Την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, παρουσιάστηκε το βιβλίο των Μαρία Καραμεσίνη και Jill Rubery «Γυναίκες και λιτότητα – Η οικονομική κρίση και το μέλλον της ισότητας των φύλων» (εκδόσεις νήσος), στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, από γυναίκες που ανήκουν στον πολιτικό και ακαδημαϊκό χώρο. Οι ομιλήτριες μας έδωσαν μια πρόγευση και μια πρώτη εκτίμηση του βιβλίου που φέτος μεταφράστηκε στα ελληνικά. Πρόκειται για ένα συλλογικό τόμο που εστιάζει στην περίοδο 2008-2012 και σε κάποια από τα προβλήματα που προέκυψαν από την επέλαση της οικονομικής κρίσης. Ειδικότερα, στο βαθύτατο πλήγμα που δέχτηκε το κοινωνικό κράτος, την υπονόμευση της προστασίας της απασχόλησης και τον εξοβελισμό των πολιτικών ισότητας των φύλων από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Στην παρουσίαση μίλησαν οι: Ρένα Δούρου, η Ντίνα Βαΐου, η Αθηνά Αθανασίου, η Μαρία Στρατηγάκη και μικρή παρέμβαση έκανε η Φωτεινή Κούβελα.
Το λόγο πήρε αρχικά η περιφερειάρχης Ρένα Δούρου, η οποία τόνισε ότι το βιβλίο ήταν ένας οδηγός για τη διαμόρφωση του προϋπολογισμού της περιφέρειας Αττικής και θα συνεχίσει να είναι στις αναμορφώσεις που θα γίνουν. Υπογράμμισε, επίσης, ότι το πνεύμα της ισότητας στο οποίο εντάσσεται το βιβλίο δεν είναι ένα θέμα αποκλειστικά γυναικείο, αντιθέτως αγγίζει ολόκληρη την κοινωνία. Η πρόοδος που είχε σημειωθεί στον εργασιακό τομέα και αλλού, που δεν ήταν και τόσο μεγάλη εν τέλει, όχι μόνο έχει σταματήσει αλλά η οικονομική κρίση μάς γυρίζει πίσω αφαιρώντας και τα κεκτημένα δικαιώματα. Η περιφερειάρχης δήλωσε ότι η πολιτική επιλογή που αποφασίστηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την αντιμετώπιση της κρίσης, είναι λάθος. Οι ιδιωτικοποιήσεις βασικών κοινωνικών υπηρεσιών, που λειτουργούσαν υποστηρικτικά στη γυναικεία απασχόληση, και η μείωση των δημοσίων δαπανών για την κοινωνική πρόνοια επιδείνωσαν την ήδη αδύναμη θέση του γυναικείου φύλου στην κοινωνία, καθώς αυτές εξαρτώνται περισσότερο από τις κοινωνικές παροχές. Σύμφωνη με το βιβλίο, η Ρένα Δούρου υπογράμμισε ότι η ισότητα των φύλων είναι βασικό πρόταγμα και οφείλει να ενταχθεί σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Επίσης, στάθηκε στην ανάγκη να μην εφησυχάσουμε διατηρώντας μειωμένες προσδοκίες λόγω της κρίσης, να μην τις θεωρήσουμε δεδομένες. Ενώ μίλησε και για τη μαζική είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας τα χρόνια της κρίσης. Η σταθεροποίηση αυτής της κατάστασης θα εξαρτηθεί από την κοινωνική πολιτική του κράτους και αναφέρθηκε στο μεγάλο στοίχημα: την ισότητα ως ένα κεντρικό στοιχείο πολιτικής εξόδου από την κρίση. «Δουλειά που δεν πρέπει να μείνει σε διαπιστώσεις ή πολιτική θέληση μόνο, να είναι κεντρικό διακύβευμα η ισότητα στα εργασιακά» όπως είπε.
Η Ντίνα Βαΐου, καθηγήτρια στο ΕΜΠ, αναφέρθηκε διεξοδικά στο θεωρητικό πλαίσιο του βιβλίου και ανέδειξε το ζήτημα της «βαλκανοποίησης». Ο όρος αυτός ενέχει αρνητικές συνδηλώσεις για μια γεωγραφική περιφέρεια που έχει υποστεί έντονα τις συνέπειες της κρίσης, ταυτόχρονα όμως υποδηλώνει και μια αποικιοκρατική θεώρηση της ΕΕ που αδιαφορεί για τον ευρωπαϊκό νότο. Οι παραβιάσεις των εργασιακών δικαιωμάτων, η αύξηση της απλήρωτης εργασίας, η παρακμή των συνδικάτων συνθέτουν την εικόνα του εργασιακού μεσαίωνα στο νότο. Σύμφωνα με την Ν. Βαΐου, το βιβλίο αυτό αποτελεί παρέμβαση σε μια συζήτηση στο πλαίσιο της οικονομικής επιστήμης. Ομως, όπως είπε, «οι οικονομολόγοι δεν συνομιλούν άλλους επιστημονικούς κλάδους, ούτε και για θέματα κατανόησης του φύλου και, από αυτή την άποψη, δεν τροφοδοτείται η συζήτηση από πολύ ενδιαφέροντες προβληματισμούς που έχουν αναπτυχθεί σε άλλα πεδία».
