Συνέντευξη με τον οικονομολόγο και πρωτεργάτη του Forum Disuguaglianze Diversita, Φαμπρίτζιο Μπάρκα
Οι διογκούμενες ανισότητες στην Ιταλία και στις χώρες της Δύσης μοιάζει να είναι μια αναπόφευκτη πραγματικότητα. Αφορά κύρια τις γυναίκες, τους νέους, τις υποβαθμισμένες και τις αγροτικές περιοχές. Διευρύνονται παρεμποδίζοντας την ευημερία ενός μεγάλου τμήματος του πληθυσμού. Όμως οι κοινωνικές ανισότητες και η υποβάθμιση του περιβάλλοντος είναι επακόλουθα των ίδιων πολιτικών. Αυτή η διαπίστωση ήταν ο λόγος της δημιουργίας του Forum Disuguaglianze Diversita. Το περιοδικό Nuova Ecologia και η Ελίζα Κοτζαρίνι το συζήτησε με τον στατιστικολόγο και οικονομολόγο Φαμπρίτζιο Μπάρκα, έναν από τους πρωτεργάτες και ψυχή του Forum.
Ποια είναι η βασική αντίληψη συγκρότησης του Forum;
Είμαστε πεπεισμένοι ότι ο συσχετισμός μεταξύ των κοινωνικών και περιβαλλοντικών ανισοτήτων μπορεί να αντιμετωπισθεί μόνο εφόσον συνδυασθούν οι γνώσεις των ειδικών με εκείνες που ωρίμασαν σε οργανώσεις ενεργών πολιτών στα πεδία δράσης τους. Δυστυχώς έχουμε χάσει πολύτιμο χρόνο. Τα τελευταία τριάντα χρόνια επιτρέψαμε την ανεξέλεγκτη και ακυβέρνητη ανάπτυξη διαδικασιών, όπως εκείνες του τεχνολογικού εκσυγχρονισμού και της παγκοσμιοποίησης. Τη δεκαετία του ’80 επικρατούσε η πεποίθηση ότι δεν υπήρχε εναλλακτική λύση στην κυριαρχία της αγοράς, στις επιλογές των μεγάλων επιχειρήσεων, παραιτούμενοι κατά κάποιο τρόπο της συλλογικής ευφυΐας που θα έπρεπε να συνιστά το κράτος.
Ποιος είναι ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσουν οι οργανώσεις για την αντιστροφή αυτής της διαδικασίας;
Η κρίση των κομματικών οργανισμών, που κατά τεκμήριο συνιστούν την καρδιά της δημοκρατίας, έγινε η αιτία της απώλειας ενός χώρου συνάντησης μεταξύ ατόμων διαφορετικών ως προς τις αντιλήψεις, τις ευαισθησίες, την κοινωνική και τοπική προέλευση. Παράλληλα όμως καταγράφηκε η ανάπτυξη οργανώσεων ενεργών πολιτών. Στην Ιταλία η παρουσία τους είναι ευρέως διαδεδομένη και έχουν καταφέρει να προσελκύουν ιδιαίτερα εκείνους από τους νέους που επιθυμούν να δραστηριοποιούνται, δυνατότητα που εξέλιπε από τα σε κρίση διαβιούντα κόμματα. Οργανισμοί όπως η Caritas, Legambiente, Action Aid, είναι υποκείμενα με σημαντικές δραστηριότητες σε συγκεκριμένους και σαφώς προσδιορισμένους τομείς. Το Forum επιδιώκει να συσπειρώσει τα διαφορετικά αιτήματα, να συντονίσει την έκφραση τους ώστε να έχουν μια συστημική επιρροή.
Είναι εφικτός ο διάλογος μεταξύ όσων ασχολούνται με την προστασία του περιβάλλοντος και εκείνων που ασχολούνται με τα κοινωνικά ζητήματα;
Σε ό,τι αφορά τη σχέση κοινωνικής και περιβαλλοντικής δικαιοσύνης έχουμε καταγράψει σημαντική πρόοδο. Με ειλικρίνεια αναγνωρίσαμε ότι η περιβαλλοντική δικαιοσύνη, απαραίτητη για τους απογόνους μας, μπορεί να επιτευχθεί σήμερα σε βάρος των αδύναμων, αυτών που χάνουν τη θέση εργασίας τους κάθε φορά που κλείνει ένα εργοστάσιο ή των κατοίκων των απομονωμένων αγροτικών περιοχών, οι οποίοι πρέπει να διανύσουν χιλιόμετρα με το αυτοκίνητο επιβαρυνόμενοι το αυξημένο κόστος των καυσίμων. Για να αποφύγουμε τη δημιουργία εντάσεων πρέπει να επανασυνδεθούμε, καταρχήν, στον τρόπο επικοινωνίας, μετά στη δράση. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να βγούμε διπλά νικητές.
