Φωτογραφία: Pixabay / Pexels
Η κατανόηση του «τρόπου λειτουργίας» του σύγχρονου κόσμου συνάδει με την ικανότητα ερμηνείας των διαθέσεων και των τελετουργιών της γεωπολιτικής ανακαίνισης και τη χωρογραφία της. Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής διαδραματίζεται σε ένα ρευστό περιβάλλον, ως μια εις βάθος εξόρυξη προθέσεων από τα σωθικά της νέας παγκόσμιας τάξης.
Η φροντίδα για το περιβάλλον έχει υποβαθμιστεί και υποκατασταθεί από άλλες προτεραιότητες, πόλεμοι, γενοκτονίες, ισοπεδώσεις εδαφών και αξίων. Η επιβίωση της δίκαιης κοινωνίας και του φυσικού περιβάλλοντος προϋποθέτει όμως ένα ισχυρό απόθεμα ηθικής αντιμετώπισης ενός αγαθού, που αφορά ταυτόχρονα, τους σημερινούς και τους μελλοντικούς κάτοικους του πλανήτη.
Μετά τις απερίσκεπτες επιπόλαιες τοποθετήσεις του Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ (πχ επιθέσεις στην αιολική ενέργεια γιατί σκοτώνει τις φάλαινες… κλπ), στην Σύνοδο Κορυφής για το κλίμα και το περιβάλλον της 24 ης Σεπτέμβριου, καταγράφηκε καθυστέρηση κατάθεσης εκ μέρους των κρατών, των επικαιροποιημένων εθνικών σχεδίων για το κλίμα NDC[1] (νέοι στόχοι έως το 2035), που θα συγκροτήσουν τη βάση αξιολόγησης του παγκόσμιου συλλογικού αποτυπώματος των νέων δεσμεύσεων πριν από τη COP30 στο Belem της Βραζιλίας.
Οι κλιματικοί στόχοι που έχουν ανακοινωθεί μέχρι σήμερα υπολείπονται κατά πολύ για την αποφυγή των κρίσιμων ορίων υπερθέρμανσης.
Κατά τον Ani Dasgupta πρόεδρο του WRI (Παγκόσμιου Ινστιτούτου Πόρων) [2]: «Μέχρι το 2035, οι εκπομπές πρέπει να μειωθούν κατά 31,2 Gt, σε σχέση με τους στόχους του 2030, για να παραμείνουμε σε τροχιά 1,5ο C ή 20,2 Gt για 2ο C. Τα μέχρι σήμερα ανακοινωθέντα NDC αναμένεται να μειώσουν μόνο κατά 2 Gt – δηλαδή, μόλις το 6% της ποσότητας που απαιτείται χρειάζεται για την επίτευξη του στόχου 1,5ο C και 10% για 2ο C, αντίστοιχα. Μέχρι την επικείμενη COP30 του Νοεμβρίου, όλες οι χώρες πρέπει να παρουσιάσουν νέα αξιόπιστα και ικανά σχέδια για τη δραστική μείωση των εκπομπών και την διαμόρφωση συνθηκών επαρκούς ανθεκτικότητας.
Ορισμένες χώρες λαμβάνουν ήδη μέτρα για να προσαρμόσουν βασικούς τομείς της οικονομίας τους. Η μείωση του κόστους επιταχύνει αυτή τη δυναμική: η καθαρή ενέργεια, οι αντλίες θερμότητας και τα ηλεκτρικά οχήματα συνιστά την επιλογή με το χαμηλότερο κόστος σε πολλά μέρη του κόσμου – δημιουργώντας θέσεις εργασίας, ενισχύοντας την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα των χωρών, εξασφαλίζοντας αξιόπιστη καθαρή ενέργεια και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Οι χώρες πρέπει να κάνουν πολύ περισσότερα για να αξιοποιήσουν αυτή τη δυναμική και να κλιμακώσουν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις λύσεις καθαρών μεταφορών. Επιπλέον, οι καταστροφές που σχετίζονται με το κλίμα κόστισαν τουλάχιστον 300 δισ. δολάρια μόνο το 2024 και χωρίς αποτελεσματικές δράσεις οι απώλειες θα συνεχίσουν να κλιμακώνονται».
Η ΕΕ θα πρέπει να παρουσιάσει τo επικαιροποιημένο NDC με ενδεικτικό στόχο για το 2035 μεταξύ 66,25% και 72,5% μείωσης των εκπομπών, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.
Όσον αφορά τον στόχο του 2040, το Συμβούλιο της ΕΕ λόγω διαφωνιών δεν κατέληξε σε οριστικοποίηση της θέση του. Το θέμα θα συζητηθεί εκ νέου στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου.
Υπενθυμίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις αρχές Ιουλίου την πρότασή της για μείωση των εκπομπών CO2 κατά 90% έως το 2040 σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 και επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας το 2050.
Ενεργειακές και κλιματικές ευρωπαϊκές επιδόσεις
Η Ευρώπη παραμένει ευάλωτη στο μέτωπο της ενέργειας και του περιβάλλοντος. Σύμφωνα με τον Δείκτη Κινδύνου Ενεργειακής και Κλιματικής Ασφάλειας (Energy& Climate Security Risk Index-ECSRI)[3] του Κέντρου για τη Μελέτη της Δημοκρατίας (CSD), όλοι οι δείκτες ετοιμότητας για την αντιμετώπιση των ενεργειακών και κλιματικών κινδύνων, έχουν επιδεινωθεί, συγκριτικά με τα έτη πριν από το 2023.
