Η εκλογική αναμέτρηση της 25ης του Γενάρη θεωρήθηκε από πολλούς ως το ιστορικό ναυάγιο της ελληνικής Δεξιάς. Η εκλογική καθίζηση και η πολιτική αποσύνθεση της ΝΔ, που αποτυπώθηκε εμφατικά στη μετεκλογική γεωγραφία, εντάθηκε το αμέσως επόμενο διάστημα με την πρωτοφανή για τη μεταπολιτευτική Δεξιά δημοσκοπική κατάρρευση και την αύξουσα εσωκομματική αμφισβήτηση της ηγετικής ομάδας. Ο ισχυρός κομματικός φορέας του μεταπολιτευτικού συντηρητισμού έμοιαζε να συρρικνώνεται σε ένα υπερσυντηρητικό κομματικό πυρήνα αποκομμένος από την παραδοσιακή κοινωνική του βάση, αποψιλωμένος από πολιτικά στελέχη και απομονωμένος από πολιτικούς συμμάχους. Κι όμως, όσοι βιάστηκαν, εντυπωσιασμένοι από την πολιτική απαξίωση της ΝΔ και το δημοσκοπικό καλπασμό του ΣΥΡΙΖΑ, να αρχειοθετήσουν την ελληνική Δεξιά -για μια ακόμη φορά- στο χρονοντούλαπο της ιστορίας φαίνεται, για να παραφράσω τα λόγια του Στινγκ, ότι …η Ιστορία δεν τους δίδαξε τίποτα.
Του Ευθύμη Παπαβλασόπουλου
Σε όλη τη μεταπολεμική διαδρομή της η Δεξιά λειτουργούσε ταυτόχρονα και παράλληλα ως ευρεία πολιτική παράταξη, γειωμένη στην υλικότητα των κοινωνικών σχέσεων και του κράτους και ως κόμμα -ενίοτε και κόμματα- δηλαδή θεσμός πολιτικής εκπροσώπησης και κυβερνητικής διαχείρισης. Ως παράταξη είχε και έχει την ικανότητα να ενορχηστρώνει και να συντονίζει τη δράση ενός αστερισμού κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων κινητοποιώντας δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους, προκειμένου να οργανώσει μακροπρόθεσμα την πολιτική κυριαρχία και την ιδεολογική ηγεμονία του αστικού μπλοκ. Ως κόμμα στις ποικίλες οργανωτικές του εκδοχές και ιδεολογικοπολιτικές μεταλλάξεις του αποτέλεσε συντακτικό πόλο του κομματικού συστήματος και προνομιακό νομέα της κυβερνητικής εξουσίας.
Έτσι συγκροτήθηκε η Δεξιά κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο (το διαβόητο κράτος της δεξιάς) πριν ακόμα αποκτήσει την πολιτική της ενότητα με τον Ελληνικό Συναγερμό αρχικά και την ΕΡΕ στη συνέχεια, έτσι ανασυγκροτήθηκε κατά την πρώτη μεταπολίτευση (1974-1981) μέχρι να αναδιοργανωθεί σε ένα υβριδικό μαζικό κόμμα και έτσι πολιτεύεται στη συγκυρία της κρίσης. Αυτή ακριβώς η οργανωτική διαφοροποίηση και λειτουργική διασταύρωση κόμματος και παράταξης είναι νομίζω κρίσιμη για να αποτιμήσουμε και να πιθανολογήσουμε τις εξελίξεις τόσο στους κομματικούς σχηματισμούς της ελληνικής Δεξιάς όσο και συνολικότερα στο κομματικό και πολιτικό μας σύστημα.
Ο λειτουργικός διπλασιασμός της μεταπολεμικής Δεξιάς
Είναι αλήθεια ότι κατά τη μέση μεταπολίτευση (1981-1996) σε συνθήκες πολιτικής και κοινωνικής σταθερότητας, το κόμμα απέκτησε την πρωτοβουλία των κινήσεων, στο βαθμό που το εκκρεμές αίτημα της πολιτικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης ανέλαβαν να προωθήσουν με σχετική αποτελεσματικότητα τα πολιτικά κόμματα. Στη συνάφεια αυτή η ΝΔ κατάφερε να εγκατασταθεί οργανικά στους κρατικούς θεσμούς και να αποικίσει το κοινωνικό πεδίο, ελέγχοντας και εντάσσοντας στο πολιτικό της σχέδιο το σύνολο σχεδόν των κοινωνικών οργανώσεων που εκπροσωπούσαν τα συμφέροντα αστικών και μικροαστικών μερίδων. Η εξέλιξη αυτή συνέβαλε, ανάμεσα στα άλλα, στην αποκρυστάλλωση μιας σχετικά σταθερής κοινωνικής συμμαχίας και στην οργανωτική ενότητα της Δεξιάς.
