Φωτογραφία: Pixabay από το pexels.com
Η κλιματική κρίση δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα, με επιπτώσεις καταρχάς στην υγεία μας και τα οικοσυστήματα αλλά και σε πολλούς τομείς όπως η αγροτική παραγωγή και ο τουρισμός. Το κλίμα της Μεσογείου και της Ελλάδας παρουσιάζει αξιοσημείωτες και επιταχυνόμενες αλλαγές, ειδικά την τελευταία δεκαετία. Σε αυτό το κείμενο παρατίθενται ορισμένα στοιχεία σχετικά με την κλιματική αλλαγή στη χώρα μας, τη σχέσης της με τις δασικές πυρκαγιές και τη συχνότητα εμφάνισης έντονων καιρικών φαινομένων.
Τάσεις θερμοκρασίας και καύσωνες. Κατά μέσο όρο η τάση αύξησης της θερμοκρασίας στη χώρα μας την τριακονταετία 1991-2020 είναι ~0.05 °C ανά έτος, το οποίο σημαίνει ότι η μέση θερμοκρασία στη χώρα έχει αυξηθεί περίπου 1.5 °C μέσα στην περίοδο αυτή. Η αύξηση αυτή δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη τη χώρα, με περιοχές μακριά από τη θάλασσα, όπως η Δυτική Μακεδονία, να θερμαίνονται με ταχύτερο ρυθμό, απ’ ό,τι οι νησιωτικές περιοχές.
Όσον αφορά τις περιόδους καύσωνα, ανάλυση των μετεωρολογικών δεδομένων κατέδειξε ότι υπάρχει αυξητική τάση σε όλα τα χαρακτηριστικά των καυσώνων (ένταση, διάρκεια, συχνότητα εμφάνισης), ενώ οι περιοχές της Ελλάδας που βιώνουν τουλάχιστον έναν καύσωνα ετησίως έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από το 1990 και μετά. Ειδικά μέσα στην τελευταία πενταετία (καλοκαίρια του 2021, 2023, 2024 και 2025) βιώσαμε στη χώρα μας μεγάλους σε διάρκεια καύσωνες, γεγονός που δεν είχε συμβεί ποτέ μέχρι τώρα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα μεγάλα αστικά κέντρα είναι περισσότερο ευάλωτα στις υψηλές θερμοκρασίες και τους καύσωνες, οπότε οφείλουμε να θωρακίσουμε τις πόλεις τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μεσοπρόθεσμα από τον κίνδυνο υψηλών θερμοκρασιών. Δυστυχώς οι περιοχές των μεγάλων αστικών κέντρων που πλήττονται από τις υψηλότερες θερμοκρασίες τη θερινή περίοδο είναι περιοχές όπου ζουν οι οικονομικά ασθενέστεροι κάτοικοι, οι οποίοι προφανώς δυσκολεύονται να υποστηρίξουν μέτρα προσαρμογής στη νέα κλιματική πραγματικότητα.
Δασικές πυρκαγιές. Από το 2000 μέχρι σήμερα, περίπου 10.000.000 στρέμματα έχουν καεί στη χώρα μας. Ειδικά η αντιπυρική περίοδος του 2023 ήταν η δεύτερη χειρότερη της περιόδου, με περισσότερα από 1.700.000 στρέμματα καμένης έκτασης. Η ύπαρξη μεικτών ζωνών (οικισμοί και δασικές περιοχές) αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο των κατοίκων σε περίπτωση εκδήλωσης δασικής πυρκαγιάς (για παράδειγμα η πυρκαγιά στο Μάτι, Ιούλιος 2018). Αξίζει να σημειωθεί ότι μεγάλες δασικές πυρκαγιές στη χώρα μας, όπως αυτές του 2021 και του 2023, συνδέονται με περιόδους πολύ αυξημένων θερμοκρασιών και ξηρασίας, συνθήκες οι οποίες λόγω της κλιματικής αλλαγής θα γίνονται όλο και συχνότερες.
Έντονα καιρικά φαινόμενα. Στην Ελλάδα, από το 2000 και μετά έχουν καταγραφεί περισσότερα από 580 έντονα καιρικά φαινόμενα, με σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Το 60% των επεισοδίων αυτών συνδέονται με πλημμύρες, κυρίως σε αστικές περιοχές. Αν εξετάσουμε τον αριθμό των ισχυρότερων επεισοδίων μέσα σε δύο δεκαετίες (2000-2009 και 2010-2019) την πρώτη δεκαετία καταγράφηκαν 60 καιρικά επεισόδια και τη δεύτερη 90 καιρικά επεισόδια (50% αύξηση). Η αυξητική αυτή τάση δυστυχώς συνεχίζεται και από το 2020 μέχρι σήμερα, με αποκορύφωμα τις ακραίες βροχοπτώσεις που έπληξαν τη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023.
Μπροστά στο ολοένα διογκούμενο πρόβλημα της κλιματικής κρίσης πρέπει να γίνουμε ανθεκτικοί. Όσο καλά να προβλέψουμε ένα έντονο καιρικό γεγονός, δυστυχώς δεν μπορούμε να το σταματήσουμε. Επομένως τίθεται το μείζον θέμα της ανθεκτικότητας: Πώς θα αποφύγουμε τις συνέπειες μιας πλημμύρας ή μιας δασικής πυρκαγιάς; Πώς θα αποφύγουμε τις δυσάρεστες συνέπειες ενός παρατεταμένου καύσωνα;
Καταρχάς, πρέπει να γίνει συστηματική αξιολόγηση της ανθεκτικότητας της χώρας στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Στη συνέχεια, πρέπει να οργανωθεί η παροχή αξιόπιστων στοιχείων για την υποστήριξη του σχεδιασμού και της επικαιροποίησης πολιτικών, δράσεων και φυσικά έργων με τελικό στόχο την κλιματική ανθεκτικότητα. Ο σχεδιασμός αυτός θα πρέπει να περιλαμβάνει την υποστήριξη των οικονομικά ασθενέστερων τμημάτων της κοινωνίας, τα οποία πλήττονται περισσότερο από την κλιματική κρίση. Τέλος, χρειάζεται να τονίσουμε ότι η παροχή πληροφόρησης για την καλύτερη προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τη δημιουργία κλιματικά ανθεκτικών κοινωνιών είναι σήμερα πιο επιτακτική από ποτέ.
