Οταν υπάρχει μία κρίση, τα Μ.Μ.Ε. συνήθως διχάζονται. Η αντικειμενικότητα, που είναι ούτως ή άλλως αμφισβητήσιμη, υποχωρεί προς όφελος ενός ιδιότυπου «μανιχαϊσμού». Στη μία πλευρά υπάρχουν τα μίντια που υποστηρίζουν τις επιλογές της εκάστοτε κυβέρνησης και στην άλλη συστοιχίζονται εκείνα τα μέσα που προσπαθούν να ασκήσουν κριτική στις αποφάσεις της πολιτικής ηγεσίας.
Τα φιλοκυβερνητικά Μ.Μ.Ε. ισχυρίζονται, εντούτοις, ότι δεν πρέπει να υπάρχουν επικρίσεις την ώρα της μάχης προκειμένου να ισχυροποιήσουν την παράταξη που έχει την εξουσία. Η άποψη αυτή είναι, ωστόσο, επικίνδυνη και αντιδημοκρατική αφού προσπαθεί να εμφυσήσει μια ιδιόμορφη (αυτο)λογοκρισία στους αντιπολιτευόμενους δημοσιογράφους που είναι, όπως πάντοτε, αντιπαραγωγική.
Τα Μ.Μ.Ε. που δεν πρόσκεινται στην κυβέρνηση οφείλουν, επομένως, να ασκήσουν έγκαιρη, έγκυρη κι υπεύθυνη κριτική, να αναδείξουν διαφορετικές πλευρές της επικαιρότητας, να εντοπίσουν τις παραλείψεις και τα υφιστάμενα κενά, να καυτηριάσουν τις αδικίες και να στηλιτεύσουν τα κακώς κείμενα προκειμένου να επηρεάσουν, προς το καλύτερο, τις αποφάσεις της εκτελεστικής εξουσίας.
Τα δύο στρατόπεδα του Τύπου δεν είναι, εντούτοις, πάντα ισοδύναμα γιατί υπάρχουν ορισμένα εργαλεία, σαν τη διαφημιστική δαπάνη των κρατικών οργανισμών και την δημόσια τηλεόραση, που επηρεάζουν αποφασιστικά την δημοσιογραφική κάλυψη της επικαιρότητας. Οι κυβερνήσεις διαθέτουν, επομένως, κάποια όπλα που μπορούν να υποστηρίξουν αποτελεσματικά την επιχειρηματολογία της εκτελεστικής εξουσίας.
Κάτι ανάλογο συνέβη και στην Ελλάδα του κορονοϊού. Η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε, επί παραδείγματι, να μεταθέσει τις πληρωμές των καναλιών για τις άδειες πανελλαδικής εμβέλειας χωρίς να αιτιολογήσει πειστικά την συγκεκριμένη απόφαση. Παράλληλα, αποφάσισε να ξοδέψει αρκετά εκατομμύρια ευρώ, προκειμένου να πραγματοποιήσει μια διαφημιστική εκστρατεία εναντίον της εξάπλωσης του κορονοϊού που θα έπρεπε να γίνεται δωρεάν από όλα τα μέσα.
Θα μπορούσαμε να συσχετίσουμε άμεσα την προβληματική δημοσιογραφική κάλυψη της υγειονομικής κρίσης με τις προαναφερθείσες εξελίξεις; Κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά – εκτός των εμπλεκομένων. Η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί, ωστόσο, να είναι τίμια, αλλά θα πρέπει να φαίνεται και τίμια. Χρειάζεται, επομένως, να υπάρξει απόλυτη διαφάνεια και να δοθούν μερικές εξηγήσεις για την στάση του Τύπου.
Γιατί εμφανίστηκαν, επί παραδείγματι, ορισμένοι δημοσιογράφοι που επιχειρηματολογούσαν κυνικά υπέρ της ενημερωτικής μονομέρειας και της μονοφωνίας των κυβερνητικών στελεχών; Γιατί επέλεξαν να μας συγκρίνουν πεισματικά με την Δυτική Ευρώπη κι όχι με τα Βαλκάνια ή τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που σημείωσαν παραπλήσιες επιδόσεις στην αντιμετώπιση του κορωνοϊού;
Γιατί δεν άσκησαν κριτική στα οικονομικά μέτρα της κυβέρνησης και στις αδικίες που εμπεριείχαν; Γιατί δεν αναφέρθηκαν περισσότερο στις ελλείψεις που υπάρχουν στα νοσοκομεία και στα λοιπά ιατρικά κέντρα της χώρας; Γιατί αναπαρήγαγαν αδιάκοπα την προβληματική ρητορική περί της «κοινωνικής ευθύνης» που θα έφερε το βάρος εφόσον υπήρχε επιδείνωση της κρίσης;
Τα ερωτήματα αυτά δεν πρόκειται να απαντηθούν σύντομα. Έτσι συμβαίνει συνήθως. Δεν θα πρέπει να σταματήσουμε, ωστόσο, να ασκούμε κριτική στις αποφάσεις της εκάστοτε κυβέρνησης και να καταθέτουμε τις απορίες που έχουμε προκειμένου να μαθαίνουμε την αλήθεια. Η σωστή «δημοσιογραφία των πολιτών» μπορεί να καλύψει αρκετές ελλείψεις της «επαγγελματικής δημοσιογραφίας».
Χάρης Ραϊτσίνης,
ιστορικός, Δρ. Δημοσιογραφίας & Μ.Μ.Ε. του Α.Π.Θ.
