Στο χωριό Κέραμος δεσπόζει το μνημείο-κενοτάφιο των εργατών που έχασαν τη ζωή τους
για τα κέρδη της εταιρείας του Μποδοσάκη.
Η κυβέρνηση, χωρίς να τηρεί ούτε τα προσχήματα, προχωράει μη λαμβάνοντας υπόψη την τοπική κοινωνία. Μια δημοτική αρχή με παρελκυστική τακτική, γεμάτη υπεκφυγές και παλινωδίες. Στο παρασκήνιο αθέατοι επενδυτές που κινούν τα νήματα. Κι από την άλλη πλευρά, τοπικοί φορείς, σύλλογοι χωριών, επιστήμονες και κινήσεις πολιτών, περιβαλλοντικές οργανώσεις και συνδικάτα. Η κοινωνία της Χίου εδώ και μήνες σε αναβρασμό εξαιτίας των σχεδιαζόμενων εξορύξεων αντιμονίου στο βόρειο μέρος του νησιού.
Αντιμόνιο, μια ιστορία με παρελθόν
Οι καταστροφικές για την υγεία και το περιβάλλον εξορύξεις αντιμονίου δεν είναι κάτι καινούργιο για τη Χίο. Στην ίδια την επίμαχη περιοχή οι κάτοικοι γνώρισαν τις συνέπειές τους σε δυο φάσεις του περασμένου αιώνα. Πρώτα, από το 1897 η εταιρεία γαλλικών συμφερόντων Σερπιέρη Societe Anonyme des Mines de Keramos (Ανώνυμη Εταιρεία Μεταλλείων Κεράμου) κατασκευάζει τα πρώτα μεταλλεία και τα αναγκαία κτίρια. Στη συνέχεια, από το 1949 ο –γνωστός και μη εξαιρετέος– Πρόδρομος Μποδοσάκης με χρήματα του σχεδίου Μάρσαλ επανακάμπτει στην περιοχή και επαναλειτουργεί τα μεταλλεία μέχρι το 1954.
Οι επιπτώσεις είναι ολέθριες: εκτός όλων των άλλων δεκάδες εργαζόμενοι παθαίνουν σοβαρές βλάβες στην υγεία τους εξαιτίας πνευμονολογικών νόσων. Στο χωριό Κέραμος δεσπόζει το μνημείο-κενοτάφιο των εργατών που έχασαν τη ζωή τους για τα κέρδη της εταιρείας του Μποδοσάκη. Η επικινδυνότητα του αντιμονίου έχει περάσει στη συλλογική μνήμη των κατοίκων της περιοχής. Η εξίσωση «αντιμόνιο = θάνατος» είναι κάτι που σημάδεψε τις κοινωνίες των οικισμών της βόρειας Χίου και δεν έχει ξεχαστεί.
Οι κινήσεις της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση της ΝΔ ήδη από το 2022 έχει ξεκινήσει εν κρυπτώ, με ευθύνη και των τότε διοικήσεων της τοπικής αυτοδιοίκησης, τις υπηρεσιακές ενέργειες για την επαναφορά των εξορύξεων στην περιοχή. Η σπανιότητα του επικίνδυνου μεταλλεύματος και η πριμοδότηση της ΕΕ δημιουργούν συνθήκες κέρδους για τα αρπακτικά των σχετικών επιχειρήσεων.
Τον Ιούλιο του 2024, ολόκληρη σχεδόν η ηγεσία του Υπουργείου Ενέργειας και Περιβάλλοντος με επικεφαλής την υφυπουργό Αλεξάνδρα Σδούκου και εκπροσώπους μεταλλευτικών εταιρειών καταπλέουν στη Χίο και σε δημόσια εκδήλωση στο πνευματικό κέντρο του νησιού παρουσιάζουν την πιθανολογούμενη επένδυση ως νέο Ελντοράντο για τους οικισμούς της περιοχής. Ο νεοεκλεγμένος (2023) δήμαρχος Χίου Ι. Μαλαφής έχει μιλήσει με θετικά λόγια για «επενδυτικό σοκ».
Στις ενστάσεις και αμφιβολίες των πολιτών το κυβερνητικό κλιμάκιο απαντά με τη διαβεβαίωση ότι τίποτα δεν πρόκειται να προχωρήσει χωρίς τη συναίνεση της τοπικής κοινωνίας. Θέσεις εργασίας και απροσδιόριστα –έως ασήμαντα- αντισταθμιστικά οφέλη για την περιοχή είναι το τυράκι στη φάκα του αντιμονίου. Σε μια περιοχή με ίχνη εγκατάλειψης, σοβαρά προβλήματα υποδομών, ελλείψεις στους τομείς της υγείας, των συγκοινωνιών κ.ά, οι εξορύξεις παρουσιάζονται εντέχνως ως «από μηχανής θεός» και πανάκεια.
Αιφνιδιασμοί και αντιδράσεις
Μπροστά στις σχεδιαζόμενες αντιδράσεις η κυβέρνηση απαντά με αιφνιδιασμούς: μέσα στο καλοκαίρι χωρίς καμιά ενημέρωση δίνεται σε διαβούλευση το σχέδιο προκήρυξης για την έρευνα στην περιοχή από ιδιώτες. Μιλάει για τη δέσμευση έκτασης 9,02 τετραγωνικών χιλιομέτρων σε περιοχή της βορειοδυτικής Χίου. Η όλη προκήρυξη βασίζεται στον Μεταλλευτικό Κώδικα (Ν.Δ 210/1973, εποχή της δικτατορίας δηλαδή) και στην ουσία παραχωρεί «γη και ύδωρ» στους επίδοξους επενδυτές για να επεκτείνουν την υπό εξέταση περιοχή.
