Η Δημόσια Υγεία πέντε χρόνια μετά τον COVID19
Η δυναμική εμφάνιση της πανδημίας COVID19, αν και αναμενόμενη με βάση την αιτιολογική της συσχέτιση με την παγκόσμια εντατικοποιημένη αγροτοκτηνοτροφική βιομηχανία, οδήγησε σε ανθρώπινη καταστροφή. Εκτός από την εκρηκτική πλεονάζουσα θνησιμότητα και νοσηρότητα προκάλεσε και στρατηγικής σημασίας κοινωνικοοικονομική αναδιάρθρωση, με κύριο χαρακτηριστικό την οξύτατη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Με άλλα λόγια η πανδημία αποδείχτηκε τελικά μια χρυσή ευκαιρία πλουτισμού για τους λίγους, ενώ συνέτεινε στην υποβάθμισή της ζωής για τους πολλούς.
Αυτές οι πολιτικές επιλογές των κυρίαρχων τάξεων καθόρισαν, επίσης, και τις αντίστοιχες πολιτικές σχετικά με τη Δημόσια Υγεία. Έτσι, αντί να μελετηθεί σε βάθος η τραγικά αρνητική, από την οπτική της Δημόσιας Υγείας, εμπειρία της πανδημίας, συνεχίζονται με ακόμη μεγαλύτερη επιθετικότητα οι πολιτικές αποδιάρθρωσης των απαραίτητων δημόσιων δομών και λειτουργιών, ενώ οι εν δυνάμει κερδοφόρες υποδομές παραδίδονται με ταχύτητα στην κερδοσκοπική αδηφαγία.
Δεν γίνεται καμία αναφορά στην εξωφρενική αδυναμία των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας των μεγαλύτερων δυνάμεων του δυτικού κόσμου να απαντήσουν άμεσα και αποτελεσματικά στην έλευση της πανδημίας, παρά την πλούσια συγκρότηση και εμπειρία τους. Παρατηρήθηκε μάλιστα και το κωμικοτραγικό φαινόμενο οι χώρες που είχαν τη καλύτερη βαθμολογία σε σχετική άσκηση για την προετοιμασία τους ενόψει πιθανής εμφάνισης μιας πανδημίας (π.χ. η Μεγάλη Βρετανία και οι ΗΠΑ), να υποστούν τις χειρότερες απώλειες όταν η πανδημία ήρθε στην πραγματικότητα.
Κοινό υπόστρωμα, το οποίο και καθόρισε την ελλιπή ανταπόκριση των υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας διεθνώς, είναι οι πολιτικές αποδιάρθρωσης, υποχρηματοδότησης και τελικά ιδιωτικοποίησής τους, πρακτικές που αποδομούν διεθνώς και με περισσή συνέπεια τις δημόσιες δομές από το 1980 και μετά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Μεγάλη Βρετανία, στην οποία από τη δεκαετία του 1950 αναπτύχθηκε ένα ολοκληρωμένο σύστημα υπηρεσιών Δημόσιας Υγείας και υπηρεσιών φροντίδας υγείας με ισχυρή Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Η συνεχής πολιτική αποδόμησης των δημόσιων δομών με στόχο την ανάπτυξη του κερδοσκοπικού ιδιωτικού τομέα, από τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα, οδήγησε σε ένα αποδιαρθρωμένο και κατατεμαχισμένο σύστημα υπηρεσιών, το οποίο δεν μπορούσε να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις επείγουσες καταστάσεις που προέκυψαν. Έτσι, π.χ. η εργαστηριακή διάγνωση των θετικών κρουσμάτων παραχωρήθηκε σε διάφορες ιδιωτικές επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα τους πρώτους –και πιο επικίνδυνους μήνες– της πανδημίας να μην είναι δυνατή η συνολική εκτίμηση της διασποράς της νόσου στον πληθυσμό εφόσον κάθε εταιρεία είχε τις δικές της λίστες. Αντίστοιχο χάος δημιουργήθηκε και στην Ιταλία όπου η επιλογή της αποκέντρωσης των υπηρεσιών είχε ως αποτέλεσμα η έκρηξη της πανδημίας στο Μιλάνο να μην γίνει έγκαιρα γνωστή στη Ρώμη με συνέπεια την ανεξέλεγκτη εξάπλωση της πανδημίας στα νότια της χώρας.
