κράτος, μείωση φορολογίας, μείωση μεταναστευτικών ροών, ταχύτερη απόδοση συντάξεων, αύξηση των επενδύσεων, μείωση της ανεργίας. Ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να φέρει την αντιπαράθεση στο κοινωνικό πεδίο, αύξηση των ανισοτήτων, εγκατάλειψη των εργαζομένων, αύξηση των κόκκινων δανείων, στεγαστική κρίση, διάλυση του κοινωνικού κράτους, της παιδείας, της υγείας.

Η ΝΔ προσπαθεί να κάνει damage control και να αποφύγει με κάθε τρόπο να παρασυρθεί σε μια συζήτηση που θα αφορά τα Τέμπη, τις παρακολουθήσεις, τη διαφθορά, την αποτυχία βελτίωσης οποιουδήποτε κοινωνικού δείκτη. Είναι προσκολλημένη στο άρμα της αποτελεσματικότητας, αλλά επιλέγει άλλες ράγες από αυτές που κυρίως κινήθηκε λόγω της συγκυρίας (πανδημία, ενεργειακή κρίση, φυσικές καταστροφές, κ.λπ.) και απέτυχε να διαχειριστεί. Διαμορφώνει ένα πεδίο καταστροφολογίας αν ξαναέρθει ο ΣΥΡΙΖΑ, επιδιώκει να κριθεί ως μια αποτελεσματικότερη του ΣΥΡΙΖΑ κυβέρνηση  («Θέλουμε κυβέρνηση που ξεπερνά τρικυμίες ή ερασιτέχνες που ναυαγούν στις δυσκολίες; Θέλουμε φωνές που θα ακούν και θα σέβονται οι ξένοι ή θέλουμε αμήχανους επισκέπτες που θα κοιτούν παραπονούμενοι;»). Ο ΣΥΡΙΖΑ προσπαθεί πια να τραβήξει από τη δική του πλευρά το σκοινί της σύγκρισης, αναφερόμενος στα πεπραγμένα του («Υποσχεθήκαμε να βγάλουμε τη χώρα από τα μνημόνια και το καταφέραμε. Αυτός ήταν ο στόχος μας. Και να μικρύνουμε τις ανισότητες. Και το κάναμε σε πλαίσιο μνημονίων») και να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της αναξιοπιστίας και της αναποτελεσματικότητας («Δεν ζητάμε δεύτερη ευκαιρία. Ζητάμε την πρώτη ευκαιρία για να κυβερνήσουμε με βάση το πρόγραμμά μας»).

Η ΝΔ έχει εγκλωβιστεί στο τερέν της αυτοδυναμίας και προσπαθεί να πλησιάσει το τερέν της συνεργασίας, χωρίς να πατήσει το πόδι της σε αυτό («Αυτοδυναμία σημαίνει ευρυχωρία. Το έχουμε αποδείξει εξάλλου ότι η ΝΔ είναι μεγάλη, ευρύχωρη, παράταξη») και ο ΣΥΡΙΖΑ έχει εγκλωβιστεί στο τερέν της πρωτιάς, για να υπάρξει συνεργασία («Αν ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πρώτος και μάλιστα με διαφορά, την επόμενη μέρα θα συγκροτήσουμε κυβέρνηση προοδευτικής συνεργασίας που θα πάει τον τόπο μπροστά»).

Οι υπόλοιποι πολιτικοί παίκτες

Η ΝΔ και ο ΣΥΡΙΖΑ είναι σαφές πως δεν απευθύνονται στα ίδια εκλογικά κοινά, όμως παίζουν το ίδιο πολιτικό παιχνίδι, στο οποίο τείνουν -σε διαφορετικό βαθμό- να αγνοούν και τους υπόλοιπους παίκτες, οι οποίοι μπορεί να έχουν καθοριστικό ρόλο για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί άνοιγμα προς όλες τις κατευθύνσεις, ώστε να εμφανιστεί ως ένας παίκτης-ρυθμιστής. «Το ΠΑΣΟΚ υπογραμμίζει πως υπάρχει δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης από την πρώτη κιόλας Κυριακή των εκλογών, αν και εφόσον υπάρξει σύγκλιση στη βάση συγκεκριμένων προγραμματικών θέσεων» (Μ. Κατρίνης). Ταυτόχρονα, υπερεκτιμά τη δύναμή του, για να διασφαλίσει την πολιτική του επιβίωση, και περιγράφει μια κυβέρνηση συνεργασίας, που δεν θα περιλαμβάνει τον αρχηγό του κόμματος που θα έχει την κυβερνητική πλειοψηφία.

