Συνεχή υποτίμηση, εξύβριση, αυταρχικό έλεγχο, σεξουαλική παρενόχληση, ξυλοδαρμό, βιασμό ακόμα και δολοφονία βιώνουν πολλές γυναίκες λόγω του φύλου τους μέχρι και σήμερα, και κυρίως μέσα στο σπίτι τους από τους ερωτικούς τους συντρόφους.
Μία στις τρεις γυναίκες στην «πολιτισμένη» Ευρώπη έχει βιώσει σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση. Το ίδιο ποσοστό έχει υποστεί ψυχολογική βία από το σύντροφό τους. Πάνω από το 55% έχει δεχθεί σεξουαλική παρενόχληση, ιδίως στο χώρο εργασίας, και μία στις 20 έχει πέσει θύμα βιασμού, σύμφωνα με το ευρωβαρόμετρο του 2016 για τη βία κατά των γυναικών.
Τα ποσοστά είναι σοκαριστικά, ειδικά αν λάβουμε υπόψη μας πως αφορούν τα καταγγελθέντα περιστατικά. Στην πραγματικότητα, η βία κατά των γυναικών είναι πολύ πιο συχνή, αλλά δεν καταγράφεται, καθώς πολλές παραμένουν σιωπηλές, όπως και ο περίγυρός τους, με το 28% στην ΕΕ και το 40% στην Ελλάδα να παραδέχεται πως δεν θα μιλούσε σε κάποιον αν αντιλαμβανόταν πως μια γυναίκα στο περιβάλλον του είναι θύμα κακοποίησης.
Άλλωστε, «χιλιάδες γυναίκες δεν αναγνωρίζουν ότι αυτό που τους συμβαίνει είναι βία, δεν ξέρουν πολλές φορές πού να απευθυνθούν, ενώ φίλοι και συγγενείς μπορεί να τους συμβουλέψουν κακώς πως δεν πρέπει να μιλήσουν για να μην ντροπιαστούν ή χαλάσουν το σπίτι τους, με αποτέλεσμα ο θύτης να μην συμμορφώνεται ποτέ», εξηγεί η γενική γραμματέας Ισότητας των Φύλων, Φωτεινή Κούβελα.
Βία χωρίς διακρίσεις
Η βία κατά των γυναικών δεν φαίνεται να κάνει διακρίσεις, αλλά πρόκειται για ένα κίνδυνο που οποιαδήποτε μπορεί να βιώσει κάποια στιγμή στη ζωή της. Οι ηλικίες που καταγράφονται στην Ελλάδα στα συμβουλευτικά κέντρα και τα τηλεφωνήματα στη γραμμή SOS (15900) κυμαίνονται από τα 25 μέχρι τα 55, το μορφωτικό επίπεδο είναι μέσο ή υψηλό, τα ποσοστά των εργαζόμενων και των ανέργων δεν έχουν μεγάλη απόκλιση μεταξύ τους, ενώ το 83% των περιπτώσεων αφορούν ενδοοικογενειακή βία.
Η οικονομική κρίση έχει διαδραματίσει και αυτή το ρόλο της, αλλά όσον αφορά περισσότερο την ένταση του φαινομένου σε ήδη κακοποιητικές σχέσεις, σύμφωνα με την Φ. Κούβελα. Παρόλα αυτά, «η οικονομική εξάρτηση των θυμάτων, που ενισχύθηκε από την άνοδο της γυναικείας ανεργίας, αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη σιωπή των γυναικών», επισημαίνεται από την Ειρήνη Αγαθοπούλου, πρόεδρο του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας.
Για αυτό το λόγο η Γενική Γραμματεία Ισότητας, σε συνεργασία με την αναπληρώτρια υπουργό, Ράνια Αντωνοπούλου, εξετάζουν ένα πρόγραμμα συμβουλευτικής εργασίας για την οικονομική ανεξαρτησία αυτών των γυναικών. «Γενικά η πολιτική για την ισότητα των φύλων χρειάζεται χρήματα, αλλά υπάρχουν μικρές, ουσιαστικές παρεμβάσεις που μπορούμε να κάνουμε», σύμφωνα με τη γενική γραμματέα που δίνει το παράδειγμα της Βουλής που διέκοψε τις εργολαβίες για την καθαριότητά της και προσέλαβε γυναίκες που είχαν επισκεφθεί τα συμβουλευτικά κέντρα για την κακοποίηση.
Αντίστοιχα, το προφίλ των ανδρών δραστών είναι επίσης πολύ γενικό και δεν κυριαρχούν ταξικά ή μορφωτικά χαρακτηριστικά. «Η βία κατά των γυναικών δεν σχετίζεται τόσο με τον αλκοολισμό ή το βιοτικό και εκπαιδευτικό επίπεδο του άνδρα, όπως συχνά φανταζόμαστε, αλλά έγκειται στην αντίληψη αυτού του ανθρώπου ότι η γυναίκα είναι κτήμα του και θέλει να έχει τον έλεγχο της ζωή της», περιγράφει η γενική γραμματέας.
