Στο διεθνή δυτικό τύπο ο τρόπος που παρουσιάζεται η Ρωσία του Πούτιν είναι πολύ συχνά παραπλανητικός και αρνητικός. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει χαλυβδώσει τις ευρωπαϊκές ελίτ ενάντια στον επεκτατισμό της μεγάλης μεγάλης αυτής χώρας. Άλλωστε, ο ρωσικός αλυτρωτισμός, όπως εκφράζεται ως στρατηγική εξωτερικής πολιτικής σε όλη την περίοδο ηγεμονίας του Πούτιν, παράγει πολλαπλά αποτελέσματα, όχι απαραίτητα ή μόνο πολεμικής υφής: από την εκτεταμμένη ψηφιακή παρέμβαση στις αμερικάνικες εκλογές του 2016 μέχρι την στήριξη ρωσόφιλων ή απλώς ακροδεξιών ηγεσιών σε χώρες της Ευρώπης (π.χ. Λεπέν, Βάγκενκνεχτ) κι από παρεμβάσεις στα Δυτικά Βαλκάνια ενάντια στην ένταξή τους στο ΝΑΤΟ & την ΕΕ μέχρι τον υβριδικό ιδεολογικό πόλεμο ενάντια σε δυτικές αξίες ή κεκτημένα, όπως, λόγου χάρη, την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων.
Τι συμβαίνει όμως στο πεδίο των μαχών που αναπτύσσονται τα τελευταία χρόνια αλλά και τώρα; Η Eva Hartog γράφει στο Politico πως το σχέδιο του Πούτιν για να γίνει η Ρωσία μεγάλη δύναμη ξανά βρίσκεται στο τέλος του: “το παγκόσμιο δίκτυο συμμάχων που ο Πούτιν χρειάστηκε δύο δεκαετίες για να οικοδομήσει μοιάζει να διαλύεται, δοκιμαζόμενο από έναν απροσδόκητα επιθετικό πρόεδρο των ΗΠΑ, τον Ντόναλντ Τραμπ.”
Εντοπίζει την αδυναμία της Ρωσίας να υπερασπιστεί τις στρατιωτικές και οικονομικές της προσδοκίες σε τέσσερις περιοχές του κόσμου.
Α. “Αυτό που επρόκειτο να είναι μια γρήγορη επιχείρηση στην Ουκρανία έχει μετατραπεί σε έναν εξαντλητικό πόλεμο φθοράς. Η διάρκεια της σύρραξης έχει πλέον ξεπεράσει τις 1.418 ημέρες — δηλαδή περισσότερες από τις ημέρες που η Σοβιετική Ένωση πολέμησε ενάντια στην εισβολή των Ναζί και τελικά τους απώθησε από τη Μόσχα μέχρι το Βερολίνο.”
Β. “Το Κρεμλίνο έχει βρεθεί σε μειονεκτική θέση στη Μέση Ανατολή από τα τέλη του 2024, όταν η κατάρρευση της κυβέρνησης του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία το άφησε χωρίς έναν αξιόπιστο εταίρο στην περιοχή.”
Γ. “Επιπλέον, φάνηκε ανίκανο να προστατεύσει τον πιο στενό του φίλο στη Νότια Αμερική, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες αιφνιδιαστικά συνέλαβαν τον Νικολάς Μαδούρο, έναν ηγέτη που είχε επισκεφτεί επίσημα τη Μόσχα για την παρέλαση της Ημέρας της Νίκης τον Μάιο της περασμένης χρονιάς. “
Δ. “Πριν από μόλις ένα χρόνο, ο Πούτιν είχε υπογράψει μια 20ετή στρατηγική συμφωνία συνεργασίας με το Ιράν. Τώρα, όμως, το καθεστώς αυτό — που προμήθευε τη Ρωσία με δολοφονικά μη επανδρωμένα σκάφη τύπου Shahed για τον πόλεμο στην Ουκρανία — κινδυνεύει να ανατραπεί από διαδηλωτές, και ο Τραμπ έχει υποδείξει ότι ενδέχεται να παρέμβει στρατιωτικά για να υπερασπιστεί την Τεχεράνη”.
Τι ρόλο παίζει η Ευρώπη;
Και με ποιόν τρόπο μπορεί κανείς να συνδέσει καλύτερα την ρωσική αδυναμία σε σχέση αφενός με την αμερικανική επιθετικότητα και την ευρωπαϊκή υποτέλεια στα γεράκια της Ουάσιγκτον; Όπως γράφει στο Jacobin ο Loren Balhorn “η Ευρώπη έχει σε μεγάλο βαθμό αποκόψει τα διπλωματικά της κανάλια με τη Ρωσία, αφήνοντάς την με μικρό περιθώριο για να διαπραγματευθεί τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.”
