Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026 σηματοδοτούν μια ιστορική εκλογική συντριβή του Ντόναλντ Τραμπ και των Ρεπουμπλικάνων. Οι Δημοκρατικοί ανακτούν Βουλή και Γερουσία, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί χάνουν έδρες σε παραδοσιακά προπύργιά τους.
Σύμφωνα με τις τελευταίες καταχωρήσεις της εκλογικής καταμέτρησης στους New York Times, οι Δημοκρατικοί οδεύουν προς την κατάκτηση 55–56 εδρών στη Γερουσία και περισσότερων από 255 εδρών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, εξασφαλίζοντας ισχυρές πλειοψηφίες και στα δύο σώματα του Κογκρέσου. Το εκτιμώμενο πανεθνικό προβάδισμά τους στη λαϊκή ψήφο για τη Βουλή των Αντιπροσώπων υπολογίζεται σε 13 ποσοστιαίες μονάδες, υπερβαίνοντας αισθητά τις περισσότερες δημοσκοπικές προβλέψεις. Σημειώθηκαν εντυπωσιακές ανατροπές σε παραδοσιακά ρεπουμπλικανικές πολιτείες, όπως το Τέξας, Κάνσας και η Νότια Καρολίνα. Πρόκειται για μια εκλογική αποδοκιμασία ιστορικών διαστάσεων.
Αναδεικνύονται τρεις σημαντικές εξελίξεις: η αποδυνάμωση της πολιτικής κυριαρχίας του Τραμπ, η αναδιάταξη των συσχετισμών στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα και η ενίσχυση της Αριστεράς.
Η προσωπική ήττα του Τραμπ
Ο πόλεμος στο Ιράν, η ακρίβεια, η οικονομική ανασφάλεια και η γενικότερη δυσαρέσκεια για την κυβερνητική πολιτική βάρυναν καθοριστικά στο εκλογικό αποτέλεσμα. Επιπλέον, οι προσωπικές επιλογές του Τραμπ, όπως του Κεν Πάξτον στο Τέξας και της Ντάρλαϊν Γκράχαμ στη Νότια Καρολίνα, συνέβαλαν στις ρεπουμπλικανικές ήττες. Ο ίδιος ο Τραμπ είχε ζητήσει από τους ψηφοφόρους να συμπεριφερθούν σαν να βρισκόταν στο ψηφοδέλτιο. Και φαίνεται ότι πολλοί ακολούθησαν την προτροπή του, με τον αντίστροφο όμως τρόπο από αυτόν που θα επιθυμούσε.
Η πολιτική κυριαρχία του είχε αρχίσει να αμφισβητείται ήδη πριν από τις εκλογές. Σύμφωνα με έρευνα του Reuters, περίπου τα δύο τρίτα των Ρεπουμπλικανών υποψηφίων σε ανταγωνιστικές περιφέρειες είχαν επιχειρήσει να διαφοροποιηθούν από τον πρόεδρο ή να περιορίσουν τη δημόσια ταύτισή τους μαζί του.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η δήλωσή του στους New York Times ότι θα αποδεχθεί τα εκλογικά αποτελέσματα, σε αντίθεση με τη στάση του μετά την ήττα του από τον Τζο Μπάιντεν το 2020. Η αποδοχή του αποτελέσματος βέβαια δεν σημαίνει και ανάληψη πολιτικής ευθύνης για την ήττα.
