Η μεταβατική περίοδος να τελειώνει γρήγορα
Μερικά ζητήματα για την εύρυθμη λειτουργία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
Η λύση για την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση θα μπορούσε να είναι απλή και ριζική: να τη διαλύσουμε και να την ανασυγκροτήσουμε εξαρχής πάνω σε νέες αρχές και με ολότελα νέο περιεχόμενο και λειτουργία. Επειδή αυτό δεν είναι εφικτό, θα πρέπει να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε, όχι όμως σιγά-σιγά, αντιθέτως με σπουδή και σύνεση. Τόση σύνεση όση και σπουδή και το αντίθετο. Γιατί οι καιροί ου μενετοί.
Όσα δεν επιδέχονται χρονοκαθυστέρηση
Τα προηγούμενα χρόνια, είχαμε διατυπώσει και υποστηρίξει ως Αριστερά τρεις θεμελιώδεις άξονες της δημόσιας εκπαίδευσης: α. την 12χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση (14χρονη ουσιαστικά με τα 2 χρόνια προσχολικής εκπαίδευσης) β. τη μεταφορά όλων των δομών εκπαίδευσης στην αρμοδιότητα του υπουργείου Παιδείας και κυρίως γ. την ανάγκη οι αλλαγές να ξεκινήσουν από την βάση, δηλαδή από το δημοτικό. Αυτά θα πρέπει να παραμείνουν προτεραιότητες για την κυβέρνηση με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ.
Παράλληλα, είναι εκ των ων ουκ άνευ να παρουσιαστεί ένα σαφές και ολοκληρωμένο πρόγραμμα σπουδών, στηριγμένο σε δημοκρατικές παιδαγωγικές αρχές και το οποίο να λαμβάνει υπόψη του όχι τις συντεχνιακές ανάγκες των επιστημονικών κλάδων (η εκπαίδευση δεν είναι χώρος επαγγελματικής αποκατάστασης ειδικοτήτων, υπάρχει για την διαπαιδαγώγηση και άνθιση της νέας γενιάς και μόνον εξαιτίας της) αλλά τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας. Καλόν θα ήταν να λάμβανε υπόψη και τοπικές και κοινωνικές ιδιαιτερότητες, αλλά ίσως αυτό να είναι το αμέσως επόμενο βήμα. Είναι πάντως λάθος του υπουργείου να αφήνει αρκετό καιρό τώρα να κυκλοφορούν μέσα στην εκπαιδευτική κοινότητα εν είδει διαρροών και διαδρομολογιών, «πληροφορίες» ανυπόστατες που δημιουργούν μεμψιμοιρίες, πανικούς και κλίμα αβεβαιότητας, τώρα που όσο ποτέ χρειαζόμαστε ψυχραιμία και εμπεριστατωμένες προτάσεις. Και πρέπει γρήγορα να το αντιμετωπίσει.
Αν το πρόγραμμα δεν είναι έτοιμο –και κακώς δεν είναι-, αν όχι για να εφαρμοστεί άμεσα, αλλά τουλάχιστον για να συζητηθεί στις λεπτομέρειές του πια, κάποια ζητήματα πάντως δεν επιδέχονται χρονοκαθυστέρησης, γιατί αφορούν τη λειτουργία του σχολείου στο παρόν. Θα περιοριστούμε σε ζητήματα που αφορούν στο χώρο της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.