Πρόκειται για όψη μιας σύνθετης και αντιφατικής διαδικασίας που ονομάστηκε απλουστευτικά και αφοριστικά κομματικοποίηση.
Η οργανική σύμφυση παράταξης και κόμματος υπό την αιγίδα του δεύτερου αρχίζει να χαλαρώνει κατά την περίοδο της μεσοβασιλείας του καθ’ ημάς εκσυγχρονισμού. Η ικανότητα του νέου συστήματος διακυβέρνησης να ενσωματώνει αυτόνομα σε νεοπαγή δίκτυα και θεσμούς πολιτικής τις συστημικές οργανώσεις κοινωνικής εκπροσώπησης, αλλά και η προνομιακή συμμετοχή τους στη διανομή εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, η αναβάθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης και η ανάδυση περιφερειακών κέντρων ισχύος που παρά την κομματική τους παρέλευση ή και ένταξη πολιτεύονται με ευελιξία, η άνοδος του τεχνοκρατισμού και η μετάγγισή του στις δομές εξουσίας, συντομογραφούν την υποχώρηση της κεντρικότητας του κόμματος στη διαχείριση των δημόσιων υποθέσεων και στην οργάνωση της συναίνεσης.
Οι μετασχηματισμοί αυτοί σε συνδυασμό με τη προϊούσα κρατικοποίηση και απαξίωση των κομμάτων της μεταπολίτευσης, δρομολόγησαν αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία του κομματικού συστήματος. Η ρευστοποίηση των κοινωνικών και εκλογικών τους βάσεων, η ιδεολογική και προγραμματική τους σύγκληση, η όσμωση του πολιτικού τους προσωπικού αποτέλεσαν τα βασικά γνωρίσματα του συγκλίνοντος δικομματισμού της ύστερης μεταπολίτευσης, που προετοίμασε το έδαφος για τη κυβερνητική τους συνεργασία.
Ανασυγκρότηση στην περίοδο της κρίσης
Η παρατεταμένη και πολυεπιπεδη κρίση έφθειρε ανεπανόρθωτα τους ετέρους του δικομματισμού και επιβεβαίωσε την αδυναμία: Εξαφάνισε από τον πολιτικό χάρτη το πάλαι ποτέ ηγεμονικό ΠΑΣΟΚ και επιτάχυνε την αποδιοργάνωση του κομματικού φορέα της Δεξιάς. Η αποδιοργάνωση αποτυπώθηκε, στον οργανωτικό κατακερματισμό της, στην εκλογική συρρίκνωση της ΝΔ και τελικά στη διάρρηξη της κοινωνικής συμμαχίας που εκπροσώπησε στην πολιτική σκηνή της μεταπολίτευσης.
Η κατάρρευση του μεταπολιτευτικού δικομματισμού σε συνθήκες ακραίας κοινωνικής πόλωσης και θεσμικής αστάθειας προκάλεσε, ωστόσο, ένα επικίνδυνο κενό ως προς τις πολιτικές μορφές άσκησης της ταξικής κυριαρχίας. Αυτό το κενό ανέλαβε να καλύψει η Παράταξη οργανώνοντας και κινητοποιώντας πολιτικά την κοινωνική και θεσμική Δεξιά και επαναδιατυπώνοντας τις ιδεολογικές της εγκλήσεις.
Η μετατόπιση από το κόμμα στην παράταξη εκδηλώθηκε ήδη πριν τις διπλές εκλογές του 2012 εντατικοποιήθηκε, ωστόσο, με τη σημαίνουσα κυβερνητική μεταβολή του Γενάρη. Η επιλογή αυτή δεν οφείλεται μόνο στην αποσύνθεση της ΝΔ και στην προφανή αδυναμία της να αποτελέσει με τους δυνητικούς συμμάχους της αξιόπιστη λύση, όσο κυρίως στην ικανότητα της παράταξης να εγγυάται την πολιτική κυριαρχία και την ενότητα των αστικών δυνάμεων σε περιόδους κρίσης. Πράγματι, η κοινωνική και πολιτική της πολυσθένεια, η οργανωτική της πολυκεντρικότητα και η δικτύωσή της στους κρατικούς θεσμούς και μηχανισμούς την καθιστούν ικανή να κινητοποιεί ευρύτερες δυνάμεις και να ενεργοποιεί εναλλακτικά σενάρια διακυβέρνησης. Αυτή ακριβώς η πολυσθένεια και πολυκεντρικότητα, ενώ αποδυναμώνουν τη συνοχή και τη σταθερότητα του κομματικού φορέα ενισχύουν και σταθεροποιούν τη θέση της Δεξιάς στο κοινωνικό πεδίο και το πολιτικό σύστημα στο βαθμό που της επιτρέπει να συσπειρώνει το μέγιστο των δυνάμεων της και να επηρεάζει ευρύτερες μάζες.
