Η Γερμανία, όπως και η Ευρώπη, ανησυχεί
Αποστολή του Ομπάμα στο τελευταίο του ταξίδι ήταν να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους για την προεδρία του Τραμπ
Τρία ζητήματα όρισαν την εβδομάδα που πέρασε την πολιτική σχολιογραφία στη Γερμανία. Το πρώτο ήταν αναμφισβήτητα η στροφή των Χριστιανοδημοκρατών/Χριστιανοκοινωνιστών στο θέμα του νέου προέδρου της Γερμανικής Ομοσπονδίας και η αποδοχή του σοσιαλδημοκράτη Σταϊνμάιερ ως κοινού υποψηφίου των δύο συγκυβερνώντων κομμάτων. Το δεύτερο συνέχισε να είναι η εκλογή Τραμπ στις ΗΠΑ και η σημασία της για την Ευρώπη και τον κόσμο. Το τρίτο ήταν η επίσκεψη Ομπάμα στο Βερολίνο (μετά την Αθήνα). Η υποψηφιότητα Σταϊνμάιερ επισφραγίζει την προοπτική συνέχισης του μεγάλου συνασπισμού στο Βερολίνο και μετά τις εκλογές του 2017, η νίκη του Τραμπ ανοίγει μεγάλα ζητήματα οικονομικών και στρατιωτικών σχέσεων με τις ΗΠΑ και η επίσκεψη Ομπάμα, εκτός από τη συγκίνηση για το τέλος μιας στενής συνεργασίας, αφενός αποτέλεσε μια προσπάθεια του απερχόμενου προέδρου των ΗΠΑ να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους.
Η υποψηφιότητα Σταϊνμάιερ
Όταν ο Ζίγκμαρ Γκάμπριελ ανέφερε τον ομοσπονδιακό υπουργό εξωτερικών Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ ως υποψήφιο του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας για το αξίωμα του προέδρου της Δημοκρατίας, υπήρξε δεξιά και αριστερά μια παγωμάρα. Πρώτα η Αριστερά δήλωσε ότι θα έχει δική της πρόταση και ότι ο Σταϊνμάιερ, «συνδιαμορφωτής της δεξιάς πολιτικής του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος στο παρελθόν», είναι απαράδεκτος υποψήφιος. Στην άλλη πλευρά, των Χριστιανοδημοκρατών/Χριστιανοκοινωνιστών, η δυσαρέσκεια εκφράστηκε λιγότερο έντονα, ήταν όμως εμφανής. Πάντως, για την Μέρκελ η πρόταση Σταϊνμάιερ ήταν από μία άποψη καλοδεχούμενη, καθώς, προς το παρόν (;) διέκοψε τη συζήτηση για συνεννόηση του SPD και των Πράσινων με την Αριστερά. Από τη μεριά των Πράσινων, πάλι, η δυσαρέσκεια οφειλόταν στο ότι, μέχρι τότε, είχαν υπάρξει συζητήσεις με τους Χριστιανοδημοκράτες για κοινό υποψήφιο, και μάλιστα από το κόμμα των Πράσινων, και η ελπίδα ότι η σοσιαλδημοκρατία δεν θα τον απέρριπτε.
Αυτή η ελπίδα δεν είχε γερές βάσεις γιατί, όσο και αν η γερμανική πολιτική βασίζεται στη συναίνεση των κομμάτων, στο πολιτικό σκηνικό ίσαμε σήμερα οι Πράσινοι θεωρούνται προνομιούχοι σύμμαχοι των Σοσιαλδημοκρατών. Μόλις τα τελευταία χρόνια στο κόμμα των Πράσινων άρχισε να κερδίζει έδαφος η ιδέα ότι μπορούν και προς τα δεξιά, αλλά σε αυτή τους την πορεία δεν έχουν λόγο να ελπίζουν πως οι σοσιαλδημοκράτες δεν θα βάλουν εμπόδια. Προτίμηση της Μέρκελ για το αξίωμα του Ομοσπονδιακού προέδρου ήταν ο Βίφριντ Κρέτσμαν, της δεξιάς πτέρυγας του πράσινου κόμματος, σήμερα πρωθυπουργός της Βάδης Βυρτεμβέργης σε κυβερνητικό συνασπισμό με τους Χριστιανοδημοκράτες. Την ιδέα της Μέρκελ απέρριψαν όμως οι Χριστιανοκοινωνιστές της Βαυαρίας, με την αιτιολογία ότι ο Κρέτσμαν είναι ενεργός πολιτικός. Αντίθετα, αποδέχτηκαν τη δεύτερη πρόταση της καγκελαρίου, την Μαριάνε Μπίρτερ, και αυτή πολιτικός των Πράσινων, τέως διευθύντρια της Αρχής για τη διαχείριση των αρχείων της Στάζι (Υπηρεσία Κρατικής Ασφάλειας της Ανατολικής Γερμανίας μετά την πτώση του τείχους). Την τελευταία στιγμή η Μπίρτερ αρνήθηκε, όπως είχε αρνηθεί προηγουμένως ο νυν πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Βουλής.