Η ήττα της οικονομικής ολιγαρχίας
Μια δεύτερη σημαντική διάσταση είναι η αποτυχία της πρωτοφανούς οικονομικής κινητοποίησης υπέρ των Ρεπουμπλικανών. Ο Ίλον Μασκ, η Μίριαμ Άντελσον, οι αδελφοί Γουίνκλεβος και άλλοι δισεκατομμυριούχοι διοχέτευσαν τεράστια ποσά στις προεκλογικές εκστρατείες. Μόνο η MAGA Inc., η προσωπική πολιτική επιτροπή του Τραμπ, διέθεσε περισσότερα από 400 εκατομμύρια δολάρια. Στις εκλογές για τη Γερουσία, οι Ρεπουμπλικανοί δαπάνησαν περίπου 50% περισσότερα από τους Δημοκρατικούς. Κι όμως, υπέστησαν συντριπτική ήττα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το χρήμα έπαψε να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην αμερικανική πολιτική. Σημαίνει ότι η οικονομική υπεροχή δεν μπορεί πάντοτε να αντισταθμίσει μια βαθιά πολιτική κρίση. Το Μίσιγκαν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο Αμπντούλ Ελ Σαγιέντ αντιμετώπισε μια τεράστια εκστρατεία οικονομικής και πολιτικής υπονόμευσης, με σημαντική εμπλοκή οργανώσεων του φιλοϊσραηλινού λόμπι, αλλά κέρδισε. Η οικονομική ολιγαρχία διαθέτει τεράστια πολιτική ισχύ αλλά όχι απεριόριστη δυνατότητα να καθορίζει το εκλογικό αποτέλεσμα.
Το τέλος της τραμπικής παντοδυναμίας;
Η απώλεια και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου μεταβάλλει ουσιαστικά τις δυνατότητες του Τραμπ να εφαρμόζει την πολιτική του. Οι Δημοκρατικοί αποκτούν τη δυνατότητα να εμποδίζουν νέα νομοθετήματα, να διεξάγουν κοινοβουλευτικές έρευνες, να ασκούν ουσιαστικότερο έλεγχο στην κυβέρνηση και να επηρεάζουν τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων πολιτικών.
Οι συνέπειες αφορούν τη μεταναστευτική πολιτική, τις κοινωνικές δαπάνες, την περιβαλλοντική προστασία, τη ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης και σε κάποιο βαθμό την εξωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου με το Ιράν. Ο πρόεδρος ωστόσο διατηρεί σημαντικές εκτελεστικές εξουσίες, δικαίωμα βέτο και ευρύ πεδίο πρωτοβουλιών στην εξωτερική πολιτική. Επιπλέον, οι Δημοκρατικοί δεν διαθέτουν τις 60 ψήφους που απαιτούνται για την υπέρβαση των περισσότερων διαδικαστικών εμποδίων στη Γερουσία, ούτε τις ενισχυμένες πλειοψηφίες που απαιτούνται για την παράκαμψη ενός προεδρικού βέτο. Η εκλογική ήττα περιορίζει, επομένως, δραστικά τη νομοθετική ισχύ του Τραμπ, χωρίς να εξουδετερώνει την προεδρική του εξουσία.
Παράλληλα, ανοίγει η συζήτηση για τη μετατραμπική εποχή στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Όσοι φιλοδοξούν να διεκδικήσουν την προεδρία το 2028 έχουν πλέον ισχυρότερα κίνητρα να διαφοροποιηθούν από τον Τραμπ.
Αλλά άλλο η αποδυνάμωση του Τραμπ και άλλο το τέλος του τραμπισμού. Ο αντιμεταναστευτικός λόγος, ο κοινωνικός συντηρητισμός και η δυσπιστία απέναντι στους ομοσπονδιακούς θεσμούς έχουν βαθύτερες κοινωνικές και ιστορικές ρίζες. Το ερώτημα ενόψει του 2028 δεν είναι μόνο ποιος θα διαδεχθεί τον Τραμπ, αλλά και τι θα απομείνει από την πολιτική του κυριαρχία: μια Ρεπουμπλικανική Δεξιά με πιο παραδοσιακό θεσμικό προσανατολισμό ή ένας τραμπισμός χωρίς τον Τραμπ;
Μια αριστερή πολιτική μετατόπιση
Πίσω από την εκλογική συντριβή των Ρεπουμπλικανών διακρίνεται μια ευρύτερη πολιτική μετατόπιση. Μοιάζει σαν ένα προοδευτικό και αριστερόστροφο ρεύμα να διαπερνά διαφορετικούς κόμβους του αμερικανικού πολιτικού συστήματος.