Η επιδιωχθείσα πολιτική περιορισμού/διακοπής τροφοδοσίας του ρωσικού φυσικού αέριου και η επιβληθείσα αντικατάσταση από ακριβότερο αμερικάνικο LNG, έχει υπερ-αντισταθμιστεί από υπαρκτούς και συνεχώς διευρυμένους οικονομικούς κινδύνους (δασμοί κλπ), αξιοπιστίας και βιωσιμότητας των προμηθειών.
Το αποτέλεσμα είναι μια διχασμένη ήπειρος: η Γαλλία, η Αυστρία και η Σουηδία ηγούνται της κατάταξης χάρη στα πιο ανθεκτικά και απαλλαγμένα από άνθρακα συστήματα, ενώ η Πολωνία, η Βουλγαρία και η Ελλάδα είναι από τις πλέον ευάλωτες χώρες.Η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις, 23 θέση από τις 25 ευρωπαϊκές χώρες που εξετάστηκαν.
Σύμφωνα με τη μελέτη: «Η Ελλάδα δεν έχει καταφέρει να διασφαλίσει την επίτευξη ενός ισορροπημένου ενεργειακού συστήματος, με μία από τις χειρότερες επιδόσεις στον ECSRI για το 2023 (23η θέση). Η υψηλή εξάρτησή της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ιδίως πετρέλαιο και φυσικό αέριο, την τοποθετεί μεταξύ των χωρών της ΕΕ με τους υψηλότερους γεωπολιτικούς κινδύνους και κινδύνους ενεργειακής αξιοπιστίας.
Το 2023 η Ελλάδα είχε την υψηλότερη επισφάλεια εισαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, με μικρή διασπορά προμηθευτών και προσβλητότητα σε κλυδωνισμούς του εξωτερικού εφοδιασμού. Ενώ η Ευρώπη συνέχισε να μειώνει την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από το 2022, η Ελλάδα κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση αυξάνοντας τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας με καύση αερίου κατά 37%, το τρίτο υψηλότερο μερίδιο στην ΕΕ. Αυτός ο επαναπροσδιορισμός επέδρασε καθοριστικά τόσο στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και στις ανειλημμένες δεσμεύσεις της χώρας για το κλίμα. Ενώ η Ελλάδα κατάφερε αρχικά να μειώσει το μερίδιο των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου από 40% το 2021 σε 17,5% το 2022, το 2024 λόγω της προσφοράς μέσω του αγωγού φυσικού αερίου TurkStream, της μεγαλύτερης οδού εξαγωγής ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη, η προμήθεια ρωσικού αερίου ανήλθε εκ νέου περίπου στο 55%.
Η Μεσόγειος των ενεργειακών διαφοροποιήσεων
Η εικόνα στις μεσογειακές χώρες, εμφανίζεται διαφοροποιημένη. Η Ισπανία (6η) και η Πορτογαλία (22η) συνδυάζουν την πρόοδο όσον αφορά τη μείωση των γεωπολιτικών κινδύνων και τη βιωσιμότητα, παραμένουν, όμως, εκτεθειμένες σε υψηλό ενεργειακό κόστος και ευπάθειες στις υποδομές. Η Ελλάδα (23η) κατατάσσεται μεταξύ των πιο ευάλωτων χωρών, με αρνητική αξιολόγησηστην προσβασιμότητα και τη γεωπολιτική.
Η Μεσόγειος παρά τις γεωγραφικές και κλιματικές ομοιότητες, παραμένει μια διαιρεμένη περιοχή: αφενός οικονομίες με ικανοποιητική πρόοδο, αφετέρου συστήματα που εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από εξαρτήσεις και υψηλό κόστος. Η ικανότητα και θέληση μείωσης αυτών των ανισοτήτων θα καθορίσει τόσο τη θέση στον επικαιροποιημένο δείκτη, όσο και την οικονομική και πολιτική σταθερότητα και ευρωστία ολόκληρης της περιοχής, η οποία παραμένει ζωτικής σημασίας για το ενεργειακό ισοζύγιο της Ευρώπης.
Συμπερασματικά, η συνολική κατάσταση στην Ευρώπη έχει επιδεινωθεί: η μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο δεν αντιστάθμισε την αύξηση των κινδύνων προσβασιμότητας, αξιοπιστίας και βιωσιμότητας. Συγκεκριμένα, ο κίνδυνος οικονομικής προσιτότητας υπερ-πενταπλασιάστηκε τα τρία χρόνια πριν από το 2023.
Ο δείκτης καταγράφει μια διχασμένη και πιο εύθραυστη ήπειρο, όπου η πρόκληση δεν είναι μόνο να επιταχυνθεί η ενεργειακή μετάβαση, αλλά να γίνει με συνεκτικό και συντονισμένο τρόπο, ώστε να αποτραπεί το κόστος και τα τρωτά σημεία προκειμένου να μην τεθεί σε κίνδυνο η οικονομική-πολιτική και κοινωνική σταθερότητα.
Σημειώσεις:
1. Nationally Determined Contributions (NDCs)
2. World Resources Institute: https://www.wri.org/news/
3. Η μελέτη στην διεύθυνση: https://ces.csd.eu/





