Σε όλη την Ευρώπη, εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν εκρηκτικές αυξήσεις ενοικίων, εξώσεις και ακατάλληλες συνθήκες στέγασης. Έχουμε πλήρη επίγνωση όχι μόνο για το μέγεθος του κοινωνικού προβλήματος αλλά και για τη δυνατότητα το θέμα να αποτελέσει συστατικό στοιχείο μιας κοινωνικής και πολιτικής αντεπίθεσης ενάντια στην άνοδο της Ακροδεξιάς. Η απώλεια και η δυσκολία πρόσβασης σε στέγη έχει οξύνει τις κοινωνικές ανισότητες και συμβάλλει στον αποκλεισμό των πιο ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού που, αν αφεθούν χωρίς στήριξη, μπορούν να ενισχύσουν τις τάξεις της ακροδεξιάς.
Η στεγαστική κρίση αφορά ολόκληρη την Ευρώπη
Η στεγαστική κρίση αφορά ολόκληρη την Ευρώπη με ιδιαιτερότητες μεταξύ των κρατών μελών, που σχετίζονται με διάφορους παράγοντες όπως η κατάσταση της οικονομίας ή η ύπαρξη δημόσιων στεγαστικών πολιτικών. Μεταξύ 2010 και 2023, το μέσο ενοίκιο στην ΕΕ αυξήθηκε κατά 22% και οι τιμές αγοράς κατοικιών κατά 48%, ενώ οι μισθοί δεν ακολουθούν αντίστοιχη ανοδική πορεία. Την ίδια περίοδο, το 10,6% των κατοίκων στις πόλεις της ΕΕ ζούσε σε νοικοκυριά που δαπανούσαν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους στη στέγαση. Το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο στις πόλεις της Ελλάδας (31%), δηλαδή αφορά περισσότερους από τρία εκατομμύρια κατοίκους, ενώ το χαμηλότερο καταγράφηκε στην Κύπρο (3,4%) και την Κροατία (3,5%). Επίσης, στην Ελλάδα καταγράφεται η υψηλότερη επιβάρυνση του κόστους στέγασης στο εισόδημα, π.χ. 3 στους 4 ενοικιαστές δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τη στέγαση, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 1 στους 5. Η έλλειψη προσιτής και αξιοπρεπούς στέγασης έχει επιδεινωθεί, ενώ ο αριθμός των αστέγων έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα: περίπου 1,3 εκατομμύρια Ευρωπαίοι/ες διανυκτερεύουν καθημερινά χωρίς στέγη.
Το μέγεθος του κοινωνικού προβλήματος δεν αμφισβητείται πια ακόμα και σε επίσημους κύκλους της Κομισιόν που όρισε για πρώτη φορά Επίτροπο για τη Στέγαση και την Ενέργεια. Ο ρόλος του είναι να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που σχετίζονται με την προσιτή στέγαση και τη βιωσιμότητα για τη διασφάλιση του θεμελιώδους δικαιώματος στη στέγη. Στις 30 Ιανουαρίου συγκροτήθηκε και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μια ειδική επιτροπή για τη στεγαστική κρίση. Ωστόσο, η Αριστερά έχει μια πολύ διαφορετική ανάλυση για το πως φτάσαμε ως εδώ και άρα για το τι πρέπει να γίνει.
Η καμπάνια «Η στέγαση δεν είναι προνόμιο, είναι δικαίωμα!»
Η στεγαστική κρίση έχει βαθιές ρίζες στις οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών. Με το τέλος του σοσιαλδημοκρατικού μοντέλου, οι ιδιωτικοποιήσεις και οι περικοπές στις δημόσιες δαπάνες για τη στέγαση σταδιακά οδήγησαν στην εμπορευματοποίηση της κατοικίας και της πόλης. Η χρηματιστικοποίηση και η αύξηση της κερδοσκοπίας στην αγορά ακινήτων, ο υπερτουρισμός και η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων (τύπου Airbnb), απλώς ενέτειναν αυτή την τάση. Χάθηκε η ιδέα ότι η στέγαση είναι δικαίωμα, ενισχύθηκε η στεγαστική επισφάλεια, οδήγησε στη μετατροπή ολόκληρων περιοχών χωρίς καμία δημοκρατική νομιμοποίηση.
Η καμπάνια «Η στέγαση δεν είναι προνόμιο, είναι δικαίωμα!» αποτελεί το κάλεσμα του Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς για κοινή δράση στον αγώνα για προσιτή, δίκαιη και βιώσιμη στέγαση για όλες και όλους. Η πρωτοβουλία για μια ευρωπαϊκή εκστρατεία γεννιέται από την πεποίθηση είναι αναγκαίο να οικοδομηθεί ένα κοινό μέτωπο – να δράσουμε από κοινού με όσους μοιράζονται την ίδια ανάλυση σχετικά με τη σοβαρότητα του ζητήματος, τα αίτια και την ανάγκη για μια επείγουσα αλλαγή παραδείγματος.