Η πρώτη ένδειξη αυτής της μετατόπισης είναι οι σοβαρές ρωγμές στην εκλογική συμμαχία που επανέφερε τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο το 2024. Οι Δημοκρατικοί κερδίζουν έδαφος στους ανεξάρτητους, στους νέους και στους ισπανόφωνους ψηφοφόρους, ενώ η μετατόπιση προς το μέρος τους καταγράφεται ακόμη και στις αγροτικές περιοχές και στις μικρές πόλεις.
Η δεύτερη, και πολιτικά σημαντικότερη, διάσταση είναι ότι η μετατόπιση δεν περιορίζεται στην εκλογική βάση, αλλά αποτυπώνεται και στους συσχετισμούς στο εσωτερικό του Δημοκρατικού Κόμματος. Δεν ενισχύεται μόνο η ευρύτερη προοδευτική και αριστερή πτέρυγα, αλλά, στο εσωτερικό της, αποκτά μεγαλύτερο βάρος και η σοσιαλιστική Αριστερά. Τουλάχιστον έξι νέοι υποψήφιοι των Δημοκρατών Σοσιαλιστών της Αμερικής (DSA) εξελέγησαν στη Βουλή των Αντιπροσώπων, όπου η οργάνωση διέθετε μέχρι σήμερα δύο μέλη.
Η ενίσχυση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναδιάταξη της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης. Η αριστερή πτέρυγα στη Βουλή αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 18 σε τουλάχιστον 32 μέλη. Αντίστοιχη ενίσχυση καταγράφεται και στη Γερουσία, με την εκλογή του Αμπντούλ Ελ Σαγιέντ στο Μίσιγκαν, του Τρόι Τζάκσον στο Μέιν, της Πέγκι Φλάναγκαν στη Μινεσότα και του Τζος Τούρεκ στην Αϊόβα.
Η τρίτη διάσταση είναι η ενίσχυση της οργανωμένης σοσιαλιστικής Αριστεράς πέρα από το Κογκρέσο. Οι Δημοκράτες Σοσιαλιστές της Αμερικής (DSA), που αριθμούν πλέον σχεδόν 130.000 μέλη, καταγράφουν σημαντικές επιτυχίες σε ομοσπονδιακό, πολιτειακό και τοπικό επίπεδο, συνδυάζοντας την οργανωτική τους ανάπτυξη με τη διεύρυνση της εκλογικής τους επιρροής. Σύμφωνα με τον εκλογικό απολογισμό του Democratic Left, υποψήφιοι που υποστηρίχθηκαν είτε από την εθνική οργάνωση είτε από τις τοπικές οργανώσεις των DSA έχουν ήδη καταγράψει 146 νίκες κατά τη διάρκεια της εκλογικής περιόδου, εκ των οποίων 135 στις αναμετρήσεις της 3ης Νοεμβρίου, ενώ 41 ακόμη αναμετρήσεις παρέμεναν σε εξέλιξη κατά την τελευταία ενημέρωση του εκλογικού χάρτη.
Η Αριστερά κερδίζει και στην εργατική Αμερική
Η εμβληματικότερη νίκη είναι εκείνη του Αμπντούλ Ελ Σαγιέντ στο Μίσιγκαν, με διαφορά περίπου επτά μονάδων απέναντι στον ρεπουμπλικανό Μάικ Ρότζερς. Παρά τις ισλαμοφοβικές επιθέσεις, τα εκατομμύρια δολάρια που δαπανήθηκαν εναντίον του από οργανώσεις του φιλοϊσραηλινού λόμπι, αλλά και την υπονόμευση από στελέχη των ίδιων των Δημοκρατικών, όπως η Χέιλι Στίβενς, κέρδισε χωρίς να εγκαταλείψει το Medicare for All και την υπεράσπιση των κοινωνικών και εργατικών δικαιωμάτων.
Η νίκη του αμφισβητεί τη διαδεδομένη αντίληψη ότι η Αριστερά μπορεί να κερδίζει μόνο σε μεγάλες αστικές ή πανεπιστημιακές περιοχές. Στο Μίσιγκαν, είναι η ιστορική καρδιά της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, με τα τεράστια εργοστάσια της Ford, της General Motors και της Chrysler, το πανίσχυρο συνδικάτο United Auto Workers και μια μακρά παράδοση εργατικών αγώνων. Είναι μια πολιτεία όπου η βιομηχανική εργατική τάξη έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην οικονομική και πολιτική ιστορία της Αμερικής.
