Της Γεωργίας Δάμα
Σαραντάρα τηλεοπτική ρεπόρτερ πηγαίνει σε επαγγελματικό ραντεβού. Με προσόν την πολύτιμη εμπειρία της, συζητάει με εργοδότη ενημερωτικού σάιτ: «Δεν θα σε προσλάβω γιατί έχεις εργασιακή μνήμη. Θα μου δημιουργήσεις προβλήματα», της απάντησε.
Κοίταξε γύρω της, τους νεότερους. Στριμωγμένοι σε ένα πάγκο, ο ένας δίπλα στον άλλο, με τα χέρια στον υπολογιστή. Κάποιος υπολόγιζε πόσες (εκατοντάδες) ειδήσεις μετέφερε σε περίπου δέκα ώρες. Αμείβονται περίπου με 400 ευρώ κι αυτό τους φαίνεται φυσιολογικό. Τότε κατάλαβε τι ακριβώς εννοούσε ο παρ’ ολίγον εργοδότης της. Εκείνη γνώρισε άλλες συνθήκες εργασίας και αμοιβές. Τις οποίες δεν συναντάει σήμερα στη δημοσιογραφική πιάτσα που στενάζει από την ανεργία.
Σε χιλιάδες ανέρχονται οι άνεργοι στον κλάδο του Τύπου, στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης: σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΣΗΕΑ, από το 2009 έως το 2016 απολύθηκαν 1.431 δημοσιογράφοι στην Αθήνα. Η κατάρρευση των ΜΜΕ συνεχίζεται με ραδιοτηλεοπτικά μέσα και εφημερίδες να ετοιμάζουν νέα λουκέτα. Οι εργαζόμενοι διατηρούν την παρουσία τους, παρέχοντας σχεδόν δωρεάν τις υπηρεσίες τους ή έναντι πινακίου φακής, «γιατί πρέπει να φαίνεται η δουλειά σου, για να υπάρχεις στην πιάτσα».
Πλήρης διάλυση, ποσοτική και ποιοτική καταγράφει το Τμήμα ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η ΕΣΗΕΑ έχει 5.600 μέλη. Περισσότεροι από τους μισούς είναι άνεργοι. Ο Γιώργος Πλειός, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών μας μίλησε χαρακτηριστικά για «αποδιοργάνωση της απασχόλησης στα Μέσα Επικοινωνίας», η οποία «για να αναταχθεί, θα χρειασθεί μία δεκαετία».
Λουκέτα κι ανεργία στον Τύπο
Από την αρχή της οικονομικής κρίσης έκλεισαν περίπου 80 επιχειρήσεις Τύπου. Σχετικά με τη μείωση της οπτικοακουστικής παραγωγής, το 50% έκλεισε το διάστημα 2009-2010, τη χρονιά 2011-12 επιπλέον 17% και το 2012-13 κι άλλο 17,6%. Σύμφωνα με συντηρητικές εκτιμήσεις του τμήματος ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, η ανεργία πανελλαδικά και σε όλες τις ειδικότητες στο κλάδο ξεπερνούν συνολικά τους 4.000, ποσοστό που αγγίζει το 50% των εργαζομένων στον Τύπο.
Στο MEGA οι εργαζόμενοι ανέρχονται περίπου σε 2.000 άτομα, οι 540 στον ενημερωτικό τομέα και οι υπόλοιποι σε περιφερειακές δραστηριότητες. Αναζητούν περιστασιακές εργασίες εντός και εκτός αντικειμένου για να επιβιώσουν: «Ό,τι δουλειά βρεθεί για να γεμίσω το ψυγείο», μας απάντησαν απογοητευμένοι, εργαζόμενοι στο MEGA. Είναι γύρω στα πενήντα. Ξέρουν ότι δεν θα ξαναδούν σύμβαση εργασίας. Αναζητούν δουλειά έστω και μία φορά την εβδομάδα, σε ραδιοτηλεοπτικά μέσα, ωρομίσθιοι ή μερικής απασχόλησης. Ακόμα κι με αυτές τις μορφές υποαπασχόλησης αποκλείονται από τα επιδόματα, αφού δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν άνεργοι.
