Η κεφαλική ποινή, ο Μωχάμεντ Μόρσι και το μέλλον της Αιγύπτου
Εάν η εσωτερική πολιτική πόλωση μετατραπεί, π.χ. με αφορμή την εκτέλεση του Μωχάμεντ Μόρσι, σε ανοικτή κρίση, τότε η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με το εφιαλτικό ενδεχόμενο ενός εμφυλίου πολέμου
Της Βιβής Κεφαλά
Η ανατροπή του ισλαμιστή προέδρου της Αιγύπτου, Μωχαμεντ Μόρσι, στις 3 Ιουλίου 2013, από το στρατηγό Αμπντέλ Φάταχ αλ Σίσσι, στηρίχθηκε στις κατηγορίες ότι προκάλεσε τον θάνατο διαδηλωτών, ότι απέδρασε από τη φυλακή τον Ιανουάριο του 2011, μαζί με εκατόν πέντε μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, και ότι έδρασε κατά της ασφάλειας του κράτους.
Σχεδόν δύο χρόνια αργότερα, στις 16 Μαΐου 2015, ολοκληρώθηκε η δίκη του Μωχάμεντ Μόρσι και των συγκατηγορούμενών του καταλήγωντας στη δικαστική απόφαση της θανατικής ποινής για τον έκπτωτο πρόεδρο και για ορισμένους από τους συγκατηγορούμενους του. Για τους υπόλοιπους προβλέπεται ισόβια κάθειρξη. Ωστόσο, το εάν και πότε θα εκτελεστεί η ποινή που επιβλήθηκε στους κατηγορούμενους παραμένει άγνωστο, δεδομένου ότι οι καταδικασθέντες έχουν δικαίωμα να ασκήσουν έφεση. Η δικαστική απόφαση ετέθη, επίσης, υπ’ όψιν του Μεγάλου Μουφτή της χώρας, ο οποίος αποφάνθηκε επί του προκειμένου, αν και η γνώμη του δεν είναι δεσμευτική για την κυβέρνηση, και η οποία δεν έχει γίνει γνωστή μέχρι στιγμής.
Όπως ήταν αναμενόμενο, η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό της Αιγύπτου από τους οπαδούς του έκπτωτου προέδρου, όσο και σε διεθνές επίπεδο, καθώς ο ΟΗΕ, οι ΗΠΑ και η ΕΕ την καταδίκασαν. Ενώ η Διεθνής Αμνηστία κατηγόρησε ευθέως το αιγυπτιακό καθεστώς για πολιτική σκοπιμότητα. Σε κάθε περίπτωση, τα ερωτηματικά που γεννά η καταδίκη του Μωχάμεντ Μόρσι είναι πολλά, όπως, για παράδειγμα, το γιατί επετράπη στον Μωχάμεντ Μόρσι να λάβει μέρος στις προεδρικές εκλογές, αφού θεωρείται δραπέτης των φυλακών; Ή το ποιός ήταν ο πραγματικός λόγος της δίωξης. Περισσότερα, όμως, είναι τα διακυβεύματα που εμπεριέχει η απόφαση τόσο για την ίδια την Αίγυπτο, όσο και για την περιφερειακή ασφάλεια.
Το εσωτερικό διακύβευμα
Η πολιτική πορεία της Αιγύπτου, από την ανατροπή του Χόσνι Μουμπάρακ μέχρι σήμερα, παραμένει ιδιαίτερα ταραγμένη και χαρακτηρίζεται από την αδυσώπητη πάλη για την εξουσία που διεξάγεται ανάμεσα στον στρατό και τους ισλαμιστές. Τα κοσμικά κόμματα της αντιπολίτευσης το μόνο που μπορούν κάνουν είναι να παρακολουθούν ανίσχυρα αυτήν την πάλη και να στηρίζουν εμμέσως ή αμέσως το καθεστώς του προέδρου Αλ Σίσσι. Οι λόγοι που εξηγούν αυτήν τη στάση είναι αφενός, η μειωμένη πολιτική τους απήχηση και αφετέρου, ότι η απάντηση στο δίλημμα στρατός ή ισλαμιστές, φαίνεται να κλίνει υπέρ ενός κοσμικού καθεστώτος, έστω και αυταρχικού, παρά υπέρ των ισλαμιστών.