Όταν αναφερόμαστε στην ανισότητα, δεν περιοριζόμαστε στο εισόδημα και στον οικονομικό πλούτο αλλά και σε αλλά μεγέθη που είναι πιο δύσκολα προσμετρήσιμα, όπως η δυνατότητα πρόσβασης στις υπηρεσίες.
Η αλήθεια είναι ότι μπορούμε να καταγράφουμε και να προσμετράμε πολύ περισσότερα από όσα νομίζαμε. Την τελευταία πενταετία πέρασα ένα μεγάλο χρονικό διάστημα στην ενδοχώρα προσπαθώντας να καταγράψω τις δυσκολίες όσων διαβιούν με δυσκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες. Από μόνη της αυτή η ενέργεια της μέτρησης των δυσχερειών, η αναγνώριση της, δημιουργεί στους κατοίκους μια αίσθηση προοπτικής, γιατί προσδίδει στην παρουσία τους μια διάσταση κοινωνικής προσφοράς για την προστασία του περιβάλλοντος, την πρόληψη υδρογεωλογικών καταστροφών. Μετά μπορεί κανείς να κάνει την καταγραφή των ανισοτήτων στις πόλεις. Στη Ρώμη υπάρχουν περιοχές χωρίς κέντρα κοινωνικοποίησης, χωρίς καταστήματα, χωρίς κάποια βιβλιοθήκη. Αυτή η απουσία κοινωνικών υποδομών, εφόσον εντοπιστεί, είναι προσμετρήσιμη και αυτό βοηθά στην κατανόηση του προβλήματος και στην εξεύρεση του τρόπου παρέμβασης.
Οι ανισότητες μεταξύ του κέντρου και της περιφερείας, μεταξύ των πόλεων και των αγροτικών περιοχών είναι προϊόν μιας αντίληψης που δεν λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες αυτών που βρίσκονται στο περιθώριο.
Ναι, αυτή η προσέγγιση είναι δημιούργημα δύο συγκεκριμένων αντιλήψεων που επικράτησαν την τελευταία τριακονταετία. Η αντίληψη ότι η κρατική παρέμβαση πρέπει να είναι όμοια για όλους. Ακούγεται καλό, αλλά είναι κακό, γιατί αποτελούμε διαφορετικότητες. Νόμοι, κανόνες, ίδια κριτήρια παρήγαγαν μια συστημική διαστρέβλωση. Από τη μεριά της, η δημόσια διοίκηση εμφανίζει ένα έλλειμμα προσοχής, οχυρωμένη όπως βρίσκετα�� στα γραφεία, δεν επισκέπτεται τους χώρους, επικοινωνεί μόνο με τη γραφειοκρατία Από την άλλη, το κράτος, αντιμέτωπο με την συνθετότατα του σύγχρονου κόσμου, αδυνατεί να πάρει αποφάσεις και υποχρεώνεται να τις εμπιστευθεί σε πιο ισχυρούς οργανισμούς με περισσότερα μέσα, δηλαδή στις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Την παραίτηση της τοπικής διακυβέρνησης, της διακυβέρνησης του χώρου θεωρητικοποίησε η Παγκόσμια Τράπεζα το 2008, όταν δήλωσε ότι πόλεις και περιφέρειες οφείλουν να προσαρμοσθούν στις ανάγκες των επιχειρήσεων. Αναμφισβήτητα οι επιχειρήσεις είναι σημαντικές, αλλά δεν μπορούν να εντέλλονται τη λήψη αποφάσεων που αφορούν την κοινωνία. Ο σκοπός των επιχειρήσεων είναι το κέρδος. Αντί αυτού βρισκόμαστε ενώπιον περιοχών που έχουν αλλάξει, συνεπεία μιας συνειδητής παραίτησης από την άσκηση της δημόσιας λειτουργίας.