Για μισθούς ούτε συζήτηση να γίνεται, «γιατί αν βρεις δουλειά μετά την ανεργία, δεν διεκδικείς». Άγνωστο παραμένει για την ΕΣΗΕΑ πόσοι δημοσιογράφοι πληρώνονται, με πόση καθυστέρηση και τι προβλέπουν οι νέες συμβάσεις. «Έχεις να επιλέξεις μεταξύ κακού και χείριστου. Ας παραμείνω απλήρωτος, γιατί δεν θα βρω δουλειά αλλού», η συνήθης απάντηση.
Όσοι «τυχεροί» διατήρησαν τις θέσεις εργασίας τους, όπως μαρτυρούν τα στοιχεία, εργάζονται απλήρωτοι για μεγάλο χρονικό διάστημα. Κι άλλοι εργάζονται δωρεάν, μη βρίσκοντας αλλού εργασία.
Τα μέλη της ΕΣΗΕΑ που έμειναν άνεργα, σύμφωνα με συντηρητικές εκτιμήσεις, υπολογίζονται σε 1.633 μόνο στην Αττική. Οι άνεργοι δημοσιογράφοι κατά κανόνα, δεν δηλώνονται στην ΕΣΗΕΑ. Επιπλέον, η ΕΣΗΕΑ δεν καταγράφει τους ανέργους τεχνικούς, διοικητικούς, φύλακες και οδηγούς που είχαν μία θέση εργασίας στο κλάδο κι έμειναν άνεργοι. Οι δημοσιογράφοι αποτελούν περίπου το 1/3 της σύνθεσης των εργαζομένων στα ΜΜΕ. Αν προσθέσουμε και το ποσοστό των άλλων ειδικοτήτων, οι άνεργοι ξεπερνούν τα 4.000 άτομα.
Η ανεργία πλήττει κυρίως τις ηλικίες 40 έως 55 ετών. Δηλαδή επαγγελματίες με γνώση και εμπειρία. Και δεν κάνει εξαιρέσεις φύλων: σύμφωνα με στοιχεία της ΕΣΗΕΑ, η κατανομή ανδρών και γυναικών εμφανίζεται ισομερής.
Μειώσεις μισθών
Οι μειώσεις μισθών στα Μέσα Ενημέρωσης υπερβαίνουν το 50%. Η δημοσιογραφική εργασία στα ενημερωτικά σάιτ κυμαίνεται από 150 έως 600 ευρώ το μήνα. Στις εφημερίδες οι μισθοί υπολογίζονται σε 300 έως 900 ευρώ. Στα τηλεοπτικά Μέσα από 600 έως 3.000 ευρώ, που πιθανόν να διεκδικήσει κάποιος γνωστός παρουσιαστής. Το πεντακοσάρικο θεωρείται πλέον μια καλή αμοιβή για το μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων στον κλάδο.
«Δεν υπάρχει εργασία, με τα δεδομένα που γνωρίζαμε», διευκρινίζουν δημοσιογράφοι που αναζητούν ένα μεροκάματο. Οι συμβάσεις αορίστου χρόνου και η ένταξη στο μισθολόγιο θεωρούνται σπάνιες ή ανύπαρκτες. Συνηθέστερη πρακτική, οι συμβάσεις λίγων μηνών και η εργασία χωρίς αμοιβή.
«Σου λένε «έλα και θα δούμε». Περνούν μήνες και δεν πληρώνεσαι. Πίσω σου περιμένει μια στρατιά ανέργων, που σε αντικαθιστούν, χωρίς αμοιβή. Για ασφάλιση ούτε κουβέντα», περιγράφουν δημοσιογράφοι. «Δουλεύω σε σάιτ, δώδεκα ώρες δουλειάς, δύο ρεπό το μήνα, ανασφάλιστος». Πολλοί αρνούνται να εργασθούν με αυτές τις συνθήκες, αντιλαμβανόμενοι ότι «η εργασία είναι ακριβότερη από την ανεργία. Η μετακίνηση, ο καφές κι ένα σάντουιτς που θα χρειασθώ, κοστίζει περισσότερο από την αμοιβή».