Κοινωνική μορφολογία
Η παράταξη της Νέας Δεξιάς οικοδομείται μεθοδικά και συστηματικά τα τελευταία χρόνια γύρω από το αυταρχικό πρόταγμα της νεοφιλελεύθερης συναίνεσης, που αποδομεί το δημοκρατικό και κοινωνικό κεκτημένο της μεταπολεμικής Ευρώπης και της δικής μας μεταπολίτευσης. Στο σκοτεινό ορίζοντα της κρίσης επιταχύνθηκαν οι διαδικασίες οργανωτικής αποκρυστάλλωσης και λειτουργικού συντονισμού της, γεγονός που της επέτρεψε να συγκροτήσει και να κινητοποιήσει το λεγόμενο ευρωπαϊκό μέτωπο. Η Δεξιά ως παράταξη πλέον συναθροίζει και συντονίζει οργανωμένες δυνάμεις των ηγεμονικών αστικών συμφερόντων (ΣΕΒ, ΣΕΤΕ), κρατικοδίαιτες μικροαστικές επαγγελματικές οργανώσεις ( ΓΕΣΕΒΕ, ΕΣΕΕ, Επιμελητήρια), τον κρατικοποιημένο και γραφειοκρατικοποιημένο εργατικό συνδικαλισμό (ΓΣΕΕ ), παρασιτικές ομάδες της ευπρεπούς Κοινωνίας Πολιτών, λαθρόβιες πολιτικές κινήσεις των άληστου μνήμης κεντροδεξιάς και κεντροαριστεράς, think tanks και οργανικούς διανοούμενους του συστήματος, αλλά και μέρος της εκκλησίας που εξακολουθεί να πολιτεύεται απροκάλυπτα ως «Δεξιά του Κυρίου». Το ταξικό, ιδεολογικό και οργανωτικό ανάγλυφο αυτής της παραταξιακής συμμαχίας αποτυπώνεται εύγλωττα στη σύνθεση της επιτροπής υπέρ του «ναι».
Αυτή η παραταξιακή συμμαχία θεμελιώνεται στο ανέκδοτο ιδεολόγημα του ευρωπαϊσμού ενός ευρωπαϊσμού που αποξενώνεται όλο και περισσότερο από τις καταστατικές αξίες και αρχές του ευρωπαϊκού πολιτισμού και κανιβαλίζει τα τελευταία αποθέματα του οικουμενικού ουμανισμού, της δημοκρατικής νομιμότητας και της κοινωνικής αλληλεγγύης.
Ιδεολογική θεμελίωση
Στη συνάφεια αυτή συνδυάζει φορτία ενός μεταμοντέρνου αντικομουνισμού με ισχυρές δόσεις νεοφιλελεύθερου λαϊκισμού που επιχειρεί να ενοχοποιήσει το συλλογικό πολιτικό φαντασιακό και να εγκλωβίσει τη κοινωνική δυναμική στα στεγανά του φόβου και της τρομοκράτησης. Πρόκειται για μια αυταρχική, αντιδημοκρατική και αντικοινωνική μορφή λαϊκισμού που επενδύει στο κερματισμό του κοινωνικού σώματος και της συλλογικής συνείδησης επιδιώκοντας να ανασχέσει τη συγκρότηση νοημάτων που προκύπτουν από τις νέες ταξικές κρυσταλλώσεις και συσχετισμούς και ως εκ τούτου να εμποδίσει την άρθρωση μιας νέας και πλειοψηφικής κοινωνικής συμμαχίας και τη συνάρθρωση της νέας ηγεμονικής ιδεολογικής σύνθεσης. Αυτή η λαϊκιστική δεσπόζουσα είναι εγκατεστημένη στο λόγο και τις πρακτικές όλων των συστημικών δυνάμεων -κομματικών και μη- ανεξάρτητα από την πολιτική τους προέλευση και τις ρηματικές εκφορές τους.