Η Ευρώπη είναι σε θέση υποτέλειας ως προς τις ΗΠΑ, και αυτή η εξάρτηση είναι προβληματική. Το αποτέλεσμα είναι ότι χάνει κάθε ικανότητα στρατηγικής αυτονομίας απέναντι στις ΗΠΑ και, έμμεσα, στερείται επαρκών εργαλείων για να αντιμετωπίσει ή να διαπραγματευθεί με τη Ρωσία. Χωρίς ανεξάρτητη ευρωπαϊκή διπλωματία, η Ρωσία παραμένει περιορισμένη, ανίκανη να διαπραγματευθεί ή να δράσει εκτός του πλαισίου που καθορίζεται από την αμερικανική στρατηγική.
Πώς επηρεάζει τις χώρες του Νότου;
Ο Phineas Rueckert στο Jacobin γράφει πως η Ρωσία λειτουργεί ως ένα από τα κεντρικά σημεία αναφοράς στη διεθνή σύγκρουση που ωθεί πολλές χώρες να επανεξετάσουν αν θα ευθυγραμμιστούν πλήρως με τη Δύση ή θα ακολουθήσουν μια ενεργητική πολιτική μη ευθυγράμμισης, αξιολογώντας τις σχέσεις με ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία με βάση εθνικά συμφέροντα αντί για απλή πλευρά στο ανταγωνισμό.
Ποιό είναι πράγματι το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον;
Στο άρθρο των Cristian Caraballo & Javier Iniguez De Onzono στο Euronews τονίζεται ότι η Βενεζουέλα δεν «πουλούσε απλώς» το πετρέλαιό της όπως κάθε άλλη χώρα, αλλά έπλαθε μια γεωπολιτική ατζέντα βασισμένη στο πετρέλαιο, ενισχύοντας σχέσεις με κράτη που είχαν κοινά συμφέροντα ή ήταν επίσης υπό πίεση από Δυτικές κυρώσεις. Αυτές οι σχέσεις ήταν τόσο εμπορικές όσο και πολιτικές. Με αυτήν την έννοια Κίνα και Ρωσία συνέπρατταν με τη Βενεζουέλα σε εμπορικό, τεχνολογικό ενεργειακό, γεωπολιτικό επίπεδο.
Κι εδώ βρίσκεται το κλείδι, στη σχέση της Ρωσίας με την Κίνα.
A. Το εμπόριο μεταξύ των δυο μεγάλων χωρών έχει τουλάχιστον τετραπλασιαστεί από το 2008.
B. Όπως μας πληροφορεί το Ρόιτερς, Κίνα, Ρωσία και Ιράν ξεκίνησαν κοινές ναυτικές ασκήσεις στα νερά της Νότιας Αφρικής, στα πλαίσια μιας ευρύτερης πρωτοβουλίας BRICS Plus (δηλαδή της επέκτασης του αρχικού μπλοκ BRICS με επιπλέον χώρες). Η συμμαχία διευρύνεται, εμβαθύνεται και ανησυχεί τον Τραμπ.
Γ. Ωστόσο η Κίνα δεν φαίνεται να επιδιώκει δημόσια στρατιωτική συμμαχία αμοιβαίας συνδρομής σε οποιαδήποτε περίπτωση. Μια επίσημη στρατιωτική συμμαχία με δεσμεύσεις αμυντικού τύπου θα περιορίσει την αυτονομία της Κίνας, όπως μας πληροφορεί το Foreign Affairs, και θα μπορούσε να την εμπλέξει σε συγκρούσεις, εκδοχή που θα μειώσει την ιμπεριαλιστική διείσδυση της Κίνας σε πολλα μέρη του κόσμου. Άλλωστε, φαίνεται πως η μεγάλη χώρα της Ανατολής προσπαθεί μόνη της να σταθεί στρατιωτικά μιας και αυξάνει διαρκώς των προϋπολογισμό της σε αυτό το πεδίο τα τελευταία δέκασυναπτά έτη. Αναλυτές των ΗΠΑ και άλλων χωρών σημειώνουν ότι ο κινεζικός στρατός μπορεί πλέον να αμφισβητήσει τις δυτικές δυνάμεις σε κρίσιμες περιοχές όπως η Θάλασσα της Νότιας Κίνας και γύρω από την Ταϊβάν.