Σε κάθε περίπτωση, στρατός και ισλαμιστές αλληλοκατηγορούνται ότι θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον της χώρας, καταπατούν τη δημοκρατία και ότι το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η παραμονή τους στην εξουσία. Κατά έναν, εκ πρώτης όψεως παράδοξο, τρόπο οι κατηγορίες φαίνεται να είναι αληθείς τόσο για τους ισλαμιστές όσο και για το στρατό. Πράγματι, ο Μωχάμεντ Μόρσι ήταν ο πρώτος πραγματικά δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος της χώρας, και εξέφραζε κατά συνέπεια τη λαϊκή βούληση. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, όμως, έδειξε να χρησιμοποιεί τους δημοκρατικούς θεσμούς και διαδικασίες, ώστε να παγιώσει τη θέση του και να μετατρέψει την Αίγυπτο σε ένα θεοκρατικό κράτος, όπου βεβαίως η δημοκρατία δεν έχει θέση. Ο στρατός από την πλευρά του, θεωρεί ότι εκπροσωπεί την εσωτερική νομιμότητα και ασφάλεια και, επομένως, ότι έχει κάθε δικαίωμα να επεμβαίνει όποτε το κρίνει σκόπιμο, ακριβώς, για τη διαφύλαξη της. Ως εκ τούτου, ένας πρόεδρος που ευθύνεται για τη δολοφονία διαδηλωτών και ο οποίος επιδιώκει την αλλαγή του πολιτικού συστήματος για ίδιον όφελος είναι ένας επικίνδυνος πρόεδρος και πρέπει να εκπέσει του αξιώματος του και να δικαστεί.
Είναι σαφές, ότι τα επιχειρήματα των δύο πλευρών είναι απλώς λογικοφανή και βεβαίως δεν απηχούν τις πραγματικές τους βλέψεις, δηλαδή, τη δημιουργία ενός απόλυτα ελεγχόμενου πολιτικού πλαισίου, εντός του οποίου θα μπορούν να παραμένουν στην εξουσία, αδιαφορώντας, όχι μόνο για τη δημοκρατία, αλλά και για την επίλυση των τεράστιων οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων της χώρας.
Αυτήν τη στιγμή, ο στρατός φαίνεται να βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση έναντι των ισλαμιστών, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το πεδίο της εσωτερικής πολιτικής, καθώς το κόμμα των Αδελφών Μουσουλμάνων έχει κηρυχθεί παράνομο ήδη από το 2013 και επομένως δεν μπορεί να συμμετάσχει στις εκλογές, όποτε και εάν γίνουν. Πολλά στελέχη τους βρίσκονται στη φυλακή, ενώ ο ηγέτης τους αντιμετωπίζει τη θανατική ποινή. Ωστόσο, η εκτέλεση της θανατικής κάθε άλλο παρά θα ευνοήσει το καθεστώς αλ Σίσσι, διότι θα ενισχύσει την ιδέα των ισλαμιστών ότι η δίκη Μόρσι ήταν παρωδία με στόχο την εκτέλεση του, αποκλείοντας έτσι την πιθανότητα εθνικού διαλόγου και συμφιλίωσης. Επί πλέον, θα πρέπει να αναμένεται ότι σε περίπτωση που εκτελεστεί ο έκπτωτος πρόεδρος, οι ισλαμιστές θα αντιδράσουν δυναμικά εναντίον του καθεστώτος, κλιμακώνοντας τις τρομοκρατικές επιθέσεις, αλλά και, ενδεχομένως, συνεργαζόμενοι στενά με τρομοκρατικές ομάδες, όπως το Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε (ΙΚΙΛ).