Ενημερωτικά σάιτ: φθηνή εργασία
Ορισμένοι βρίσκουν δουλειά σε ενημερωτικές ιστοσελίδες. Αυτοί είναι τα φθηνά εργατικά χέρια. Δεν έχει πραγματοποιηθεί καταγραφή τους. Αρκετοί προσλαμβάνονται ως διοικητικοί, ακόμα και ως τεχνικοί και όχι ως συντάκτες.
Το ελαστικό εργασιακό καθεστώς καθιστά τους εργαζόμενους στα ΜΜΕ ευάλωτους σε πιέσεις και εξαρτήσεις, επισημαίνει ο καθηγητής Γιώργος Πλειός, αναφερόμενος στη ρευστότητα των εργασιακών σχέσεων.
Με αμοιβή 300 ευρώ, οι δημοσιογράφοι στις ιστοσελίδες βρίσκονται σε μεγάλη πίεση, αφού η συμφωνία προβλέπει ότι θα πρέπει να αναρτήσουν 30-40 ιστορίες την ημέρα.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, στις εμπορικότερες δημοσιογραφικές ιστοσελίδες βασιλεύει ο εκφοβισμός, με την απειλή ότι «κάποιος άλλος από τις στρατιές των ανέργων περιμένει να καθίσει στη θέση σου».
Επιπλέον, ολοένα και περισσότερα περιστατικά γίνονται γνωστά και αφορούν φαινόμενα διαπλοκής και συναλλαγής ιδιοκτητών δημοσιογραφικών ιστοσελίδων με παράγοντες της πολιτικής και οικονομικής ζωής και την προβολή τους.
Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι ενώ η παραβίαση των εργασιακών δικαιωμάτων αποτελεί καθεστώς, δεν υπάρχει συστηματική καταγραφή παραβίασης των εργασιακών δικαιωμάτων στον ηλεκτρονικό Τύπο. Επίσης, δεν υπάρχουν σωματεία για την προστασία των δημοσιογράφων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, το ρόλο, αλλά και τις αμοιβές τους στο χώρο εργασίας.
Με αποτέλεσμα οι δημοσιογράφοι στη χώρα μας να είναι εξαρτημένοι από τους εργοδότες, σε ιδιωτικά και κρατικά ΜΜΕ. Η εξάρτηση ασφαλώς γίνεται μεγαλύτερη όταν δεν είναι έμπειροι και εξειδικευμένοι. Είναι γνωστό ότι αυτός είναι και ο λόγος που οι εργοδότες επιλέγουν την πρόσληψη νέων, που δεν προβάλλουν αντιστάσεις, δεν έχουν αντίστοιχες εμπειρίες.
Από το τμήμα ΜΜΕ εντοπίζεται η ανυπαρξία θεσμικών εμποδίων, που θα κατοχύρωναν την ανεξαρτησία του δημοσιογράφου, όπως η επαγγελματική αρτιότητα και ένα ρυθμιστικό πρότυπο, ώστε να αποφεύγονται φαινόμενα ακραίας εμπορευματοποίησης, ιδιαίτερα στη τηλεόραση, και να μη δημιουργείται αντίθεση με το ρόλο της ενημέρωσης και τη συμβολή των δημοσιογράφων στη δημοκρατία.
Αθλητικός Τύπος: βρέχει απολύσεις
Στη χώρα μας, το 2009 κυκλοφορούσαν 11 αθλητικές εφημερίδες που απασχολούσαν 487 εργαζόμενους. Το 2016 κυκλοφορούσαν δέκα αθλητικές εφημερίδες, μία λιγότερη, με περίπου τους μισούς εργαζόμενους. Συγκεκριμένα απασχολούσαν 214 άτομα.
Μέσα σε μόλις εννέα μήνες (12/9/13 μέχρι 12/6/14) χάθηκαν 705 θέσεις εργασίας σε 46 εκδοτικές επιχειρήσεις, που εκδίδονταν στην Αττική. Σε αυτές δεν συμπεριλαμβάνονται οι θέσεις εργασίας που χάθηκαν πανελλαδικά. Ούτε ο αριθμός εργαζομένων που απασχολούσαν με ανασφάλιστη εργασία ή ως συνεργάτες και απολύθηκαν. Την ίδια χρονική περίοδο, 41 δημοσιογράφοι και τεχνικοί αθλητικών εφημερίδων προστέθηκαν στο μακρύ κατάλογο των ανέργων.