α. Οι 13 περιφερειάρχες εκπαίδευσης
Ο θεσμός των 13 περιφερειαρχών εκπαίδευσης ήταν προϊόν των μνημονιακών πολιτικών για την εκπαίδευση, αφού ο περιφερειακός διευθυντής «εξειδικεύει την εφαρμογή της εθνικής εκπαιδευτικής πολιτικής σε περιφερειακό επίπεδο», και έχει εκ του νόμου μια επικίνδυνη υπερεξουσία. Ο θεσμός, που γραφειοκρατικοποιεί περαιτέρω την εκπαίδευση, πρέπει να καταργηθεί, ωστόσο επειδή αυτό προϋποθέτει μια συνολικότερη πρόταση αναδιοργάνωσης του διοικητικού πλαισίου και για ένα μεταβατικό μόνο χρονικό διάστημα, πρέπει να δούμε γρήγορα τα κριτήρια επιλογής των περιφερειαρχών που θα αναλάβουν, με δεδομένο κιόλας ότι οι μνημονιακοί περιφερειάρχες έχουν ήδη υποβάλει τις παραιτήσεις τους. Το υπουργείο προτείνει κριτήρια σπουδών και διοικητικής ικανότητας. Ορθώς. Μόνο που εμπειρία σε θέσεις ευθύνης τέτοιου τύπου έχουν μόνο οι νυν περιφερειάρχες, άρα επανεκλέγονται αυτοδίκαια οι ίδιοι (όσοι τέλος πάντων θελήσουν να βάλουν ξανά υποψηφιότητα). Δηλαδή οι άνθρωποι που στήριξαν τη μνημονιακή παιδεία και έχουν μερίδιο ευθύνης για την κατάντια των σχολείων. Ήδη κάποιοι από αυτούς άρχισαν να στέλνουν επιστολές στα σχολεία της Περιφέρειάς τους, όπου παρουσιάζουν εκλαμπρυμένο το παραχθέν εξ αυτών έργο, αποσιωπώντας την στάση τους στις δύσκολες ώρες του κλάδου.
β. Η εκλογή των διευθυντών των σχολικών μονάδων
Η πρόταση του Υπουργείου να εκλεγούν οι διευθυντές των σχολικών μονάδων από τους συλλόγους είναι δημοκρατική και μπορεί να έχει πολύ θετικά αποτελέσματα. Μπορεί να αναδείξει διοικητικά στελέχη που ούτε οι ίδιοι ήξεραν τις ικανότητές τους. Κυρίως έχει ένα έντονο στοιχείο πολιτικής εκπαίδευσης και ωρίμανσης: μια συλλογικότητα πρέπει κάποτε να συνηθίζει στην αυτοδιοίκηση, να δημιουργεί η ίδια εκ των ένδον τα στελέχη που θα αναλαμβάνουν ακόμα και εκ περιτροπής να ασκήσουν διοίκηση με την βοήθεια όλων των μελών του συλλόγου και να αποδώσουν ευθύνες στο τέλος της θητείας τους. Κάτι ήξεραν οι αρχαίοι Αθηναίοι επ’ αυτού. Όμως, πρέπει να διευκρινιστεί και να γίνει σαφής η πρόθεση του υπουργείου περί του βαθμού πριμοδότησης των αντικειμενικών προσόντων. Ας πούμε, υπάρχουν πλέον πολλοί συνάδελφοι με ειδικές σπουδές στη διοίκηση και οργάνωση της εκπαίδευσης και την αντίστοιχη εμπειρία: μέχρι ποίου βαθμού θεωρούμε ότι παίζουν ρόλο αυτά τα προσόντα; Πρέπει να διασαφηνιστεί, ειδάλλως, και αφού η θητεία αυτών των πρώτων εκλεγμένων δημοκρατικά διευθυντών είναι πιλοτική για ένα μόνο χρόνο, είναι άδικο για όσους σηκώσουν το βάρος αυτού του δύσκολου χρόνου, να παυθούν κατόπιν μιας μακροπρόθεσμης ρύθμισης του υπουργείου που θα δίνει την καθοριστική προτεραιότητα στα τυπικά προσόντα ή, ακόμα περισσότερο, μόνο σ’ αυτά (και το υπουργείο μάλλον δείχνει μια κάποια «αδυναμία» σε αυτά τα προσόντα). Και ποιος ο ρόλος τότε του συλλόγου;
Το θέμα των διευθυντών σχολικών μονάδων είναι πολύ σημαντικό, γιατί είναι η ουσία της λειτουργίας του σχολείου. Έχει εγείρει τεράστια συζήτηση έντυπα και διαδικτυακά, με προτάσεις που καλύπτουν ένα τεράστιο φάσμα πολιτικών και εκπαιδευτικών θέσεων. Ας σκύψει επιτέλους πάνω από αυτό το διάλογο το Υπουργείο. Κέρδος θα έχει από τις ενδιαφέρουσες ιδέες και τις γόνιμες ενστάσεις. Θετικό πάντως κρίνεται το ότι για να αναλάβει κάποιος τη διεύθυνση μιας σχολικής μονάδας απαιτούνται τουλάχιστον 8 χρόνια πραγματικής διδακτικής εμπειρίας, όπως και η υπηρέτηση έστω και για ένα χρόνο κατά την τελευταία 5ετία στη συγκεκριμένη σχολική μονάδα, σε οποιαδήποτε θέση.