Ο σχεδιασμός, πάντως, των Χριστιανοδημοκρατών για συμμαχία με τους Πράσινους δεν μπορεί να αφορά την κυβέρνηση μετά τις εκλογές του 2017. Όλες οι δημοσκοπήσεις, που διεξάγονται καθημερινά, δείχνουν ότι δεν θα υπάρξει πλειοψηφία Χριστιανοδημοκρατών-Πράσινων, ούτε πλειοψηφία Σοσιαλδημοκρατών-Πράσινων-Αριστεράς, συνδυασμοί που ήταν δυνατοί στις προηγούμενες εκλογές. Οι Χριστιανοδημοκράτες/Χριστιανοκοινωνιστές έχουν χάσει περίπου 10 ποσοστιαίες μονάδες, οι Σοσιαλδημοκράτες δύο έως τρεις, κερδισμένοι φαίνονται η Αριστερά, οι Πράσινοι, οι Φιλελεύθεροι (που μάλλον θα ξεπεράσουν το όριο του 5% και θα μπουν στη Βουλή) και βέβαια η ακροδεξια AfD που σήμερα βρίσκεται εκτός του φάσματος των πιθανών συνεργασιών. Επομένως, η ρεαλιστική προοπτική, εκτός κι αν έρθουν τα πάνω κάτω – αλλά μιλάμε για τη Γερμανία–, είναι ο «μεγάλος συνασπισμός» Χριστιανοδημοκρατών-Σοσιαλδημοκρατών, όπως τώρα – και αυτό αποτυπώνεται, μαζί με την έλλειψη άλλου υποψήφιου, στην αποδοχή του Σταϊνμάιερ από τον μεγάλο εταίρο στη γερμανική κυβέρνηση.
Η ανησυχία μπροστά στον απρόβλεπτο Τραμπ
Είναι πολύ πιθανό ο Σταϊνμάιερ να δέχτηκε την πρόταση να γίνει πρόεδρος, δηλαδή να εγκαταλείψει το υπουργείο Εξωτερικών, θεωρώντας δύσκολο να συνεργαστεί με τη νέα κυβέρνηση του σημαντικότερου εταίρου της Γερμανίας, των ΗΠΑ. Ο ίδιος είχε χρησιμοποιήσει πολύ βαριές κουβέντες εναντίον του Ντόναλντ Τραμπ και, μετά τις εκλογές στις ΗΠΑ, αρνήθηκε να συγχαρεί τον νικητή. Και πράγματι, θα είναι δύσκολο να συνεννοηθεί με τον ισλαμόφοβο σύμβουλο ασφαλείας του Τραμπ, τον στρατηγό Φλιν, το οποίο ο ρεπουμπλικάνος πρώην υπουργός Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ είχε χαρακτηρίσει «παράφρονα δεξιό». Γενικά η γερμανική κυβέρνηση και ο πολιτικός κόσμος στη Γερμανία (με εξαίρεση την ακροδεξιά) δεν αισθάνεται άνετα με τον νέο πρόεδρο των ΗΠΑ, με τον οποίο όμως πρέπει να τα βρει, γιατί αυτός θα είναι επικεφαλής της υπερδύναμης.