Παράλληλα, η αποδιάρθρωση των υπηρεσιών της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας έκανε αδύνατη τη διάγνωση, παρακολούθηση, φροντίδα και πιθανή απομόνωση των κρουσμάτων στο σπίτι τους, με αποτέλεσμα την προσφυγή τελικά στο οριζόντιο μέτρο του ολοκληρωτικού λοκντάουν και των σοβαρών κοινωνικοοικονομικών συνεπειών του. Αντίστοιχα, οι δημόσιες νοσοκομειακές δομές, γονατισμένες από τις συνεχείς πολιτικές αποψίλωσης από προσωπικό και αποδιάρθρωσής τους, έγιναν αναγκαστικά μονοθεματικές υπηρεσίες φροντίδας ασθενών με COVID19 (ενώ ο ιδιωτικός τομέας απείχε αποφασιστικά από την φροντίδα αυτή), με αποτέλεσμα την κατάρρευση της φροντίδας και την εκτός COVID19 νοσηρότητα.
Συνοπτικά μπορούμε να πούμε ότι η πανδημία βρήκε τελείως απροετοίμαστες δομές: από την απουσία μέσων ατομικής προστασίας μέχρι τις υποστελεχωμένες μονάδες ΜΕΘ και από την ελλιπή Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας μέχρι την ανυπαρξία δομών και προσωπικού, οι αποδιαρθρωμένες δημόσιες υπηρεσίες δεν μπόρεσαν να απαντήσουν αποτελεσματικά στις επείγουσες ανάγκες. Και αντί να γίνει μια προσπάθεια ανασύνταξή στους ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν σε νέα πιθανή πανδημία, η κυβέρνηση χρησιμοποίησε –όπως και οι διεθνείς συνοδοιπόροι της– την κρίση ως ευκαιρία τόσο για την άμεση χρηματοδότηση με δημόσιους πόρους του ιδιωτικού κερδοσκοπικού τομέα όσο και για την εντατικοποίηση της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης.
Σήμερα βρισκόμαστε σε ακόμη χειρότερη κατάσταση από ό,τι πέντε χρόνια πριν. Οι νοσοκομειακές υπηρεσίες του ΕΣΥ αποδομούνται συνεχώς, ενώ παράλληλα ανοίγουν συνεχώς νέα πεδία κερδοφορίας για τον ιδιωτικό τομέα. Οι δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας γονατίζουν από τη συνεχή έλλειψη προσωπικού, όπως και οι υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας που χρησιμοποιούνται κυρίως για κάλυψη αναγκών πελατειακών σχέσεων.
Η στρατηγική πλέον αδυναμία των δημόσιων υπηρεσιών υγείας να αντεπεξέλθουν σε έκτακτες ανάγκες αναδείχθηκε και μετά την κακοκαιρία «Daniel» στη Θεσσαλία. Με κυρίαρχη την προσέγγιση της «άμεσης επέμβασης της πολιτικής προστασίας», οι υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας ασχολήθηκαν με τις άμεσες μόνον επιπτώσεις στην υγεία του πληθυσμού (πνιγμοί, τραυματισμοί, λοιμώδη) και αγνόησαν επιδεικτικά τις μεσοπρόθεσμες συνέπειες, όπως αυτές αναδείχθηκαν από τη σχετική έκθεση του ΚΕΠΥ. Επιπλέον, η κυρίαρχη αυτή «στρατικοποιημένη» αντίληψη είναι εγκλωβισμένη στη λογική του «επεμβαίνουμε όταν προκύψει κάτι» και υποτιμά ολοκληρωτικά κάθε σκέψη προληπτικής πολιτικής. Είναι ενδιαφέρον, βέβαια, ότι αυτή έρχεται σε κάθετη αντίθεση με το κυρίαρχο αφήγημα της αμυντικής πολιτικής με βάση το οποίο οι εξωφρενικές και διαπλεκόμενες σπατάλες δημόσιων πόρων προς τη διεθνή βιομηχανία όπλων στηρίζονται στην προληπτική λογική της αποτροπής και της προετοιμασίας ενόψει μιας πιθανής εχθρικής επίθεσης. Η πιθανότατη εμφάνιση, όμως, μιας νέας επιδημίας δεν αποτελεί κίνδυνο για τον οποίο θα μπορούσαμε να έχουμε προετοιμαστεί ώστε να προλάβουμε και αναχαιτίσουμε ένα μεγάλο μέρος των συνεπειών της στην υγεία του πληθυσμού.
Η εξέλιξη του σύγχρονου καπιταλισμού έχει κάνει πιο ξεκάθαρο από ποτέ το δίλλημα της εξέλιξης της ανθρώπινης κοινωνίας. Η πορεία προς τη βαρβαρότητα οδηγεί σε μια συνεχώς επιδεινούμενη καταστροφή, είτε άμεσα ανθρώπινη, όπως η γενοκτονία των Παλαιστινίων στη Γάζα, είτε με την κοινωνικοοικονομική εξαθλίωση της πλειοψηφίας του πληθυσμού, είτε με την αδηφάγο κερδοσκοπία εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος.
