Διαρκές το αίτημα να αναδειχθεί ως τόπος ιστορικής μνήμης χώρος του Πολεμικού Μουσείου Θεσσαλονίκης
Ο βουλευτής της ΕΔΑ Γιώργος Τσαρουχάς δολοφονήθηκε στις εγκαταστάσεις του Γ’ Σώματος Στρατού από τη χούντα των Συνταγματαρχών.
Πάγιο αίτημα των αγωνιστών της αντιδικτατορικής αντίστασης από τη Θεσσαλονίκη αλλά και του δημοτικού συμβουλίου της πόλης, που υιοθέτησε ως αυτονόητο και ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967 – 1974, είναι η διεκδίκηση χώρου στο Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης για την ανάδειξή του ως τόπου ιστορικής μνήμης.
Σύμφωνα με έρευνα κατά την οποία αξιοποιήθηκε αρχειακό υλικό του Παναγιώτη Αβραμόπουλου και του Τριαντάφυλλου Μηταφίδη, αλλά και μαρτυρίες και επίσημες δικαστικές αποφάσεις, στο χώρο των εγκαταστάσεων του Γ’ Σώματος Στρατού, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, υπήρχαν εγκαταστάσεις της ΚΥΠ, στα κελιά των οποίων κρατούνταν και βασανίστηκαν αγωνιστές της Δημοκρατίας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Παραθέτουμε βασικά σημεία από το κείμενο του πορίσματος:
Η περίοδος της επτάχρονης δικτατορίας και τα γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκειά της, είναι θέματα τα οποία δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς από τη σύγχρονη ιστοριογραφία. Οι έλληνες ιστορικοί ασχολήθηκαν περισσότερο με τη γενική πολιτική ιστορία της περιόδου, καθώς και με γεγονότα που διαδραματίστηκαν, κυρίως στην Αθήνα, όπου βρίσκονταν και τα κέντρα ισχύος του καθεστώτος.
Η Θεσσαλονίκη δεν υστέρησε στους αγώνες ενάντια στο καθεστώς των συνταγματαρχών. Στην πόλη έδρασαν οι αντιστασιακές ομάδες: «Πατριωτικό Μέτωπο», «Δημοκρατική Άμυνα», «Ρήγας Φεραίος», «Λαϊκή Πάλη», «Κίνημα 29ης Μαΐου» και πολλές άλλες. Οι συλλήψεις, τα βασανιστήρια και οι δίκες των αγωνιστών ήταν στην ημερήσια διάταξη της ζωής της πόλης. Τα όργανα του καθεστώτος συνέλαβαν πολλούς από τους αγωνιστές, οι οποίοι, στις δίκες που ακολούθησαν, καταδικάστηκαν σε ισόβια και σε πολυετείς ποινές. Πριν όμως από τις δίκες, τους αγωνιστές της Θεσσαλονίκης περίμεναν φρικτά βασανιστήρια.
Κορυφαία ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη, την περίοδο της δικτατορίας, υπήρξαν οι δολοφονίες των Γιάννη Χαλκίδη και Γιώργου Τσαρουχά, η απόλυση 38 καθηγητών του Πανεπιστημίου, καθώς και 49 διδασκάλων, εκ των οποίων 11 ήταν από τη Θεσσαλονίκη, οι δράσεις των αντιστασιακών ομάδων, οι δίκες των αγωνιστών της δημοκρατίας, καθώς και η σημαντική δράση του φοιτητικού κινήματος της πόλης, με κορύφωση την εξέγερση του Νοεμβρίου του 1973, στο Πολυτεχνείο της πόλης. Και αυτά τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα απασχόλησαν ελάχιστα τους ιστοριογράφους της περιόδου. Ορισμένοι πρωταγωνιστές των γεγονότων δημοσίευσαν κείμενα με ενθυμήσεις και μαρτυρίες από τη συμμετοχή τους στον αντιδικτατορικό αγώνα.
