Οι Κούρδοι αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους λαούς παγκοσμίως χωρίς κράτος. Υπολογίζονται σε 30–40 εκατομμύρια και ζουν κυρίως σε τέσσερα κράτη: Τουρκία, Συρία, Ιράκ και Ιράν. Η έλλειψη κρατικής υπόστασης δεν είναι αποτέλεσμα ιστορικής αδυναμίας, αλλά συνειδητής γεωπολιτικής επιλογής των μεγάλων δυνάμεων μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Το 1920, η Συνθήκη των Σεβρών προέβλεπε τη δυνατότητα κουρδικού κράτους. Το 1923, η Συνθήκη της Λωζάνης ακύρωσε αυτή τη δέσμευση. Έκτοτε, οι Κούρδοι μετατράπηκαν σε πληθυσμό προς καταστολή ή αφομοίωση εντός των νέων εθνικών κρατών.
Μετά το 2012, εν μέσω του συριακού εμφυλίου πολέμου, οι Κούρδοι της βόρειας Συρίας συγκρότησαν αυτόνομες διοικητικές δομές στη λεγόμενη Ροζάβα. Το εγχείρημα βασίστηκε στην τοπική αυτοδιοίκηση, την ισότιμη συμμετοχή γυναικών στην εξουσία και την πολυεθνική και πολυθρησκευτική συνύπαρξη.
Το 2015, ιδρύθηκαν οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), με κορμό τις κουρδικές μονάδες YPG/YPJ. Από το 2014 έως το 2019 αποτέλεσαν τον βασικό χερσαίο σύμμαχο του διεθνούς συνασπισμού κατά του Ισλαμικού Κράτους. Σύμφωνα με τα ίδια τα στοιχεία των SDF, περισσότεροι από 11.000 μαχητές σκοτώθηκαν και πάνω από 20.000 τραυματίστηκαν στον πόλεμο κατά του ISIS.
Χρονολόγιο στρατιωτικής αποδόμησης:
• 2014–2015: Πολιορκία του Κομπάνι. Οι κουρδικές δυνάμεις, με αεροπορική υποστήριξη των ΗΠΑ, αναχαιτίζουν το ISIS.
• 2016: Τουρκική επιχείρηση Euphrates Shield. Το τουρκικό κράτος καταλαμβάνει κουρδικούς οικισμούς σε Αζάζ και Αλ Μπαμπ.
• Ιανουάριος 2018: Τουρκική επιχείρηση Olive Branch. Το τουρκικό κράτος εισβάλλει στο Αφρίν με τη σιωπηρή έγκριση Ρωσίας και ΗΠΑ.
• Οκτώβριος 2019: Τουρκική επιχείρηση Peace Spring. Το τουρκικό κράτος, με έγκριση των ΗΠΑ, καταλαμβάνει τις κουρδικές πόλεις Σερεκανίγιε και Γκίρε Σπι.
Η αμερικανική στήριξη προς τις κουρδικές δυνάμεις είχε αποκλειστικά επιχειρησιακό χαρακτήρα. Μετά την ήττα του ISIS ως εδαφικού χαλιφάτου το 2019, η προστασία της κουρδικής αυτονομίας έπαψε να αποτελεί προτεραιότητα.
Η σταδιακή απόσυρση των ΗΠΑ άφησε τη Ροζάβα εκτεθειμένη στην τουρκική στρατιωτική πίεση, στην επαναφορά του συριακού κρατικού ελέγχου χωρίς εγγυήσεις, στη διάλυση των θεσμών αυτοδιοίκησης.
Η αποδόμηση της Ροζάβα δεν μπορεί να κατανοηθεί έξω από το σημερινό γεωπολιτικό πλαίσιο της Μέσης Ανατολής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν τη διατήρηση της ηγεμονίας τους μέσω ελεγχόμενης αστάθειας, αναδιάταξης συμμαχιών και αποφυγής άμεσων συγκρούσεων με περιφερειακές δυνάμεις. Η κουρδική αυτονομία δεν εντάσσεται πλέον σε αυτό το στρατηγικό πλαίσιο.
Η Τουρκία αντιμετωπίζει κάθε μορφή κουρδικής πολιτικής ύπαρξης ως υπαρξιακή απειλή. Στρατηγικά, στοχεύει όχι μόνο στη στρατιωτική εξουδετέρωση, αλλά και στη μόνιμη δημογραφική αλλοίωση των κουρδικών περιοχών.
Το Ισραήλ, χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή, ωφελείται από τη διάλυση κάθε μη ελεγχόμενης πολιτικής οντότητας στη βόρεια Συρία και το Ιράκ. Η παρουσία και επιρροή του στο ιρακινό Κουρδιστάν, ιδιαίτερα γύρω από το Ερμπίλ, εντάσσεται σε ευρύτερα σχέδια ενεργειακών και γεωστρατηγικών διαδρόμων προς τη Μεσόγειο και την Ευρώπη.
Το Ιράν, η Τουρκία, οι αραβικές κυβερνήσεις και οι δυτικές δυνάμεις συγκλίνουν σε ένα σημείο: καμία κουρδική πολιτική οντότητα δεν πρέπει να αποκτήσει μόνιμη κυριαρχία. Σε αυτή τη σιωπηρή συναίνεση, οι Κούρδοι μετατρέπονται για άλλη μια φορά σε αναλώσιμο πληθυσμό.
Η διεθνής σιωπή δεν είναι ουδετερότητα. Είναι ενεργή συνενοχή.
Η Ροζάβα δεν καταστρέφεται επειδή απέτυχε, αλλά επειδή αποτελεί πολιτική ανωμαλία σε μια περιοχή που λειτουργεί με όρους κρατικής καταστολής, θρησκευτικού αυταρχισμού και εξωτερικού ελέγχου.
Σε μια Μέση Ανατολή που επαναχαράσσεται, οι Κούρδοι δεν διαθέτουν κράτος, πυρηνικά, στρατηγικό βάθος ή ισχυρούς προστάτες. Διαθέτουν μόνο κοινωνικές δομές, πολιτική εμπειρία και διεθνή αναγνωρισιμότητα – στοιχεία ανεπαρκή για επιβίωση στο σημερινό σύστημα ισχύος.
Η ύπαρξη της Ροζάβα υπενθυμίζει ότι υπάρχει εναλλακτική πολιτική οργάνωση πέρα από το έθνος-κράτος, το θεοκρατικό καθεστώς και τη στρατιωτική κατοχή. Αυτό ακριβώς είναι που την καθιστά μη ανεκτή.
Η θυσία της Ροζάβα δεν είναι παρέκκλιση. Είναι προϋπόθεση για τη νέα ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.
Φωτο: Kurdistan Solidarity Campaign / Facebook





