Tης Κίρστι Χιουζ
Μερικά μίλια μακριά από το κεντρικό λιμάνι της Λέσβου, τη Μυτιλήνη, η νέα συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία για τους προσφυγες βρίσκει ορατή και αποκρουστική εφαρμογή. Ακολουθώντας το χωμάτινο δρόμο, ο καταυλισμός της Μόριας, ένα κλειστό, συνωστισμένο υπέρ το δέον, «κέντρο κράτησης πριν την απομάκρυνση», αντιπροσωπεύει όλα όσα είναι λάθος στην απάντηση της ΕΕ στην προσφυγική κρίση.
Είναι ένα ζοφερός καταυλισμός, περικυκλωμένος με αγκαθωτό συρματόπλεγμα και ψηλούς φράχτες, γεμάτο με γκρι κοντέινερ, στα οποία άντρες, γυναίκες, παιδιά είναι στοιβαγμένοι όλοι μαζί -2.800 άνθρωποι σε ένα χώρο που προορίζεται για 2.000 το μέγιστο. Εδώ, σε αυτή την κοιλάδα κατάστικτη από ελιές, η ΕΕ έχει σαφώς χάσει κάθε ηθική και ανθρωπιά.
Υπάρχει ένα μεγάλο μπλε λεωφορείο της αστυνομίας έξω από την κεντρική είσοδο, ασπίδες στηριγμένες στο πλάι, αστυνομικοί που τριγυρίζουν περιμένοντας. Περπατώ ως το τέρμα του κέντρου, όπου καταφέρνω να μιλήσω σε μερικούς από αυτούς που βρίσκονται από τη μέσα μεριά του φράχτη. Αυτό συνέβη το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, πριν η αστυνομία του κέντρου σταματήσει κάθε προσπάθεια δημοσιογράφου ή παρατηρητή ανθρωπίνων δικαιωμάτων να μιλά στους πρόσφυγες. Ένας αιτών άσυλο μου έδειξε στο κινητό του βίντεο από ένα μαζικό καυγά, μάλλον στη σειρά για το φαγητό, την περασμένη Πέμπτη. Δεν υπάρχει αρκετό φαγητό στον καταυλισμό και, λόγω και του συνωστισμού, άνθρωποι κοιμούνται στο έδαφος μόνο με μια κουβέρτα.
Υπάρχουν γέροντες εδώ, ο εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες μιλά για μια γριά γυναίκα 93 χρόνων. Λέει, επίσης, ότι υπάρχουν 17 έγκυες και αρκετές που θηλάζουν. Υπάρχουν νήπια ακόμα και βρέφη κλειδωμένα εκεί μέσα. Ο ίδιος εκφράζει την ανησυχία ότι αρκετοί από αυτούς τους ανθρώπους, τους πιο ευάλωτους, έχουν υποστεί έντονη και τραυματική πίεση και άγχος και ότι ο εγκλεισμός μπορεί να επαναφέρει μετατραυματικά συμπτώματα.
Η Ύπατη Αρμοστεία ζήτησε από τις Αρχές να μεταφέρουν όλες τις ευάλωτες ομάδες και τα παιδιά από τη Μόρια στο Καρά Τεπέ, όπου λειτουργεί ανοιχτός καταυλισμός, με καλές υπηρεσίες που προσφέρονται από τις ανθρωπιστικές οργανώσεις -οι οποίες αποχώρησαν από τη Μόρια μη θέλοντας να συμπράξουν στον υποχρεωτικό εγκλεισμό. Σύμφωνα με τον Μισέλ Τελάρο από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα, η ανθρωπιστική βοήθεια έχει παραμερίσει εξαιτίας ενός πολιτικού ζητήματος, τη συμφωνία μεταξύ ΕΕ και Τουρκίας, κάτι που δεν έπρεπε να γίνει αποδεκτό από την ΕΕ. Η ανθρωπιστική βοήθεια πρέπει να είναι ουδέτερη, αμερόληπτη, λέει.
Αναζητώντας άσυλο
Ο εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας επισημαίνει ότι οι 2.000 από τις 2.800 που βρίσκονται στη Μόρια, έχουν δηλώσει ότι θέλουν να αιτηθούν άσυλο. Πόσο χρόνο θα πάρει αυτή η διαδικασία και πόσο δίκαια μπορεί να είναι, ιδιαίτερα αφότου ο στόχος της ΕΕ είναι να γυρίζει όποιον έρχεται πίσω στην Τουρκία, αποτελούν στην καλύτερη εκδοχή αναπάντητα ερωτήματα. Προς το παρόν, η ελληνική Υπηρεσία Ασύλου είναι πολύ μακριά από την πληρότητα σε προσωπικό και η ΕΕ απέτυχε να στείλει τους ειδικούς που είχε υποσχεθεί. Στη Μόρια υπάρχουν προς το παρόν τρεις εργαζόμενοι στην Υπηρεσία Ασύλου.