Χωροθέτηση εγκαταστάσεων βασανισμού
Ένα από τα θέματα που ενδιαφέρουν την ιστοριογραφική έρευνα για την περίοδο αυτή, είναι η χωροθέτηση των εγκαταστάσεων βασανισμού, εκεί όπου οι αγωνιστές της Δημοκρατίας μαρτύρησαν υπερασπιζόμενοι τις αρχές και τα ιδανικά τους.
Για την πόλη της Θεσσαλονίκης αναφέρονται ως τόποι βασανισμού οι εγκαταστάσεις της Ασφάλειας, στην περιοχή του Βαρδάρι, χώροι σε αστυνομικά τμήματα της πόλης, στο στρατόπεδο του Σέδες, καθώς και οι εγκαταστάσεις της Κρατικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΚΥΠ), σε χώρους του στρατοπέδου του Γ’ Σώματος Στρατού στο κέντρο της πόλης.
Τα τεκμήρια που διαθέτουμε για τη διερεύνηση του θέματος των χώρων βασανισμού κατά τη διάρκεια της επταετίας, είναι δύο ειδών: Καταρχάς, τα επίσημα έγγραφα από τις δίκες που πραγματοποιήθηκαν μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας και αφορούσαν σε βασανισμούς πολιτών κατά τη διάρκεια της επταετίας, και στη συνέχεια οι μαρτυρίες, τόσο γραπτές όσο και προφορικές, των ίδιων των αγωνιστών της Δημοκρατίας, που βασανίστηκαν κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων από τα όργανα του καθεστώτος.
Αδιαμφισβήτητοι οι βασανισμοί
Ο Γ. Τσαρουχάς ήταν αγωνιστής της αριστεράς, βουλευτής της ΕΔΑ και με την έναρξη της δικτατορίας ανέλαβε επικεφαλής της αντιστασιακής οργάνωσης «Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο» στη Θεσσαλονίκη. Το ΠΑΜ στη Θεσσαλονίκη στελεχώθηκε σύντομα από πολλούς αγωνιστές, προχώρησε στην έκδοση της παράνομης εφημερίδας «Αντιφασίστας» και ξεκίνησε τις αντιστασιακές του δράσεις. Σε μία από αυτές, οι αγωνιστές Γιάννης Χαλκίδης, Αργύρης Μπάρας και Θεόδωρος Καζέλης ανατίναξαν μια κολώνα της ΔΕΗ βυθίζοντας στο σκοτάδι τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια των εγκαινίων της, το Σεπτέμβριο του 1967. Ο Γιάννης Χαλκίδης εντοπίστηκε λίγες ημέρες αργότερα, στις 5 Σεπτεμβρίου, και δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια της επιχείρησης σύλληψής του.
Ο Γ. Τσαρουχάς συνελήφθη 10 μήνες αργότερα, στα διόδια της Λεπτοκαρυάς καθ’ οδόν προς την Αθήνα, όπου θα μετέβαινε για διαβουλεύσεις με την οργάνωση της πρωτεύουσας. Ο Τσαρουχάς μεταφέρθηκε στις εγκαταστάσεις της ΚΥΠ στο Γ’ Σώμα Στρατού, όπου λίγες ώρες αργότερα ξεψύχησε υποκύπτοντας στους βασανισμούς που υπέστη. Το στρατιωτικό καθεστώς εμφάνισε το θάνατό του ως απόρροια εμφράγματος, που υποτίθεται πως υπέστη κατά τη διάρκεια της μεταφοράς του από τη Λεπτοκαρυά στη Θεσσαλονίκη, ενώ απέκρυψε το γεγονός της μετάβασης του Τσαρουχά στις εγκαταστάσεις της ΚΥΠ.
Ο φάκελος της δικογραφίας με όλο το ανακριτικό υλικό για τη δολοφονία του Γ. Τσαρουχά, καθώς και οι αποφάσεις 43 έως 65/1979 του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου Θεσσαλονίκης τεκμηριώνουν αποκαλυπτικά τους βασανισμούς, οι οποίοι πραγματοποιούνταν στις εγκαταστάσεις της ΚΥΠ και της υποδιεύθυνσης Εθνικής Ασφάλειας, αλλά και τις συνθήκες θανάτου του βουλευτή της ΕΔΑ.
