Ερβέ Λε Κορ “Μετά τον πόλεμο” (μτφ. Γιάννης Καυκιάς, εκδ. του Εικοστού Πρώτου, 2015)
Μπορντό: μια πόλη «που θεωρείται ήσυχη και νομοταγής, πρωτεύουσα της πολιτικής μετριοπάθειας, που είχε στο παρελθόν μια Γκεστάπο αποτελεσματική και μια πολιτική αστυνομία ανελέητη και επίφοβη, που είχαν κάνει την αντίσταση κιμά και είχαν δεόντως μαζέψει κι εξανδραποδίσει τους Εβραίους». Βρισκόμαστε στη δεκαετία του 1950: τα τραύματα του πολέμου και της κατοχής αιμορραγούν ακόμα, ενώ σιγά-σιγά ανοίγει άλλη μια πληγή στην αποικιακή Γαλλία, αυτή τη φορά στην Αλγερία.
Μετά την Απελευθέρωση, η κάθαρση από τους συνεργάτες των ναζί μερικές φορές έχει αγγίξει τη φάρσα, καθώς «αυτοί που, υπηρετώντας πιστά τον δωσίλογο Πετέν και την Γκεστάπο, συλλάμβαναν μαζικά τους Εβραίους για να τους στείλουν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και κυνηγούσαν τους αντιστασιακούς, ανακάλυπταν ξαφνικά πως είχαν δημοκρατική συνείδηση». Ταυτόχρονα, το φάσμα του πολέμου στην Αλγερία αρχίζει να γίνεται όλο πιο απτό: «σκουραίνουν τα πράγματα εκεί κάτω. Πολλά θύματα. Λένε. Λέγεται. Πιστεύεται. Τα λόγια πάνε κι έρχονται. Ο καθένας έχει κάποιον γνωστό που σκοτώθηκε ή ξέρει κάποιον που θρηνεί ένα γιο ή έναν αδερφό και καταριέται τους υπουργούς κι αρχίζει να μισεί αυτό το λαό των μακελάρηδων που σφάζουν τους λεβέντες που παραδίδουν οι δικοί μας στα μαχαίρια τους».
Καταλύτης, η σκληρότητα του πολέμου
Η πλοκή του μυθιστορήματος του Ερβέ Λε Κορ οικοδομείται με άξονα τρία, κυρίως, πρόσωπα. Το πρώτο είναι ο διεφθαρμένος και ανηλεής αστυνόμος Νταρλάκ. Όλη η πόλη ζει στη δυσοίωνη σκιά του. Στη διάρκεια της κατοχής, σε μια πόλη όπου «όλοι οι μπάτσοι ήταν δωσίλογοι […] ορισμένοι έδειξαν μεγαλύτερο ζήλο από άλλους […] ορισμένοι άλλοι επωφελήθηκαν για να κάνουν περιουσία», ο Νταρλάκ ανήκει σε αυτή την τελευταία κατηγορία, ενώ μετά την απελευθέρωση συνέχισε τη στενή του συνεργασία με τον υπόκοσμο της πόλης. Μετά, είναι ο νεαρός Ντανιέλ: τεχνίτης σε συνεργείο αυτοκινήτων, ετοιμάζεται κι αυτός, όπως τόσοι και τόσοι φίλοι του που τους πήρε ο στρατός, να πάρει το δρόμο για την Αλγερία. Εκεί, ο Ντανιέλ θα έρθει αντιμέτωπος με τις πρωτοφανείς βαναυσότητες των γάλλων στρατιωτικών και με τη φρίκη του πολέμου, συνειδητοποιώντας ταυτόχρονα τον ουσιαστικό λόγο για τον οποίο χύνεται τόσο αίμα («γι’ αυτούς τους μαλάκες τους αποίκους κι όλους αυτούς τους λευκούς μικρονοικοκυραίους που κοιμούνται στο κρεβάτι των άλλων και πιστεύουν ότι είναι στο σπίτι τους»). Σε κάθε περίπτωση, ο πόλεμος στην αποικία λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα: «Η Αλγερία αναδιαπλάθει σήμερα το γαλλικό λαό συσπειρώνοντάς τον εναντίον ενός κοινού εχθρού που ορίζεται από ένα φονικό λεξιλόγιο: σγουρομάλλης, μελαμψός, αραπάς, αράπης, αρουραίος». Ένας θάνατος θα αποτελέσει τη σταγόνα που θα ξεχειλίσει το ποτήρι και ο Ντανιέλ θα γίνει άλλος άνθρωπος μπροστά στη σκληρότητα του πολέμου. Τρίτος πρωταγωνιστής, μια μυστηριώδης φιγούρα που έρχεται από το παρελθόν, από τον τάφο ίσως, για να ανατρέψει όλες τις ισορροπίες, όλη τη στασιμότητα του βούρκου, και να πυροδοτήσει μια σκοτεινή και άγρια ιστορία βίας αλλά και λυτρωτικής κάθαρσης.