γ. Οι πανελλήνιες εξετάσεις
Η κατάργηση της Τράπεζας Θεμάτων βρήκε σύμφωνη σχεδόν σύσσωμη την εκπαιδευτική κοινότητα, που ανακουφίστηκε από μια αναίτια και ανόητη πίεση και μπόρεσε να δουλέψει με μεγαλύτερη άνεση, με γνώμονα την ποιότητα και όχι την ποσότητα της αμφιλεγόμενης και πάντως σίγουρα αποσπασματικής γνώσης των σχολικών εγχειριδίων. Το ίδιο και η αποσύνδεση της βαθμολογίας των τριών λυκειακών τάξεων από την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο. Δείγμα δημοκρατικής αντίληψης αλλά και σταθερότητας σε διακηρυγμένες αρχές είναι η αποποινικοποίηση των καταλήψεων, δηλαδή καταργείται η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου της 4.12.1999, που κυρώθηκε ως νόμος 2811/2000 με υπογραφή του τότε πρωθυπουργού Κ. Σημίτη. Όμως όλ’ αυτά δεν έχουν πάρει ακόμα τη στέρεη μορφή του νόμου, με αποτέλεσμα να υπάρχει μια αγωνία στη σχολική κοινότητα, που μεγαλώνει από το γεγονός ότι δεν έχει πάρει τελική μορφή το θέμα των πανελληνίων εξετάσεων. Η καθυστέρηση του υπουργείου μόνο προβλήματα δημιουργεί και συσκοτίζει τις ορθές προθέσεις, σύστοιχες με τις προεκλογικές εξαγγελίες του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά κυρίως με τα πάγια αιτήματα του εκπαιδευτικού κινήματος.
Το τελικό και ουσιαστικό ζητούμενο είναι ένα: η μεταβατική περίοδος να τελειώσει γρήγορα, οι γραφειοκρατικές αγκυλώσεις να παρακαμφθούν γρήγορα και να ξεκινήσουν οι μεγάλες αλλαγές που θα πραγματώνουν το αριστερό όραμα μιας παιδείας πλούσιας, δημοκρατικής και ανεξάντλητης για όλους, μιας παιδείας που θα προσεγγίσει το όνειρο της αταξικότητας τουλάχιστον εδώ. Οι επεξεργασίες να περατωθούν, οι αντιθέσεις να γίνουν διαλεκτική πρόταση και ανοιχτή εφαρμογή. Οι καθυστερήσεις και τα «μπλάστρια» αποσαθρώνουν κάθε μέρα ένα ήδη διαλυμένο σχολείο, αποκαρδιώνουν άξιους εκπαιδευτικούς, οδηγούν τους νέους στην αδιαφορία και την άγνοια και αφήνουν χώρο από τη μια στην ιδιωτική εκπαίδευση και από την άλλη, στη μαθητική διαρροή. Στο ΣΥΡΙΖΑ ονειρευτήκαμε μια άλλη εκπαίδευση, μην το ξεχνάτε εκεί στο Μαρούσι.
Μαρώ Τριανταφύλλου