Το ανθρώπινο δυναμικό του αθλητικού Τύπου μειώθηκε περαιτέρω το 2015 με την απόλυση εννέα αθλητικών συντακτών, την κατάργηση του αθλητικού τμήματος της εφημερίδας «Ελεύθερος Τύπος» και την αναστολή έκδοσης των «Σπορ του Βορρά», αφήνοντας χωρίς δουλειά 14 δημοσιογράφους και πέντε τεχνικούς. Ακολούθως, το 2016 βρήκε ανέργους τους εργαζόμενους στην εφημερίδα «Αθλητική Ημέρα» που έκλεισε, ενώ η «Sport Day» έκλεισε το γραφείο της στη Θεσσαλονίκη, αφήνοντας έξι δημοσιογράφους άνεργους και στη συνέχεια απέλυσε δύο διορθωτές της. Τον Ιούνιο του ’17, η λίστα των ανέργων αθλητικών συντακτών διευρύνεται με το λουκέτο στην εφημερίδα «Goal News».
ΜΜΕ που έκλεισαν από το 2009 μέχρι σήμερα
50 Εφημερίδες: Derby News (εβδομαδιαίο και καθημερινό φύλλο), Derby Sports (εβδομαδιαίο και καθημερινό), Espresso της Κυριακής, Financial Box, Newsbomb, Score Live (εβδομαδιαίο και καθημερινό), Veto της Κυριακής, Αδέσμευτος Τύπος (καθημερινό και κυριακάτικο), Άλφα Ένα, Απογευματινή (καθημερινό και κυριακάτικο), Αυριανή (καθημερινό και κυριακάτικο), Ελεύθερος, Ελευθεροτυπία (καθημερινό και κυριακάτικο), Ενημέρωση Κυριακάτικη, Εξέδρα των Σπορ (εβδομαδιαίο και καθημερινό), Εξέλιξη, Εξπρές, Επενδυτής, Εργασία Τώρα, Η Βραδυνή, Η Ελλάδα Αύριο, Η Κιτρινόμαυρη Ώρα των Εργαζόμενων (εβδομαδιαίο και καθημερινό), Η Νίκη, Η Σφήνα, Η Χώρα (καθημερινό και σαββατοκύριακου), Ισοτιμία, Κέρδος, Κιτρινόμαυρη (εβδομαδιαίο και καθημερινό), Κιτρινόμαυρη Ώρα (εβδομαδιαίο και καθημερινό) Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (επανέκδοση), Ο Αγγελιοφόρος, Ο Κόσμος του Επενδυτή, Ο Φίλαθλος (εβδομαδιαίο και καθημερινό), Παρασκευή +13, Σύμβουλος, Το Βήμα, Χρηματιστήριο
Σημειώνεται ότι προβλήματα στις πωλήσεις τους αντιμετωπίζουν ο Όμιλος Πήγασος-ΔΟΛ, οι Όμιλοι ΙΜΑΚΟ και Λυμπέρης, ενώ σε επίσχεση βρίσκονται οι εργαζόμενοι στην εφημερίδα Μακεδονία
Τηλεοπτικοί σταθμοί: Alter channel, 902 TV
Ενώ οι μέτοχοι του Mega channel δεν συμμετείχαν στο διαγωνισμό αδειοδότησης και οι εργαζόμενοι προχώρησαν σε επίσχεση εργασίας.
Ραδιοφωνικοί σταθμοί: Flash 96 fm, Antenna Radio, 902 Αριστερά στα fm, Ξένιος 94,3, Nitro, Κλικ, Capital, Planet City, Βήμα fm, Σπορ fm-Nova Sport, Alpha Sports-Sportime-Music, Sentra fm, Sport 24.
Έχει σημασία ότι, με βάση εκτιμήσεις του υπουργείου Εργασίας, στο πλαίσιο υλοποίησης ευρωπαϊκού προγράμματος ενίσχυσης ατόμων που χάνουν τη δουλειά τους λόγω της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, το 2015 απολύθηκαν 1.633 εργαζόμενοι από εκδοτικές και ραδιοτηλεοπτικές επιχειρήσεις στην Αττική.