Το νέο, ωστόσο, στοιχείο στη δράση της παραταξιακής Δεξιάς είναι η διάθεση αλλά και η ικανότητά της για μαζικές και δυναμικές κινητοποιήσεις. Για πρώτη φορά από τη μακρινή δεκαετία του ’80, όταν με πρωτοβουλία του ΕΒΒΕΑ οργανώθηκε η ανεκδοτολογική συγκέντρωση της κατσαρόλας και ο Κ. Μητσοτάκης δήλωνε αυτάρεσκα «έχω κατεβάσει δυο φορές την αστική Ελλάδα στους δρόμους, σε διαδήλωση», η Δεξιά διεκδικεί με ηγεμονικές αξιώσεις το δημόσιο χώρο και, με τη συνδρομή του μιντιακού πλέγματος, φαίνεται να κυριαρχεί στη δημόσια σφαίρα. Το θνησιγενές κίνημα ενάντια στις σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις στα ΑΕΙ, οι μαζικές και θορυβώδεις συνάξεις του «Μένουμε Ευρώπη», η πληθωρική και υστερική παρουσία επώνυμων και ανώνυμων νεοδεξιών στα social media, που παραβιάζουν ακόμα και τους στοιχειώδεις κανόνες της αστικής ευπρέπειας, υπογραμμίζουν την εντυπωσιακή (επι)στροφή του αστικού χώρου στο «πεζοδρόμιο».
Ιχνηλατώντας τις εξελίξεις…
Είναι αυτονόητο ότι η απόφαση της κυβέρνησης για το δημοψήφισμα δρομολόγησε πυκνές και απρόβλεπτες πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις. Παράλληλα, η στάση των περιώνυμων «θεσμών» στην απόφαση αυτή φωτίζει αναδρομικά τις πραγματικές προθέσεις των ορατών και αόρατων κέντρων ισχύος που καθορίζουν τις τύχες των ευρωπαϊκών λαών χωρίς ίχνος δημοκρατικής νομιμοποίησης. Ο πραγματικός τους στόχος, λοιπόν, δεν ήταν να υποχρεώσουν την πρώτη κυβέρνηση της Αριστεράς σε ένα επώδυνο για την ελληνική κοινωνία συμβιβασμό, κάτι άλλωστε που θα διασφάλιζε τη σχετική πολιτική σταθερότητα και την κοινωνική ειρήνη στη χώρα μας, αλλά η υποταγή και η ταπείνωση της ή σε διαφορετική περίπτωση η ανατροπή της. Η κίνηση της κυβέρνησης μπορεί να τους αιφνιδίασε αλλά δεν τους βρήκε απροετοίμαστους. Αφού δεν κατάφεραν να ματαιώσουν το δημοψήφισμα αποφάσισαν να ανατρέψουν μια ενοχλητική κυβέρνηση αποτρέποντας ταυτόχρονα και τη μετάδοση της νόσου ΣΥΡΙΖΑ στη Ευρώπη, δημιουργώντας πρωτοφανείς για ευρωπαϊκή χώρα συνθήκες οικονομικής και ιδεολογικής βίας. Με το στόχο αυτό ευθυγραμμίστηκε το σύνολο των μνημονιακών πολιτικών δυνάμεων και για το σκοπό αυτό εργάζεται πυρετωδώς η παράταξη της Νέας Δεξιάς.
Γεννάται, ωστόσο, εύλογα το ερώτημα, αν αυτή η ικανότητα κινητοποίησης και επιρροής που φαίνεται να διαθέτει η παραταξιακή Δεξιά μπορεί να μετουσιωθεί σε ένα αξιόπιστο πολιτικό φορέα που θα αναλάβει να διαχειριστεί το πρόγραμμα κοινωνικής ερημοποίησης που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Εκτιμώ ότι ούτε οι πρωτοβουλίες του Σαμαρά να συγκροτήσει υπό την αιγίδα της ΝΔ το λεγόμενο φιλοευρωπαϊκό κόμμα, ούτε η ανάκληση εξ εφέδρων του αποστρατευμένου και φθαρμένου πολιτικού προσωπικού (Καραμανλής, Σημίτης), ούτε καν η ανασύσταση του «κόμματος εκτάκτου εθνικής ανάγκης» που θα περιλαμβάνει όλα τα κόμματα του αστικού φάσματος και πιθανότατα μέρος των πολιτικών και κοινοβουλευτικών δυνάμεων του ΣΥΡΙΖΑ, μπορούν να εγγυηθούν μια βιώσιμη κοινοβουλευτική λύση.
Αν μάλιστα στο επικείμενο δημοψήφισμα η κοινωνία φοβηθεί και υποκύψει στον εκβιασμό μάλλον θα πρέπει να προετοιμαζόμαστε για χειρότερα…
•