Ως απάντηση στην αιφνιδιαστική κίνηση της κυβέρνησης εκδηλώνονται και σύντομα γιγαντώνονται «από τα κάτω» οι αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας. Συγκροτείται Συντονιστική Επιτροπή Δράσης και Ενημέρωσης για το αντιμόνιο και Πρωτοβουλία ενάντια στις εξορύξεις. Καλούνται επιστήμονες, διοργανώνονται ενημερωτικές συζητήσεις και ημερίδες, λαϊκές συνελεύσεις στα χωριά της περιοχής, δημόσιες παρεμβάσεις και συναυλίες, συλλέγονται χιλιάδες υπογραφές, εκτυπώνεται σχετικό ενημερωτικό υλικό. Πρόκειται για ένα κύμα αντίδρασης το οποίο δεν ήταν προβλεπόμενο από μια φιλήσυχη, έως και «νωθρή» κοινωνία όπως αυτή της Χίου.
Τι πρόκειται να συμβεί;
Στην περίπτωση που προχωρήσει το σχέδιο των εξορύξεων οι επιπτώσεις θα είναι καταστρεπτικές και ανεπίστροφες. Επιπτώσεις στο περιβάλλον σε μια παρθένα περιοχή. Επιβάρυνση του υδροφόρου ορίζοντα από βαρέα και επικίνδυνα μέταλλα. Επιδράσεις στην αγροτική παραγωγή. Ολέθριες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία σε ολόκληρο νησί από τα υπολείμματα της επεξεργασίας του μεταλλεύματος που μεταφέρονται με τη σκόνη και τον άνεμο. Στην ουσία πρόκειται για μια δραστηριότητα εντελώς ασύμβατη με το σχεδιασμό ήπιας ανάπτυξης της περιοχής (εναλλακτικός τουρισμός, αγροτικές καλλιέργειες και οινοποιία, ιαματικές πηγές κ.ά).
«Ας ενημερωθεί ο κόσμος για την πιο “μη αναστρέψιμη βλάβη” που θα υποστεί η βόρεια Χίος. Ας σκεφτούμε ότι μιλάμε για νησί, για περιορισμένη γη που την περιβάλλει η θάλασσα και που η πληγή σε κάποιο σημείο της θα καθορίσει την προοπτική ολόκληρου του νησιού», όπως έγραψε δημόσια σε τεκμηριωμένη παρέμβασή της η χιώτισσα μεταλλειολόγος Μαίρη Φραγκάκη.
Τελευταίες εξελίξεις
Μπροστά σε αυτό το επιστημονικά τεκμηριωμένο και δυναμικό κύμα αντιδράσεων, η μεν κυβέρνηση συνεχίζει τους αιφνιδιασμούς, η δε δημοτική αρχή Μαλαφή συνεχίζει να υπεκφεύγει μην παίρνοντας σαφή θέση. Σε δυο συνεδριάσεις του δημοτικού συμβουλίου τον Οκτώβριο του 2024 αρνήθηκε τη λήψη απόφασης μπροστά στην πίεση αντιπολιτεύσεων και οργανωμένων παρεμβάσεων πολιτών, παραπέμποντας αόριστα σε επόμενη συνεδρίαση με τη λήξη της διαβούλευσης, συνεδρίαση που δεν έγινε ποτέ. Αντίθετα το Υπουργείο Ενέργειας προχώρησε στην υπογραφή και τη δημοσίευση της προκήρυξης (20 Ιανουαρίου 2025) για την εκδήλωση ενδιαφέροντος για έρευνα και εξόρυξη (για 5 και 30 χρόνια αντίστοιχα) παρά τις αντίθετες διαβεβαιώσεις.
Μετά τις εξελίξεις αυτές ακόμα και η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, δια του περιφερειάρχη Β. Αιγαίου Κ. Μουτζούρη, αναγκάζεται να πάρει αρνητική θέση για τις εξορύξεις. Σε πρόσφατη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου (Τετάρτη 22 Ιανουαρίου) η προσκείμενη στη δημοτική αρχή πλειοψηφία εξακολούθησε να μην παίρνει θέση, πριμοδοτώντας στην ουσία τους αιφνιδιασμούς και «κλείνοντας το μάτι» στους σχεδιασμούς της κυβέρνησης. Η εισήγηση του δημάρχου είναι να λάβει θέση το δημοτικό συμβούλιο όταν θα έρθει για γνωμοδότηση η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που θα συντάξει ο όποιος επενδυτής (!). Έτσι απορρίπτεται το κοινό ψήφισμα των αντιπολιτεύσεων που καταδικάζει τα σχέδια ερήμωσης της Βόρειας Χίου.
Στη Χίο σήμερα έρχονται αντιμέτωπες η κυβερνητική αλαζονεία, τα αδηφάγα συμφέροντα και η κουτοπονηριά των τοπικών αρχόντων με τις υγιείς και τεκμηριωμένες αντιδράσεις της κοινωνίας των πολιτών κι ένα πραγματικό αυτοοργανωμένο κίνημα «από τα κάτω». Ο δρόμος θα είναι μακρύς και δύσκολος. Όπως το έθεσε ο διευθυντής του Γυμνασίου Βολισσού και μόνιμος κάτοικος της Βόρειας Χίου Σωτήρης Παραδείσης "Μας τάζουν τον παράδεισο, για να κάνουν τη ζωή μας κόλαση".