Στο Μέιν, ο πρώην υλοτόμος και συνδικαλιστής Τρόι Τζάκσον νίκησε τη Σούζαν Κόλινς. Στο Τέξας, ο Τζέιμς Ταλαρίκο επικράτησε με μια ατζέντα οικονομικού λαϊκισμού, ενώ στη Φλόριντα η σοσιαλίστρια Άντζι Νίξον ηττήθηκε με μόλις 2,9 μονάδες, σε μια πολιτεία που ο Τραμπ είχε κερδίσει με 13 μονάδες το 2024.
Ασφαλώς, η Αριστερά απέχει ακόμη από την κατάκτηση σταθερής και μαζικής επιρροής στην εργατική και αγροτική ενδοχώρα. Αλλά άλλο πράγμα είναι να αναγνωρίζουμε τα σημερινά της όρια και άλλο να περιοριζόμαστε σε μια απαισιόδοξη λογιστική καταγραφή, αδυνατώντας να διακρίνουμε τη δυναμική των αλλαγών που συντελούνται.
Ένα αντίστροφο Tea Party;
Ίσως παρακολουθούμε κάτι σαν ένα αντίστροφο Tea Party του 2010, αυτή τη φορά από τα αριστερά, αν και σαφώς μικρότερης έντασης. Τότε, το υπερσυντηρητικό κίνημα συνέβαλε στην κατάκτηση 63 επιπλέον εδρών στη Βουλή από τους Ρεπουμπλικανούς. Η ιστορική σημασία του, όμως, υπερέβη την εκλογική του επίδοση: άλλαξε τους εσωκομματικούς συσχετισμούς, ριζοσπαστικοποίησε τη ρεπουμπλικανική βάση και προετοίμασε το έδαφος για την άνοδο του Τραμπ.
Σήμερα διακρίνεται μια αντίστροφη, αν και όχι ίδιας έντασης διαδικασία. Η σοσιαλιστική Αριστερά διευρύνει την κοινοβουλευτική της παρουσία, κατακτά σημαντικές δημαρχίες, όπως της Ουάσιγκτον, του Πρόβιντενς και του Αν Άρμπορ, και επηρεάζει την πολιτική ατζέντα του Δημοκρατικού Κόμματος, με επίκεντρο την αξιοπρεπή διαβίωση και τις κοινωνικές ανισότητες.
Υπάρχει, ωστόσο, μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Με περισσότερους από 250 βουλευτές, η μεγάλη δημοκρατική πλειοψηφία περιορίζει τη δυνατότητα μικρών κοινοβουλευτικών ομάδων, είτε αριστερών είτε συντηρητικών, να επιβάλλουν τις θέσεις τους απειλώντας να καταψηφίσουν νομοσχέδια. Η Αριστερά, επομένως, θα χρειαστεί να επηρεάσει πολιτικά την πλειοψηφία και όχι απλώς να αξιοποιήσει την κοινοβουλευτική αριθμητική.
Η επόμενη μέρα
Η εκλογική ήττα του Τραμπ έχει σημασία πέρα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αποδυναμώνει ένα διεθνές σημείο αναφοράς της ριζοσπαστικής δεξιάς και ακροδεξιάς και δείχνει ότι η πολιτική της κυριαρχία δεν είναι αναπόφευκτη. Αλλά θα ήταν πρόωρο να θεωρήσουμε ότι μια εκλογική ανατροπή στις ΗΠΑ συνεπάγεται αυτομάτως την υποχώρηση της ακροδεξιάς στην Ευρώπη ή αλλού. Η ιστορική σημασία των εκλογών θα κριθεί και από όσα ακολουθήσουν.
