Η «εξαφανισμένη» από το διεθνές προσκήνιο καγκελάριος επιστρέφει στη δράση με τη Διάσκεψη κορυφής για τη Λιβύη. Μια κίνηση που εμπεριέχει πολλά ρίσκα, όπως εκτιμά ο γερμανικός Τύπος, αλλά έχει απολύτως εξηγήσιμα κίνητρα. Κι αυτά δεν είναι καθόλου αλτρουιστικά. Το Βερολίνο θέλει να δείξει ότι δεν θα μείνει αμέτοχος θεατής των εξελίξεων, ιδιαίτερα από τη στιγμή που τρομάζει στην ιδέα να κληθεί να πληρώσει τα σπασμένα για τις «δουλειές» άλλων.
Του Δημήτρη Σμυρναίου
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέφαν Ζάιμπερτ ξέρει να διαλέγει τις διατυπώσεις του, όταν θέλει να προστατεύσει την γερμανίδα καγκελάριο από κακοτοπιές. Η Διάσκεψη κορυφής για τη Λιβύη, αυτή την Κυριακή στο Βερολίνο σίγουρα «δεν θα αποτελέσει την ολοκλήρωση μιας διαδικασίας», προειδοποίησε στις αρχές της εβδομάδας τους δημοσιογράφους. Δεν το έκανε φυσικά για να χρυσώσει το χάπι της κραυγαλέα απούσας από αυτή τη διαδικασία ελληνικής διπλωματίας. Στόχος του ήταν να χαμηλώσει τον πήχυ των προσδοκιών, προκειμένου να μη μπορεί κανείς να μιλά την ερχόμενη Δευτέρα για ένα φιάσκο των προσπαθειών του Βερολίνου. Μπορεί προκαταβολικά να έγινε πολύς λόγος για αυτή τη συνάντηση κορυφής, αλλά και για τους ίδιους τους γερμανούς διοργανωτές είναι προφανές, ότι κανείς δεν θα πρέπει να περιμένει θαύματα. Αυτό εξηγούσε την επόμενη μέρα και η ίδια η καγκελάριος μιλώντας στην κοινοβουλευτική της ομάδα.
Γιατί, λοιπόν, η επικεφαλής μιας κυβέρνησης, που τους τελευταίους μήνες έμοιαζε τόσο αδρανής στο διπλωματικό πεδίο, ώστε να δώσει το δικαίωμα στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» να την αποκαλέσουν «συνασπισμό των ζόμπις» παίρνει το ρίσκο να ξυπνήσει προσδοκίες για ειρήνευση σε μια από τις πιο καυτές περιοχές του πλανήτη; Μπορεί να αντέξει αυτή η σταδιακά απαξιωμένη παγκοσμίως κυβέρνηση ακόμα μια αποτυχία, αν τελικά δεν υπάρχει το βράδυ της Κυριακής ένα στοιχειωδώς αισιόδοξο κοινό ανακοινωθέν των μετεχόντων και κυρίως κάποιες ελάχιστες δεσμεύσεις των αντιμαχόμενων πλευρών;
Πρωτοβουλία υψηλού ρίσκου
Όλα αυτά οδηγούν τους πολιτικούς αναλυτές και τους δημοσιογράφους στο Βερολίνο να κάνουν λόγο για μια πρωτοβουλία υψηλού ρίσκου, που όμως έχει πολύ σοβαρές αιτίες. Κατ΄ αρχάς, ήδη από το 2016 ο τότε ΥΠΕΞ της Γερμανίας και μετέπειτα πρόεδρος της Δημοκρατίας Φρανκ Βάλτερ Στάινμαϊερ είχε ταξιδέψει στην Τρίπολη για να εκφράσει τη στήριξη του στον Φαγιέζ Σαράτζ και να δηλώσει εμπράκτως το ενδιαφέρον του για μια ελάχιστη σταθερότητα στη χώρα. Η αποκαλούμενη διαδικασία του Βερολίνου ξεκίνησε το Σεπτέμβριο του 2019 και ακολούθησαν μια σειρά από διακριτικές συναντήσεις και διαβουλεύσεις στη γερμανική πρωτεύουσα από τότε μέχρι σήμερα. Όλα αυτά δεν θα μπορούσαν «να πεταχτούν στα σκουπίδια», όπως έλεγε ένας γερμανός διπλωμάτης. Σε μια κρίσιμη καμπή των συγκρούσεων στη Λιβύη και με το εμπάργκο όπλων να παραβιάζεται από αμέτρητες πλευρές το Βερολίνο θεώρησε ότι πρέπει να παρέμβει.