Οι δηλώσεις της Μέρκελ μετά τη νίκη του Τραμπ ήταν κάθε άλλο παρά οι συνηθισμένες τυπικές εκδηλώσεις φιλίας. Η γερμανίδα καγκελάριος ουσιαστικά υπενθύμισε στον μελλοντικό ένοικο του Λευκού Οίκου της Ουάσιγκτον ότι η φιλία των δύο χωρών, αλλά και η ευρωαμερικανική συνεργασία βασίζονται σε αρχές διαφορετικές από εκείνες που εξέφρασε ο Τραμπ προεκλογικά. Η καγκελάριος, όπως φαίνεται, ανησυχεί για το κατά πόσον ο νέος αμερικανός πρόεδρος θα μπορεί να ηγείται της Δύσης, δεν θα ασκήσει τυχοδιωκτική εξωτερική πολιτική, ας πούμε στις σχέσεις με το Ιράν, τη νέα μεγάλη αγορά που ανοίγει στην Ασία, ή δεν θα τα βρει με τη Ρωσία, π.χ. στο Ουκρανικό ζήτημα, όπου διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντα των μεγάλων δυτικοευρωπαϊκών κρατών και κρίνονται οι ζώνες επιρροής στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ή δεν θα προσπαθήσει να αποκτήσει προνομιακή σχέση με την Τουρκία του Ερντογάν «αδειάζοντας» τη γερμανική πολιτική ή θα αλλάξει τη δυτική πολιτική στη Μέση Ανατολή είτε αφήνοντας ακόμα μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων στο Ισραήλ είτε επεμβαίνοντας δυναμικά στη Συρία.
Αμερικανικός απομονωτισμός και τα γερμανικά συμφέροντα
Οι γερμανικές ανησυχίες εκδηλώθηκαν και στην επίσκεψη του Ομπάμα στο Βερολίνο: ο σχεδόν ερωτικός αποχαιρετισμός της καγκελαρίου και του απερχόμενου προέδρου, μπορεί να σχετιζόταν με μια σχέση εμπιστοσύνης που είχε αναπτυχθεί την τελευταία οκταετία, οπωσδήποτε όμως περιείχε και το «Τι θα γίνει τώρα;». Το ερώτημα έχει να κάνει και με τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις: ο εξαγωγικός γίγαντας Γερμανία βλέπει με ανησυχία τις ΗΠΑ να κινούνται προς έναν οικονομικό απομονωτισμό με έναν πρόεδρο, ο οποίος δεν δίστασε να προαναγγείλει την κήρυξη οικονομικού πολέμου με την Κίνα. Η ανάπτυξη της Κίνας και οι εξαγωγικές της επιτυχίες, όχι μόνο δεν βλάπτουν, αλλά ωφελούν κιόλας τη Γερμανία, γιατί η κινεζική παραγωγή και οι ανάπτυξη των υποδομών στην Κίνα γίνονται σε μεγάλο βαθμό με γερμανικές μηχανές και τεχνογνωσία. Άλλωστε, αν εκδηλωθεί πράγματι τέτοιος εμπορικός πόλεμος, γιατί δεν θα επεκταθεί και στις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρωπαϊκής Ένωσης, βλάπτοντας πρώτα από όλα γερμανικά οικονομικά συμφέροντα;
Αποστολή του Ομπάμα σε αυτό το τελευταίο επίσημο ταξίδι του στην Ευρώπη ήταν οπωσδήποτε να καθησυχάσει τους Δυτικοευρωπαίους, ώστε η εκλογή Τραμπ να μην βλάψει συμφέροντα των ΗΠΑ και είναι βέβαιο ότι στη συνάντησή του με τον Τραμπ είχε αναφερθεί το ζήτημα. Ακόμα και αν η μίνι σύνοδος κορυφής των Ομπάμα, Μέρκελ, Ολάντ, Μέι, Ρέντσι και Ραχόι στο Βερολίνο επιβεβαίωσε στα σημαντικότερα διεθνή ζητήματα την πολιτική Ομπάμα, που ταυτίζεται με την πολιτική των δυτικοευρωπαίων – δηλαδή δεν ταιριάζει με όσα, ασαφή βέβαια, είχε διατυπώσει ο Τραμπ προεκλογικά –, κανένας απερχόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έκανε ποτέ αντιπολίτευση στον διάδοχό του. Από τις δηλώσεις που ακολούθησαν δεν φαίνεται ότι ο Ομπάμα, αν ήταν αυτή η αποστολή του, κατόρθωσε να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους, τουλάχιστον τους Γερμανούς. Στον απόηχο των εξαγγελιών του Τραμπ για τη δική του πολιτική ασφάλειας των ΗΠΑ και τον νέο, πιο περιορισμένο, ρόλο του ΝΑΤΟ, πρέπει να δει κανείς και την αναθέρμανση των προσπαθειών για αυτόνομη δυτικοευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας και την οικοδόμηση ενωσιακών στρατιωτικών δυνάμεων.
Θόδωρος Παρασκευόπουλος
