Η πρόταση για την 4ήμερη εργασία αποτελεί αναγκαία αφορμή συζήτησης για τη μείωση του εργάσιμου χρόνου στην Ελλάδα, και την έμπρακτη αποκατάσταση της χαμένης τιμής των «τεμπέληδων» της Ευρώπης, ενός επίμονου χαρακτηρισμού σε πλήρη παραχάραξη της πραγματικότητας.
Παρά την κυβερνητική σπουδή απόρριψης του μέτρου υπό το άλλοθι της μη αντοχής της οικονομίας, αλλά και της ήδη νομοθετημένης μορφής 4ήμερης εργασίας, η συζήτηση είναι επιτακτικά ώριμη. Πρώτον, γιατί συζητείται σοβαρά στον ευρωπαϊκό χώρο. Δεύτερον, γιατί η πιλοτική εφαρμογή της σε σειρά χωρών έχει επιδείξει θετικό παραγωγικό αποτέλεσμα. Τρίτον, γιατί το 4ήμερο του νόμου Χατζηδάκη μεταφράζεται σε μείωση των εργάσιμων ημερών διατηρώντας το εβδομαδιαίο 40ωρο, με 4 ημερήσια 10ωρα χωρίς την προσαυξημένη αμοιβή των υπερωριών. Τέταρτον, γιατί η απεικόνιση της κατάστασης των εργάσιμων ωραρίων στην Ελλάδα αποτελεί σαφέστατο δείγμα της γενικότερης εικόνας μιας χώρας που βιώνει τη μεγαλύτερη επιδείνωση των εργασιακών συνθηκών στην Ευρώπη της τελευταίας 15ετίας.
Με βάση τα στοιχεία διεθνών οργανισμών, ο ετήσιος συμβατικός εργάσιμος χρόνος στην Ελλάδα είναι υψηλότερος του μέσου όρου της ΕΕ27 κατά 114 ώρες, της παλαιάς ΕΕ14 κατά 142 ώρες, και της ΕΕ13 των χωρών της ΚΑ Ευρώπης κατά 18 ώρες. Επίσης, ο πραγματικός ετήσιος χρόνος εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών, εκτοξεύει τη χώρα στην πρώτη θέση της Ε27 με 320 ώρες περισσότερες από τον μέσο όρο της, χωρίς να συνυπολογίζεται το πρόσφατο 13ωρο και η επέκταση του 6ήμερου. Τέλος, παρουσιάζει και τα υψηλότερα ωράρια στα Βαλκάνια μαζί με το Μαυροβούνιο και τη Σερβία.
Οι δείκτες του εργάσιμου χρόνου συνοδεύουν τη γενικότερη εικόνα της εγχώριας εργασιακής αρένας με τα 201 θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα εντός 2025, την αγοραστική δύναμη των μισθών να βρίσκεται στην τελευταία θέση στην ΕΕ, την ανεργία στη δεύτερη θέση αντίστοιχα, την επισφάλεια να επεκτείνεται στη «σταθερή» απασχόληση με τη διευκόλυνση των απολύσεων, και την υποδηλωμένη εργασία να αποτελεί καθημερινή εργοδοτική πρόκληση. Πρόκειται για δείγματα συνεχούς απόκλισης της Ελλάδας από τις χώρες της πρώτης ευρωπαϊκής εργασιακής ταχύτητας και του ευρωπαϊκού Νότου, και πλήρη ένταξη στην ανατολική ευρωπαϊκή περιφέρεια.
Η έμπρακτη απαξίωση της εργασίας υπό το κυρίαρχο νεοφιλελεύθερο δόγμα ενισχύεται από τον κακόβουλο στιγματισμό του εργαζόμενου ως αντιπαραγωγικού, αποσιωπώντας τα πραγματικά αίτια της χαμηλής παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας. Σε αυτές τις συνθήκες η κυβερνητική άρνηση της συζήτησης για τη μείωση του χρόνου εργασίας συμβαδίζει με την πολιτική αύξησης των υπερωριών, βασικού εργαλείου αυξημένης κερδοφορίας υπό το πρόσχημα της ενίσχυσης των μισθών και αναπάντητους τους λόγους ανεπάρκειας του 8ωρου για την κάλυψη στοιχειωδών κοινωνικών αναγκών.