Μπορεί η Αριστερά να μετατρέψει την εκλογική της δυναμική σε κοινωνική επιρροή; Να διευρύνει την επιρροή της στις μικρές πόλεις και στην αγροτική Αμερική; Να κυβερνήσει αποτελεσματικά χωρίς να εγκαταλείψει το κοινωνικό της πρόγραμμα; Και να διαμορφώσει μια πειστική εναλλακτική πρόταση για τις προεδρικές εκλογές του 2028;
Το Tea Party δεν άλλαξε την αμερικανική πολιτική απλώς επειδή εξέλεξε περισσότερους βουλευτές. Την άλλαξε επειδή αναδιαμόρφωσε τη Ρεπουμπλικανική Δεξιά. Η σημερινή Αριστερά βρίσκεται μπροστά σε μια ανάλογη, αλλά ιστορικά διαφορετική, δυνατότητα: όχι απλώς να διεκδικήσει μεγαλύτερο μερίδιο εξουσίας μέσα στο Δημοκρατικό Κόμμα, αλλά να ανατρέψει τους συσχετισμούς δυνάμεων σε ολόκληρο το αμερικανικό πολιτικό σύστημα, μετατοπίζοντας τον άξονα της πολιτικής αντιπαράθεσης προς τα αριστερά και να μετατρέψει τη σημερινή εκλογική δυναμική σε μαζικά κοινωνικά κινήματα με τη δύναμη να αλλάξει την πορεία της αμερικανικής ιστορίας.
Η πολιτική ηγεμονία της Ατζέντας της Αξιοπρεπούς Διαβίωσης
Η σημαντικότερη ίσως εξέλιξη δεν αποτυπώνεται στον αριθμό των εδρών. Ο Ζόραν Μαμντάνι δεν κέρδισε απλώς τις δημοτικές εκλογές της Νέας Υόρκης το 2025. Κατόρθωσε να μεταφέρει την Ατζέντα της Αξιοπρεπούς Διαβίωσης (Affordability Agenda) από τη Νέα Υόρκη στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης ολόκληρης της χώρας. Η προσιτή κατοικία, η καθολική υγειονομική περίθαλψη (Medicare for All), η δωρεάν παιδική φροντίδα, οι δημόσιες συγκοινωνίες, η αύξηση των μισθών, η ενίσχυση των συνδικάτων και η φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων αποτέλεσαν βασικές προτεραιότητες πολλών αριστερών και προοδευτικών υποψηφίων.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο της προεκλογικής εκστρατείας των αριστερών υποψηφίων ήταν η αξιοθαύμαστη πειθαρχία στο πολιτικό τους μήνυμα. Παρά τις ισλαμοφοβικές επιθέσεις, την αναβίωση του αντικομμουνιστικού φόβου (Red Scare) και τα εκατομμύρια δολάρια που δαπανήθηκαν για να παρουσιαστούν ως επικίνδυνοι ριζοσπάστες, εκείνοι επέμεναν να μιλούν για όσα απασχολούν τις οικογένειες γύρω από το τραπέζι της κουζίνας: το νοίκι, τον μισθό που δεν φτάνει μέχρι το τέλος του μήνα, το φαγητό των παιδιών και τον φόβο ενός απλήρωτου ιατρικού λογαριασμού. Δεν επέτρεψαν στους αντιπάλους τους να καθορίσουν την πολιτική ατζέντα. Έθεσαν ένα απλό αλλά βαθιά πολιτικό ερώτημα: γιατί σε μια από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου η αξιοπρεπής ζωή εξακολουθεί να αποτελεί πολυτέλεια για εκατομμύρια ανθρώπους;
Η λέξη affordability έγινε το νέο λάβαρο ακόμη και των κεντρώων Δημοκρατικών. Βέβαια, άλλο πράγμα να υιοθετείς το λεξιλόγιο της αξιοπρεπούς διαβίωσης και άλλο να εφαρμόζεις τις αντίστοιχες πολιτικές, όπως έχει αναλύσει η Ελ Μπίσγκααρντ Τσέρτς, μία από τις εμπνεύστριες της ατζέντας. Ωστόσο, η μετατόπιση είναι ουσιαστική και είναι σημαντική επειδή η υπεράσπιση της δημοκρατίας συνδέεται πλέον με τις υλικές προϋποθέσεις της δημοκρατικής ζωής, την οικονομική ασφάλεια, τα δημόσια κοινωνικά αγαθά και την αναδιανομή του πλούτου.