Πώς αξιολογείτε την υιοθέτηση του κοινωνικού εισοδήματος; Πιστεύετε ότι μπορεί να συμβάλει στη μείωση των ανισοτήτων;
Συμμερίζομαι τα όσα επισήμανε ο Cristiano Gori, εκπρόσωπος του Συνδέσμου για την Αντιμετώπιση της Φτώχιας. Είναι ευχάριστη η είδηση ότι αυξήθηκαν οι οικονομικοί πόροι και το ποσό το οποίο θα δοθεί σε αυτούς που βρίσκονται κάτω από τα όρια της φτώχιας. Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτής της ρύθμισης έχουν υποβαθμιστεί γιατί έχει διαστρεβλωθεί το νόημα του. Επρόκειτο για μια ρύθμιση η οποία αποσκοπούσε στη διασφάλιση της αξιοπρέπειας των ατόμων, γιατί κανείς δεν πρέπει να βρίσκεται σε συνθήκες ένδειας. Αντ’ αυτού έγινε αντιληπτό ως ένα μέτρο που θα εξασφάλιζε την απασχόληση. Με αυτό τον τρόπο επανέρχεται για πολλοστή φορά η παλιά θλιβερή νεοφιλελεύθερη αντίληψη που ισχυρίζεται πως, αν δώσεις λεφτά στο φτωχό αυτός θα τα σπαταλήσει. Ό,τι ισχυρίζονταν πριν από τριάντα χρόνια στις ΗΠΑ προκειμένου να αποδημήσουν τις πολιτικές αντιμετώπισης της φτώχιας. Αντίθετα, το μέτρο αυτό θα εξασφάλιζε την ικανότητα στα άτομα να αξιοποιήσουν τις δεξιότητες τους με όποιο τρόπο οι ίδιοι θεωρούσαν ότι τους ήταν πιο οικείος. Ένα από τα ισχυρά σημεία του προηγούμενου μέτρου, του επονομαζόμενου και ως εισόδημα κοινωνικής συνοχής, ήταν ότι όποιος λάμβανε παροχή σε χρήμα έπρεπε να έχει και ένα σημείο αναφοράς, γιατί σαν άτομο με αδύναμες κοινωνικές σχέσεις έχριζε της στήριξης των κοινωνικών δομών των Δήμων και όχι των κέντρων ανεύρεσης εργασίας.
Λίγο πριν τις ευρωπαϊκές εκλογές πια, ποια είναι η άποψή σας για το ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην αύξηση των ανισοτήτων;
Πιστεύω ότι τα κράτη πρέπει να σταματήσουν να αποδίδουν ευθύνες στις Βρυξέλλες. Όπως γνωρίζετε, η αποξένωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την περιφέρεια ακολούθησε εκείνη του κάθε κράτους από τη δική του περιφέρεια. Η αντίληψη της αποξένωσης της Ευρώπης δεν ενυπάρχει ως συστατικό στοιχείο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι αποτέλεσμα της μετριότητας που χαρακτηρίζει τις εθνικές ηγεσίες. Το λάθος συνίσταται στη διεύρυνση του ρόλου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, χώρου συνάντησης των κρατών. Το κοινοβούλιο όταν έχει την ελευθερία κίνησης λαμβάνει σημαντικά μέτρα, όπως η καταδίκη του Βίκτορ Ορμπάν και των περιοριστικών της ελευθέριας πολιτικών του. Η Ευρώπη απέκλινε του στόχου της συνεκτικής και βιώσιμης ανάπτυξης γιατί εστίασε αποκλειστικά στις δημοσιονομικές αποκλίσεις. Αντίθετα, θα έπρεπε να εστιάσει στην κοινωνική ισότητα και στο περιβάλλον. Η Ευρώπη θα πρέπει να κάνει στροφή 180 μοιρών σε ό,τι σχετίζεται με τη δημοσιονομική πολιτική. Εν τω μεταξύ στα αποτελέσματα αυτών των εκλογών θα εκφραστεί ο θυμός, η δυσαρέσκεια και το άγχος εκατομμυρίων πολιτών, το αποτέλεσμα θα είναι ένα σύνθετο-περίπλοκο κοινοβούλιο.
Μετάφραση: Μαρία Γαβαλά