Ένα μέλος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα ανησυχεί για την εξέλιξη των διαδικασιών ασύλου. Για παράδειγμα, τα αιτήματα για επανένωση οικογενειών των οποίων μέλη βρίσκονται σε χώρες – μέλη της ΕΕ, θα επιτραπούν ή όχι; Εάν αυτοί οι άνθρωποι σταλούν πίσω στην Τουρκία, προβάλλει έντονα η πιθανότητα να βρεθούν στο πίσω μέρος της «σειράς αναμονής». Επιπλέον, δεν είναι λογικό η ΕΕ να στέλνει πίσω στην Τουρκία Αφγανούς και Ιρακινούς, διότι δεν χαίρουν ούτε της ελάχιστης στοιχειώδους «προσωρινής προστασίας», που έχουν οι Σύριοι.
Όμως, ακόμα και αυτοί που αφίχθηκαν πριν την 20η Μάρτη έχουν αβέβαιες προοπτικές. Η μεγάλη πλειοψηφία των αφιχθέντων τους τελευταίους μήνες προήλθαν από τρεις χώρες όπου μαίνονται συγκρούσεις: 45 – 50% από τη Συρία, 25% από το Αφγανιστάν και 18 – 19% απο το Ιράκ. Με 50.000 περίπου πρόσφυγες εντός της Ελλάδας σε 30 περίπου καταυλισμούς και κέντρα, είναι εξαιρετικά ασαφές πότε και πώς η Υπηρεσία Ασύλου θα διαχειριστεί τα αιτήματα που εμπίπτουν στο σχέδιο μετεγκατάστασης της ΕΕ. Μετά απο 5 μήνες, αυτό το σχέδιο έχει μετεγκαταστήσει μόνο περίπου 600 πρόσφυγες. Με αυτούς τους ρυθμούς θα χρειαστούν δεκαετίες για να μετεγκατασταθούν όλοι.
Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία αίσθηση επείγοντος. Η προτεραιότητα της ΕΕ είναι η απομάκρυνση από τα ελληνικά νησιά πίσω στην Τουρκία, όχι η ταχεία και ανθρώπινη μετεγκατάσταση και η επανένωση οικογενειών. Οι Αφγανοί δεν είναι επιλέξιμοι για το σχέδιο μεταγκατάστασης, με απόφαση των ευρωπαίων ηγετών. Η ΕΕ έβαλε κάνει διακρίσεις βάζοντας φραγμό, με τον οποίο προβλέπεται ότι μόνο οι εθνικότητες που έχουν ευρωπαϊκό μέσο όρο επιτυχημένων αιτήσεων ασύλου πάνω από 75%, μπορούν να ενταχθούν στο πρόγραμμα. Οι Αφγανοί με 65% δεν μπορούν.
Ο περιφερειακός εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας, Μπαμπάρ Μπαλόχ, επισημαίνει ότι «μέχρι τώρα υπήρξαν πολλές μεταθέσεις ευθυνών». Είναι σαφές ότι κανείς δεν θέλει να αναλάβει την ευθύνη για το χάος και την ανθρωπιστική κρίση στην Ελλάδα. Ο ίδιος είναι σαφής ότι είναι η ΕΕ που αποτυγχάνει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της συγκυρίας και ότι η Ελλάδα έχει τη βούληση, αλλά όχι τη δυνατότητα, να λειτουργήσει όλους τους καταυλισμούς που χρειάζονται και να προωθήσει όλα τα αιτήματα ασύλου και μετεγκατάστασης. «Η ΕΕ πρέπει να βγει μπροστά και να βοηθήσει την Ελλάδα, η Ελλάδα δεν μπορεί να αφεθεί μόνη της στη διαχείριση αυτής της κρίσης».
Ο Μπαλόχ, επίσης, αποσαφηνίζει ότι η Ύπατη Αρμοστεία αντιτίθεται στον υποχρεωτικό εγκλεισμό και χαρακτηρίζει την κράτηση όλων όσων αφικνούνται «πρόωρη», δίνοντας έμφαση στον εξανθρωπισμό της διαδικασίας εξέτασης των αιτημάτων ασύλου. «Αν ο πόλεμος ήταν φρικτός, η πορεία προς την ασφάλεια δεν ήταν εύκολη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα το έχει βάρος στη συνείδησή της.»
* Το κείμενο δημοσιεύτηκε στις 6 Απριλίου, στο «Open Democracy» [www.opendemocracy.net]. Κ. Χιουζ είναι συγγραφέας και σχολιογράφος σε θέματα ευρωπαϊκής και διεθνούς πολιτικής, πρώην σύμβουλος της Κομισιόν.