Σήμερα, οι διπλωματικοί συντάκτες στο Βερολίνο εκτιμούν ότι η Ανγκέλα Μέρκελ θέλει όχι μόνο να δείξει ότι «η Γερμανία είναι εδώ», έτοιμη να αναλάβει «πλανητικές ευθύνες», αλλά και να αποφύγει τα λάθη του 2015 στην Συρία, όταν και παρακολούθησε σχετικά αμέτοχη τις εξελίξεις και στη συνέχεια βρέθηκε να πρέπει να διαχειριστεί τις προσφυγικές ροές από την ισοπεδωμένη χώρα. Ανησυχεί ότι μια ολική εκτροπή της κατάστασης στη Λιβύη θα μπορούσε να πυροδοτήσει ένα νέο τέτοιο προσφυγικό ρεύμα, το οποίο δεν θα έχει να αντιμετωπίσει μόνο η Ιταλία, αλλά ολόκληρη η Ευρώπη και συνεπώς και η ίδια.
Η Γερμανία και η Ανγκέλα Μέρκελ ετοιμάζονται έτσι κι αλλιώς με αρκετές φιλοδοξίες για την προεδρία της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2020 και το μόνο που απεύχονται, είναι να βρεθούν αντιμέτωπες με μια νέα ανεξέλεγκτη ανθρωπιστική κρίση. Η καγκελάριος έχει επίσης ακούσει από ομολόγους της τις ανησυχίες για την ενίσχυση ισλαμιστικών τρομοκρατικών οργανώσεων σε περίπτωση, που η Λιβύη μετατραπεί σε ένα ολοκληρωτικό πεδίο πολέμου.
Δεν είναι τυχαίο ότι μετά την πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση με τον ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, όπου η κυρία Μέρκελ δεν χρειαζόταν ως γνωστόν μεταφραστή, ο μοσχοβίτης οικοδεσπότης αναφέρθηκε δύο φορές στην απειλή μιας νέας προσφυγικής κρίσης, έχοντας ακριβώς κατανοήσει τις σχετικές ανησυχίες των Ευρωπαίων. Βεβαίως, η εξέλιξη αυτή δίνει μια ευκαιρία στη Ρωσία να κερδίσει κάποια… μέτρα στην προσπάθεια της να προσεγγίσει τους Ευρωπαίους, οι οποίοι έτσι κι αλλιώς δείχνουν μεγάλη προθυμία να συζητήσουν με τον οποιονδήποτε μπορεί να τους περιορίσει τους μπελάδες. Και σε αυτή την κατηγορία έχουν κατατάξει και τον Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος παραμένει ένας σημαντικός παίκτης στο συγκεκριμένο πεδίο.