Για την Αθηνά Αθανασίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, πρόκειται για ένα βιβλίο που «παρεμβαίνει στη συγκυρία και αλλάζει τους όρους της συγκυρίας», στο οποίο «η οπτική του φύλου προτείνεται όχι απλώς ως μια αναγκαία προσθήκη ή ακόμα και διόρθωση των δεδομένων της κρίσης, αλλά και ως εναλλακτικό αφήγημα για την κρίση και την κυρίαρχη σήμερα πολιτική ατζέντα της λιτότητας». Δίνει, λοιπόν, μια πολύτιμη εναλλακτική ματιά και συνεχίζει λέγοντας: «Αλλωστε το φρονηματικό δόγμα ΤΙΝΑ παραπέμπει όχι μόνο στην μονοπώληση, στην υφαρπαγή πόρων και ισχύος, αλλά και στην μονοπώληση νοήματος, δηλαδή συνδέεται με τον αυταρχικό ρεαλισμό που καθορίζει ποιών οι φωνές ακούγονται στη συγκυρία της κρίσης, ποιών οι εμπειρίες περιλαμβάνονται και ποιών όχι στο δημόσιο λόγο της κρίσης». Σε αυτή την κρίσιμη καμπή του καπιταλισμού, ο αντιφεμινισμός διεκδικεί μεγαλύτερη ορατότητα στο δημόσιο λόγο και βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν παροξυσμό σεξισμού που προέρχεται τόσο από τα κυρίαρχα ΜΜΕ όσο και από εκπροσώπους της πολιτικής σκηνής. Η Αθηνά Αθανασίου περιέγραψε εύγλωττα τον υφέρποντα αντιφεμινισμό που «συχνά μεταμφιεσμένος σε ενός τύπου αξιοκρατικού ιδεώδους του νεοφιλελεύθερου λόγου τείνει να εξελιχθεί σε επιδραστική συνιστώσα του πολιτικού κατεστημένου σήμερα, αναζωογονώντας διάφορες εκδοχές του δόγματος πατρίς-θρησκεία-οικογένεια». Μέσα σε αυτό το νεοσυντηρητικό πλαίσιο διατηρείται η έμφυλη ιεραρχία ως κοινή λογική και ο νεοφιλελευθερισμός κατασκευάζει ανενόχλητα μύθους που στιγματίζουν κοινωνικές ομάδες όπως τις γυναίκες και τους μετανάστες ως παρίες που συντηρούν αυτό το δυσβάσταχτο φορτίο, το κοινωνικό κράτος.
Προς το τέλος της εκδήλωσης, μίλησε η Μαρία Στρατηγάκη, αντιδήμαρχος κοινωνικής πολιτικής, που δεν παρέλειψε λόγω πείρας να επισημάνει τα προβλήματα που ανακύπτουν όταν προσπαθείς να εφαρμόσεις φεμινιστική πολιτική, σε ένα κράτος με ανορθολογική δημόσια διοίκηση, έλλειψη χρηματοδότησης και χρόνου. Η νυν Γενική Γραμματέας Ισότητας, Φωτεινή Κούβελα, σε σύντομη παρέμβασή της, αναφέρθηκε στις δράσεις του φορέα και τόνισε καταλήγοντας ότι οι γυναίκες στο συνδικαλισμό αξιοποιούνται ελάχιστα. Ενώ η συγγραφέας, Μαρία Καραμεσίνη, πήρε με τη σειρά της το λόγο και εξήγησε ότι «το βιβλίο δεν προέκυψε από μια επιστημονική ανησυχία αλλά από μια πολιτική». Οι γυναίκες αντιστάθηκαν στην κρίση και δεν αποτέλεσαν απλά ένα εφεδρικό στρατό εργαζομένων που όταν δεν τον χρειάζεται το καπιταλιστικό καθεστώς τον στέλνει πίσω στο σπίτι. Κλείνοντας δήλωσε ότι «δεν αρκει η πολιτική ισότητας για να αντιστρέψει την κατάσταση, οι πολιτικές του νεοφιλελευθερισμού είναι αυτές που πρέπει να καταπολεμηθούν».
Όλγα Βερελή