Το ΜέΡΑ25 εδώ και μήνες έχει απευθύνει πρόσκληση στον ΣΥΡΙΖΑ «να εξερευνήσουμε τις δυνατότητες σύγκλισης στα βασικά ζητήματα της χώρας, αλλά ο κ. Τσίπρας “έκλεισε την πόρτα” και είπε “καμία συζήτηση, ελάτε μετά”», όπως τόνισε και ο Γ. Βαρουφάκης, ο οποίος έχοντας πια διευρύνει τις εσωκομματικές συμμαχίες, φοβούμενος την πίεση που θα δεχτεί στις δεύτερες κάλπες, έχει συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο που δεν συμβαδίζει με τις καταστατικές του αρχές.

Εγκλωβισμένοι

Οι συμμαχίες θα αποδειχτούν εξαιρετικά χρήσιμες για τη ΝΔ εφόσον δεν κατακτήσει την αυτοδυναμία και για τον ΣΥΡΙΖΑ εφόσον θέλει να υπηρετήσει τη δέσμευσή του πως οι συμμαχίες είναι αυτές που φέρνουν δυναμικές κυβερνήσεις. Αυτό το πεδίο συζήτησης τείνει να μοιάσει με εγκλωβισμό για αμφότερες τις εκλογικές δυνάμεις. Ο Κ. Μητσοτάκης προσπαθεί να εμφανιστεί ως η μόνη υγιής πολιτική δύναμη, τη στιγμή που όσο είναι εκείνος στο «τιμόνι» έχει αποκαλυφθεί ότι παρακολουθούσε τα μέλη του υπουργικού του συμβουλίου, τους πολιτικούς του αντιπάλους, οποιονδήποτε κινείται στην εμβέλειά των πολιτικών του συμφερόντων: «Προσέξτε οι αντίπαλοί μας δεν έχουν αρχές. Εάν οι αριθμοί βγαίνουν –μικρή πιθανότητα, αλλά όχι ανύπαρκτη- τότε θα φτάσουν να συμμαχήσουν, ανεξάρτητα από όσα λένε προεκλογικά. Τους ενώνει η επιθυμία τους για εξουσία και το μίσος για τη ΝΔ και για εμένα προσωπικά. Ας είναι. Το μίσος τους, τα παράσημά μας». Ο Αλ. Τσίπρας έχει εγκλωβιστεί στην «κυβέρνηση των ηττημένων» και δεν μπορεί τώρα εύκολα να υπηρετήσει την απλή αναλογική, που η κυβέρνησή του θεσμοθέτησε. «Η “Μητσοτάκης ΑΕ” θα φύγει από το Μαξίμου μόνο αν χάσει τις εκλογές. Και θα χάσει τις εκλογές η ΝΔ, μόνο αν ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίσει τις εκλογές», είπε ο Αλ. Τσίπρας στη Δράμα, υποστηρίζοντας με την αμέσως επόμενη πρότασή του το σκοπό της απλής αναλογικής: «Η κάλπη της απλής και ανόθευτης αναλογικής, που θα δώσει τους συσχετισμούς εκείνους που μπορεί την επόμενη μέρα να φέρουν μια προοδευτική κυβέρνηση, που θα έχει ισότιμη αντιστοιχία ψήφου και εδρών». Ρωγμές έχουν αρχίσει και παρατηρούνται σε αυτή τη γραμμή από στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, που κατόπιν προβαίνουν σε διευκρινιστικές δηλώσεις, στην υπηρεσία της γραμμής της πρωτιάς.

Η διελκυστίνδα της αυτοδυναμίας ή συνεργασίας μπορεί να είναι ένα από τα ζητήματα που θα κρίνουν ποιος θα περάσει το νήμα. Χρειάζεται, όμως γερά πατήματα. Όποια πλευρά βρει σταθερότερο βηματισμό, θα μπορέσει να τραβήξει και το σκοινί προς την πλευρά της. Η μάχη αυτή θα μπορούσε να είναι διακύβευμα κουλτούρας, πολιτικού πολιτισμού. Τείνει να γίνει ζήτημα τακτικής και στρατηγικής. Και τότε ένα φύσημα του ανέμου μπορεί να σπρώξει την άλλη πλευρά σε ένα προβάδισμα που δεν περίμενε ποτέ ότι θα είχε.