Στόχος ένας οδικός χάρτης
Στο Βερολίνο δεν ευελπιστούν ότι ο πρωθυπουργός Σαράτζ και ο στρατηγός Χαφτάρ θα φύγουν από εκεί συμφιλιωμένοι. Μάλιστα από ότι ακούγεται δεν θα επιχειρήσουν καν να τους καθίσουν στο ίδιο τραπέζι, πρόσωπο με πρόσωπο. Αλλά, όπως διαρρέουν, αυτό που θα ήταν ευχής έργο είναι να υπάρξει ένας «οδικός χάρτης» περαιτέρω συνομιλιών υπό την αιγίδα του ΟΗΕ με απώτερο στόχο την ειρήνευση, που θα αποφορτίσει την κατάσταση και θα δώσει περιθώρια στους πολλούς και με διαφορετικές βλέψεις παίκτες να ανασκουμπωθούν και να αναζητήσουν συμβιβασμούς. Στα προσχέδια ενός κοινού ανακοινωθέντος υπάρχουν κάποια πρώτα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να υπάρξει μια δέσμευση Ρωσίας και Τουρκίας, ότι θα σταματήσουν να τροφοδοτούν με οπλισμό τα δύο αντίπαλα μέρη. Αλλά φυσικά και ότι Γαλλία και Ιταλία θα πάψουν επίσης να στηρίζουν διαφορετικό στρατόπεδο η κάθε μια. Oπως έγραφε χαρακτηριστικά η «Τάγκεστσάιτουνγκ» του Βερολίνου υπάρχουν πολλοί «πολεμομάγειροι» που εμπλέκονται στην υπόθεση και όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο η συνταγή μόνο καλή δεν είναι.
Αυτό που ελπίζουν οι γερμανοί διπλωμάτες που συμβούλευσαν την καγκελάριο να πάρει τελικά το ρίσκο είναι ότι όλοι οι μετέχοντες έχουν ένα ενδιαφέρον να δείξουν ότι θέλουν το καλό της Λιβύης και θα κάνουν στοιχειώδεις προσπάθειες για να το αποδείξουν.
Σε αυτή την κατηγορία συμπεριλαμβάνεται και η επίσης προσκεκλημένη, αλλά όπως γράφαμε πρόσφατα ουσιαστικά διχασμένη ΕΕ. Η οποία βεβαίως, αν η Ελλάδα είχε σοβαρή και αξιόπιστη κυβέρνηση και όχι ένα περιφερόμενο μπουλούκι μιντιακών «πρωταγωνιστών», θα έπρεπε να είχε δεσμευτεί να αναλάβει την ευθύνη να εκπροσωπήσει και τα συμφέροντα της Αθήνας.
Ο δημοσιογράφος Ερικ Μπόνζε παλιά καραβάνα στις Βρυξέλλες έγραφε αυτή την εβδομάδα στην εφημερίδα «ντερ Φράιταγκ» ότι η αναταραχή στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής θα μπορούσε να είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ΕΕ να αποσυνδεθεί από την αλλοπρόσαλλη πολιτική Τραμπ και να αναζητήσει ένα νέο γεωπολιτικό ρόλο σε συνεννοήσεις με άλλους παγκόσμιους παίκτες σαν τη Ρωσία και την Κίνα. Για αυτό θα χρειαζόταν μια πραγματικά «πολιτική» Κομισιόν. Αλλά κάτι τέτοιο δεν μπορείς να το περιμένεις από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Φτηνά επικοινωνιακά κόλπα
Είναι τουλάχιστον ατυχής, αν όχι αστεία, η δήλωση Μητσοτάκη ότι «η Ελλάδα δεν πρόκειται να δεχτεί λύση για τη Λιβύη αν δεν ακυρωθεί η συμφωνία Τρίπολης – Άγκυρας, που παραβιάζει τα κυριαρχικά μας δικαιώματα». Θα συμφωνήσουν, δηλαδή, όλα τα εμπλεκόμενα μέρη σε μια διαδικασία διαλόγου με στόχο την ειρήνευση στη Λιβύη υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και η Ελλάδα «θα βάλει βέτο» και θα τη σταματήσει. Πώς ακριβώς το εννοεί και πού θα το κάνει; Η εξωτερική πολιτική δε μπορεί να γίνεται με όρους «τίτλων ειδήσεων ιδιωτικών καναλιών». Ο επικοινωνισμός και η κομπορρημοσύνη μπορεί να χρησιμεύουν για να εντυπωσιάσουν κάποιους αδαείς, αλλά στο τέλος αποδεικνύονται εξαιρετικά επικίνδυνα…