Το περιφερειακό διακύβευμα
Έτσι, η εντεινόμενη εσωτερική πολιτική διαμάχη στην Αίγυπτο μεταφέρεται στο περιφερειακό υποσύστημα, το οποίο δοκιμάζεται σκληρά από τις ανοικτές κρίσεις στο Ιράκ και την Συρία, που έχουν επιδεινωθεί δραματικά από την προέλαση του ΙΚΙΛ. Πράγματι, εάν η εσωτερική πολιτική πόλωση και αντιπαλότητα που υπάρχει στην Αίγυπτο μετατραπεί, π.χ. με αφορμή την εκτέλεση του Μωχάμεντ Μόρσι, σε ανοικτή κρίση, τότε η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με το εφιαλτικό ενδεχόμενο ενός εμφυλίου πολέμου, τη διάρκεια και την έκβαση του οποίου κανείς δεν μπορεί να προβλέψει. Με δεδομένο το ιδιαίτερο πολιτικό βάρος της Αιγύπτου, η πιθανότητα να ξεσπάσει ανοιχτή σύγκρουση, και μάλιστα ένοπλη, στο εσωτερικό της Αιγύπτου θα αποτελούσε ένα μοιραίο πλήγμα στην περιφερειακή σταθερότητα και ασφάλεια, που δοκιμάζονται σκληρά εδώ και χρόνια από τις κρίσεις στο Ιράκ, την Συρία, την Λιβύη, την Υεμένη και την δράση του ΙΚΙΛ.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η κατάσταση που επικρατεί στην Αίγυπτο δημιουργεί κινδύνους για ορισμένους περιφερειακούς δρώντες, ενώ για άλλους θεωρείται ως γόνιμο πεδίο άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Έτσι, η Σαουδική Αραβία έχει κάθε λόγο να στηρίζει το αιγυπτιακό καθεστώς, εκτιμώντας ότι η νίκη του στρατού στην πάλη με τους ισλαμιστές για την εξουσία, ενισχύει και το δικό της καθεστώς και απομακρύνει τον ισλαμικό κίνδυνο που υπάρχει, όχι μόνο στο εσωτερικό της, αλλά και στα νότια σύνορα της. Στον αντίποδα φαίνεται να βρίσκεται η τουρκική πολιτική η οποία, υπό τον ισλαμιστή πρόεδρο Ερντογάν, θα επιθυμούσε ένα ισλαμικό καθεστώς στην χώρα του Νείλου, όπως άλλωστε προκύπτει από την στήριξη που παρείχε η Άγκυρα στο καθεστώς Μόρσι και τις κατηγορίες που εκτοξεύει με κάθε ευκαιρία εναντίον του καθεστώτος Αλ Σίσσι.
Μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα αντιτιθέμενων συμφερόντων, οι δυτικοί σύμμαχοι της Αιγύπτου βρίσκονται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, δεδομένου ότι το καθεστώς του Καΐρου γίνεται όλο και πιο αυταρχικό και ταυτόχρονα συνεχίζει να είναι αναποτελεσματικό. Ωστόσο, δεδομένης της ευρύτατης και βαθειάς κρίσης που μαστίζει τη Μέση Ανατολή, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους δεν έχουν άλλη επιλογή από το να το στηρίξουν, καθώς έχουν απόλυτη ανάγκη από ένα σταθερό και φιλοδυτικό καθεστώς, όπως αυτό του προέδρου Αλ Σίσσι.
Αν, όμως, μια τέτοια πολιτική φαίνεται αποδοτική βραχυπρόθεσμα, στην πραγματικότητα μειώνει ακόμα περισσότερο την επιρροή και αξιοπιστία της Δύσης στα μάτια του αραβικού κόσμου, ο οποίος διαπιστώνει, για μια ακόμα φορά, ότι η χρήση δύο μέτρων και δύο σταθμών αποτελεί μια σταθερά της δυτικής πολιτικής.