Η επαναφορά της συζήτησης στην Ευρώπη για τη μείωση του εργάσιμου χρόνου, συντελείται μετά από μια 30ετία απόλυτης σιωπής χάριν της ανταγωνιστικότητας. Οι τελευταίες θεσμικές κατακτήσεις καταγράφονται στις συλλογικές συμβάσεις της δεκαετίας του ‘80 για το 35ωρο σε σημαντικούς κλάδους της γερμανικής οικονομίας, και στη νομοθέτησή του στην Γαλλία στο τέλος της χιλιετίας. Με τον μέσο όρο της πενθήμερης εβδομαδιαίας εργασίας των 37 ωρών για πλήρη απασχόληση στην ΕΕ, έναντι του ελληνικού 40ωρου, συζητείται η καθιέρωση της τετραήμερης εργασίας με πιλοτικά προγράμματα εφαρμογής στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα, χωρίς προς το παρόν να υπάρχει δεσμευτική νομοθετική παρέμβαση. Τα αποτελέσματα της σύνδεσης του τετραήμερου με τη μείωση των ωραρίων και τη διατήρηση των αποδοχών, είναι ενθαρρυντικά για την παραγωγικότητα και την ψυχική υγεία των εργαζομένων, κυρίως στην Ισλανδία αλλά και σε Ισπανία, Σκωτία. Εντούτοις, οι ισχυρές φωνές για απώλεια ανταγωνιστικότητας από το μειωμένο εργασιακό «κόστος» συνιστούν το μεγάλο εμπόδιο για θετικότερες εξελίξεις σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο.
Η μείωση του εργάσιμου χρόνου στην Ελλάδα προβάλλει σήμερα ως επιτακτική ανάγκη, παρά την πεισματική διατήρηση του ξεπερασμένου στην Ευρώπη 40ωρου. Σε πρώτο βαθμό η μείωση των ωραρίων στα επίπεδα του μέσου ευρωπαϊκού όρου και η δραστική μείωση των υπερωριών μπορούν να συμβάλλουν, με βάση και τη διεθνή εμπειρία, στη βελτίωση της απασχόλησης και των εργασιακών συνθηκών. Η επίκληση του κινδύνου για τις μικρές επιχειρήσεις από την εφαρμογή του φαίνεται υποκριτική στην περίοδο των φορολογικών πολιτικών σε βάρος τους, και του αποκλεισμού τους από τις τράπεζες. Πολιτικών που υπηρετούν τη συγκέντρωση κεφαλαίου και την αναδιανομή μεριδίων της αγοράς υπέρ ισχυρών οικονομικών παραγόντων με συνεχή επιτεύγματα υψηλής κερδοφορίας. Στην ίδια κατεύθυνση θα πρέπει να εξετάζεται και η τεκμηριωμένη εφαρμογή της 4ήμερης εργασίας, με κοινωνική διαβούλευση, συλλογικές συμβάσεις, φορολογικά κίνητρα, και πιλοτικά προγράμματα στο Δημόσιο και σε μεγάλες επιχειρήσεις. Δεν πρόκειται για πορεία κοινωνικού θανάτου, όπως επικαλείται η κυβέρνηση, αλλά για γενικότερη αλλαγή πλεύσης κατά της σωματικής και ψυχικής εξόντωσης των «τεμπέληδων» της εύφορης κερδοφορίας, που έχει επιβάλει ο μνημονιακός οδικός χάρτης της εργασιακής «κανονικότητας».
Φωτογραφία: Dušan Cvetanović / Pexels