Αυτό που ποτέ δεν τελειώνει
Ο πολυβραβευμένος γάλλος συγγραφέας ακολουθεί τους κώδικες του αστυνομικού μυθιστορήματος για να απεικονίσει μια εποχή, μια σύγκρουση και μια ολόκληρη τοιχογραφία ανθρώπων: αστυνομικοί, άλλοι διεφθαρμένοι κι άλλοι όχι, ανύποπτοι μικροαστοί και καρφιά της αστυνομίας, δολοφόνοι και νταβατζήδες, συνεργάτες των Γερμανών και πολιτικοί πρόσφυγες από την Ισπανία, αφεντικά και εργάτες, κτηνώδεις γάλλοι στρατιώτες, απελπισμένοι Αλγερίνοι και απελπισμένοι γάλλοι στρατιώτες που ζουν με τη σκέψη της λιποταξίας από τον αποικιακό στρατό…
Ο συγγραφέας κάνει την επιλογή, πάνω στον καμβά του αστυνομικού μυθιστορήματος, να γράψει ένα βιβλίο πολιτικά παρεμβατικό, μάχιμο. Θίγει θέματα ταμπού που στοιχειώνουν το παρελθόν της χώρας, όπως η τύχη των συνεργατών των Γερμανών και των δωσιλόγων μετά τον πόλεμο ή η βία των Γάλλων στην Αλγερία, αλλά σχολιάζει συνεχώς και την κοινωνική κατάσταση που διαμορφώνεται στη Γαλλία τη μεταπολεμική εποχή: τους νέους και ωραίους πολιτικούς που μοιάζουν «με πλασιέ για ηλεκτρικές σκούπες», τους διεφθαρμένους γκολικούς και τις «δραστηριότητες που ο νόμος και τα χρηστά ήθη καταδικάζουν, αλλά μπροστά στις οποίες η μεγάλη ντεγκολική αδελφότητα κλείνει σεμνά τα μάτια», την ταξική σύγκρουση που διαπερνά τη ζωή των ανθρώπων («ένα αφεντικό, μικρό ή μεγάλο, είναι ένας απατεώνας που καταφέρνει να μην τον πιάσουν στα πράσα»). Άλλωστε, το κείμενο υποστήριξης προς το Μέτωπο της Αριστεράς που, πριν από τις προηγούμενες εκλογές, είχε υπογράψει ο Ερβέ Λε Κορ μαζί με άλλους συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας, διατυπώνει με σαφήνεια άποψη για το είδος: «Τα βιβλία μας είναι, με τον δικό μας τρόπο, μαρτυρίες για την κατάσταση στον κόσμο, για μια κοινωνία άρρωστη από το χρήμα και το κέρδος […] γι’ αυτό το νουάρ μυθιστόρημα είναι πάντα μια λογοτεχνία καταγγελίας και μάχης».
Έτσι, τελικά, ο τίτλος του βιβλίου ηχεί σχεδόν σαν σαρκασμός: δεν υπάρχει «μετά τον πόλεμο», ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει, δεν τελειώνει ποτέ, δεν θα τελειώσει ποτέ, ίσως. Η επανάσταση και ο εμφύλιος στην Ισπανία, μετά ο Παγκόσμιος Πόλεμος, η κατοχή και η αντίσταση, κατόπιν η Αλγερία, αλλά ταυτόχρονα, στην ελεύθερη και ειρηνική χώρα πια, ένας διαρκής πόλεμος διαφθοράς, βίας, αυθαιρεσίας, εκμετάλλευσης. Η ιστορία δεν τελειώνει ποτέ.
Κώστας Αθανασίου