Οι ρίζες στην έμφυλη ανισότητα
Οι ρίζες του φαινομένου εδράζονται ακριβώς σε αυτή την πατριαρχική αντίληψη και δομή που επικρατεί στην κοινωνία, στα έμφυλα στερεότυπα και πρότυπα, τονίζει η Ε. Αγαθοπούλου. Πρότυπα που «θέλουν τον άνδρα» επιθετικό, σκληρό και βίαιο, ενώ τις γυναίκες αδύναμες και υπάκουες, ιδίως σεξουαλικά (στο ευρωβαρόμετρο το 67% πιστεύει πως το σεξ χωρίς συγκατάθεση είναι αδικαιολόγητο, παραμένει όμως ένα 33%, ανάμεσά του και γυναίκες, που το δικαιολογεί σε κάποιες περιπτώσεις, πχ μέθης ή πρόσκλησης στο σπίτι του θύματος).
«Η ελληνική κοινωνία, παρά τα σημαντικά βήματα, παραμένει σε ένα μεγάλο βαθμό πατριαρχική. Η νοοτροπία καθορίζεται ακόμη από τα στερεότυπα που αφορούν τους παραδοσιακούς ρόλους των δύο φύλων. Η έμφυλη βία προέρχεται από αυτά τα στερεότυπα που αναπαράγονται στην κοινωνία μας αναφορικά με το ρόλο των φύλων και την κατασκευή των έμφυλων ταυτοτήτων», υπογραμμίζει και η τηλεφωνική γραμμή SOS (15900).
Σπάσε τη σιωπή
Το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση αυτού του θέματος δεν μπορεί να είναι άλλο από το να καταστεί δημόσιο και οι ίδιες οι γυναίκες να σπάσουν τη σιωπή τους, τονίζει η πρόεδρος του ΚΕΘΙ. Πέρα από την 24ωρη γραμμή SOS που μπορούν να καλέσουν, μπορούν να απευθυνθούν δωρεάν και με εχεμύθεια στα συμβουλευτικά κέντρα και τους ξενώνες που υπάρχουν ανά τ��ν Ελλάδα, οι οποίοι πρέπει να σημειωθεί πως δημιουργήθηκαν μόλις το 2012. Πιο πριν στον χώρο δραστηριοποιούνταν μόνο ΜΚΟ.
Η παραπομπή, βέβαια, του θύματος στα κέντρα αυτά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τους γιατρούς που μπορεί να τύχει να την εξετάσουν ή από τους αστυνομικούς που θα πάρουν κατάθεση. Αρκετές φορές η πρακτική των δεύτερων οδηγεί τις γυναίκες να μην καταγγέλλουν περιστατικά βίας, καθώς υπόκεινται σε ερωτήσεις για το αν προκάλεσαν τον δράστη ή υπερβάλλουν κτλ. «Η καλή συνεργασία με τα νοσοκομεία και την αστυνομία είναι απαραίτητη. Πρέπει να ξέρουν να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα έμφυλης βίας και να τα αντιμετωπίζουν ως τέτοια. Για παράδειγμα, αν η ίδια η γυναίκα δεν κάνει καταγγελία, μπορεί ο αστυνομικός να την κάνει αυτεπάγγελτα, επίσης θα πρέπει να την ενημερώσει ότι δεν θα πληρώσει το παράβολο και να την παραπέμψει στις ανάλογες δομές», επισημαίνει η Φ. Κούβελα. Από πέρυσι η Γενική Γραμματεία Ισότητας συνεργάζεται με το κέντρο επιμόρφωσης των δημοσίων υπαλλήλων, για την εκπαίδευση σε αυτό το ζήτημα των δασκάλων, των αστυνομικών και των σωφρονιστικών υπαλλήλων.
Ουσιαστική ισότητα
Ενθαρρυντικό είναι πως το νομοθετικό πλαίσιο για την ισότητα των φύλων αναμένεται να ισχυροποιηθεί, καθώς από τις αρχές του νέου έτους θα κατατεθεί στη Βουλή εφαρμοστικός νόμος της «Σύμβασης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας», που ψηφίστηκε και από την Ελλάδα στην Κωνσταντινούπολη, όπως και ένα νομοσχέδιο για την «Ουσιαστική Ισότητα», με κανονισμούς που θα πρέπει να διέπουν από εδώ και πέρα όλο το δημόσιο τομέα. Ταυτόχρονα, γίνεται επεξεργασία και της υιοθέτησης των νομικών ρυθμίσεων της Γαλλίας και της Σουηδίας για τον αγοραίο έρωτα, που αποδίδει τις ευθύνες που αναλογούν στον «πελάτη».
«Πέραν, όμως, από τις νομοθετικές ρυθμίσεις και τις δημόσιες πολιτικές για την ισότητα, σημαντικό είναι να υπάρχει και ένα ισχυρό φεμινιστικό κίνημα από τις νέες γυναίκες που θα διεκδικήσουν την ισότιμη θέση τους στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα», καταλήγει η γενική γραμματέας Ισότητας, Φ. Κούβελα.
Τζέλα Αλιπράντη
