Του Απόστολου Στραγαλινού
«Αφού μπορέσαμε να σώσουμε τις τράπεζες εν μέσω κρίσης, τότε μπορούμε να σώσουμε και τους πρόσφυγες» δήλωσε πρόσφατα η καγκελάριος Μέρκελ ενώπιον της σοκαρισμένης (από την εικόνα – σύμβολο του πνιγμένου βρέφους στα ευρωπαϊκά θαλάσσια σύνορα) κοινής γνώμης των κρατών-μελών, συνοψίζοντας το στοίχημα για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης και της λειτουργίας της ενωμένης Ευρώπης ως Ένωσης κοινών αξιών.
Μετά από δεκαετίες αναποτελεσματικών πολιτικών, εθνικών εγωισμών, υποκριτικών διακηρύξεων, ανοιχτής ή υποκρυπτόμενης ξενοφοβίας και συστηματικής οικοδόμησης της Ευρώπης – «φρούριο», κυβερνήσεις και οργανισμοί ανακαλύπτουν σήμερα την ηθική και πολιτική τους ευθύνη, μη μπορώντας πλέον να πράξουν διαφορετικά εξαιτίας της έντασης και της κρισιμότητας του φαινομένου των μαζικών προσφυγικών ροών από τη Συρία. Εκείνοι που στεγανοποίησαν τα θαλάσσια και χερσαία σύνορα με ηλεκτροφόρα καλώδια, ύψωσαν φράκτες, έσκαψαν τάφρους και κατασκεύασαν ναρκοπέδια είναι υποχρεωμένοι να πείσουν τους πολίτες πως η μεταναστευτική ροή θα συνεχιστεί, διότι δεν πρόκειται για φυσικό φαινόμενο, αλλά για ανθρώπους που βρίσκονται σε κατάσταση φυγής από τις χώρες τους.
Υποκρισία ή στάση ευθύνης;
Σ’ αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη έχει να επιλέξει μεταξύ της υποκρισίας, δηλαδή μεταξύ ελαχίστων πράξεων και γενικών διακηρύξεων για την προστασία των οικουμενικών αξιών από τη μία, και μιας στάσης ευθύνης που πηγάζει από τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ηθική, η οποία επιβάλλει τη διάσωση ζωών εδώ και τώρα, από την άλλη. Μιας στάσης ευθύνης, που, μπορεί να δράσει και ως αντιστάθμισμα (ή κατά μιαν άλλη ανάγνωση ως «ξεκάρφωμα») στην καθαρή υπεροχή της νομισματικής έναντι της πολιτικής ένωσης.
Υπό αυτή την οπτική, δεν έχει καμιά σημασία, και εξάλλου ουδόλως βοηθάει τους ξεριζωμένους Σύρους, η καταδίκη των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών για τους φράκτες και την απροθυμία υποδοχής μεταναστών, από κέντρα που ευθύνονται για το αίσχος των προσφυγικών καταυλισμών στο Καλαί, τους φράκτες της Μελίγια και τα ναρκοπέδια του Έβρου που χωρίζουν τους κατατρεγμένους από το όνειρο για μια καλύτερη ζωή, ή μάλλον, από την ίδια τη ζωή. Την ευρωπαϊκή διγλωσσία πρέπει να διαδεχθεί η άμεση κινητοποίηση, το πέρασμα από την ασυμφωνία μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, που μαζί με τις δαιδαλώδεις ατραπούς στις εθνικές νομοθεσίες δημιούργησαν ένα διάτρητο σύστημα στο οποίο ο καθένας μπορεί να γλιστρήσει, στη δημιουργία ενός σταθερού, δίκαιου και αλληλέγγυου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου υπεράνω κάθε αμφισβήτησης.
Αναστολή της Συνθήκης Δουβλίνο ΙΙ
Η Γερμανία προχώρησε σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού, αλλά παράλληλα και ουσίας. Το αν το έπραξε για λόγους γοήτρου ή για να αλλάξει την κοινή πρόσληψη περί πανίσχυρης, αλλά «άκαρδης» οικονομικής δύναμης, μικρή αξία έχει ν’ αναλυθεί εδώ, αλλά μεγάλη για τους κατατρεγμένους πρόσφυγες: Ανέστειλε τη Συνθήκη Δουβλίνο ΙΙ σταματώντας την επαναπροώθησή τους στις χώρες πρώτης καταγραφής, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, ανοίγοντας επί της ουσίας τις πύλες της. Παράλληλα, μαζί με τη Γαλλία, απήυθυναν κάλεσμα για την εφαρμογή ενιαίου συστήματος χορήγησης ασύλου σε όλες τις χώρες της Ευρώπης. Στις Βρυξέλλες έχει σημάνει συναγερμός για την εξεύρεση λύσης, καθώς οι πρωθυπουργοί Ουγγαρίας, Πολωνίας, Τσεχίας και Σλοβακίας απορρίπτουν τη γαλλογερμανική πρόταση της ποσόστωσης. Όλα αυτά, ενώ ο αριθμός των προσφύγων από τη Συρία ανέρχεται στους 160.000 ανθρώπους και αναμένεται, βάσει εκτιμήσεων, να εκτιναχθεί σύντομα στα 3 ή και 4 εκατομμύρια πρόσφυγες.
Σωτηρία και αλληλεγγύη
Προέχει η σωτηρία της ανθρώπινης ζωής. Όλα τα άλλα περνούν σε δεύτερη μοίρα. Η συμβίωση με τους αυξημένους αριθμούς μεταναστών και προσφύγων πιθανώς να μην διεξαχθεί χωρίς προβλήματα, προκαταλήψεις και δυσπιστία σε χώρες που ο «άλλος» θεωρείται ακόμη ταμπού. Ωστόσο, η διαπολιτισμική συνύπαρξη, ο δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ λαών είναι διαδικασίες που αργά αλλά σταθερά δρομολογούνται και μεταβάλλονται σε καίριο χαρακτηριστικό της κοινωνίας, η αλλοίωση ή απάρνηση του οποίου αποτελεί επικίνδυνη ανευθυνότητα στο βωμό μικροπολιτικών αγκυλώσεων και σκοπιμοτήτων. Σε καμιά ευρωπαϊκή χώρα, αλλά ούτε στη χώρα μας που διανύει προεκλογική περίοδο, επιτρέπεται να αναβαθμιστούν σε άξονα της δημόσιας συζήτησης περιθωριακές αντιλήψεις που εμφανίζουν τους «ξένους» πρόσφυγες ως αποδιοπομπαίους τράγους, «λαθραίους» και ανασταλτικό παράγοντα για την πρόοδο και την κοινωνική ειρήνη ανατροφοδοτώντας κατά συνέπεια το φαύλο κύκλο της δυσανεξίας, της ξενοφοβίας και της περιθωριοποίησης. Είναι η ευκαιρία για έμπρακτη αλληλεγγύη από το Ρέικιαβικ μέχρι τη Ρόδο και από τη Μελίγια μέχρι το Ελσίνκι.