Δεν αρχίζουμε από το μηδέν. Έχουμε ήδη σημαντικές επιτυχίες στην Αριστερά, π.χ.:
▪ Στην Αυστρία το 2021, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Αυστρίας (KPÖ) κέρδισε τις δημοτικές εκλογές στο Γκρατς, οδηγώντας στην εκλογή της Έλκε Καρ ως δημάρχου. Αυτή η εκλογική νίκη βασίστηκε στη δέσμευση του κόμματος για την προώθηση πολιτικών για προσιτές κατοικίες και την καταπολέμηση της αύξησης των ενοικίων. Το 2023, το KPÖ σημείωσε νέα επιτυχία, λαμβάνοντας το 11,7% των ψήφων και κερδίζοντας 4 έδρες στο κοινοβούλιο του Σάλτσμπουργκ, με προτάσεις του κόμματος σε θέματα στέγασης και κοινωνικής πολιτικής.
▪ Στην Ισπανία, η Άντα Κολάου κυβέρνησε τη Βαρκελώνη για δύο θητείες (2015-2023), ξεκινώντας από τις διαμαρτυρίες της Πλατφόρμας των Πληγέντων από τα Δάνεια (PAH). Κατά τη διάρκεια της δημαρχίας της, προώθησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για τον περιορισμό των βραχυχρόνιων μισθώσεων και την αύξηση της προσφοράς προσιτών κατοικιών εκτός αγοράς. Σήμερα, αυτές οι πολιτικές αμφισβητούνται από τον νέο σοσιαλιστή δήμαρχο Τζαούμε Κολμπόνι. Πρόσφατα, στη Μαδρίτη οργανώθηκαν μαζικές διαδηλώσεις με τη συμμετοχή πάνω από 100.000 ατόμων, απαιτώντας ανώτατο όριο στα ενοίκια.
▪ Στη Γερμανία, το κόμμα Die Linke καταγράφει άνοδο στις δημοσκοπήσεις, προωθώντας προτάσεις όπως η επιβολή εθνικού ανώτατου ορίου στα ενοίκια, η εισαγωγή φόρου περιουσίας για την αναδιανομή του πλούτου και τη χρηματοδότηση βασικών δημόσιων υπηρεσιών, καθώς και η μείωση των τιμών της ενέργειας.
▪ Στην Ιταλία, το σύστημα των στεγαστικών συνεταιρισμών αδιαιρέτου ιδιοκτησίας, το οποίο υποστηρίζεται από αριστερές συνδικαλιστικές οργανώσεις, αποδεικνύεται το μόνο μοντέλο που αντέχει στην κρίση. Αυτοί οι συνεταιρισμοί προσφέρουν προσιτές κατοικίες εκτός της αγοράς και λειτουργούν ως αντίβαρο στην αύξηση των ενοικίων και τη στεγαστική ανασφάλεια.
Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν τα κόμματα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, με την εμπλοκή κοινωνικών οργανώσεων και συνδικάτα. Η εκστρατεία αναπτύσσεται σε πολλαπλά επίπεδα: από την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών, αγώνων και πολιτικών μέχρι τη διαμόρφωση μιας κοινής στρατηγικής με συγκεκριμένες προτάσεις για τη ρύθμιση της αγοράς ακινήτων, τον περιορισμό των βραχυχρόνιων μισθώσεων και την προώθηση δημόσιων επενδύσεων σε μη κερδοσκοπική κοινωνική και προσιτή στέγαση.
Καλέσματα για δράση
Η εκστρατεία θα αναπτυχθεί σε δύο φάσεις:
Η πρώτη φάση(έναρξη 30/1 μέχρι το Μάιο) θα ευαισθητοποιήσει για τη στεγαστική κρίση και θα επικεντρωθεί στην παραγωγή γραφικού υλικού, αναδεικνύοντας και καταγγέλλοντας την επισφάλεια διαβίωσης και την εμπορευματοποίηση της στέγασης, παίρνοντας υπόψη τις εθνικές ιδιαιτερότητες. Στο πλαίσιο αυτό, αναζητούνται φωτογραφίες και προσωπικές ιστορίες, που θα φωτίσουν τις δυσκολίες της στέγασης (η αποστολή του υλικού γίνεται στο info@european-left.org και έχει προθεσμία την 28η Φεβρουαρίου).
Η δεύτερη φάση της καμπάνιας θα ξεκινήσει τον Μάιο και θα επικεντρωθεί στο θέμα των λύσεων και της παρουσίασης εναλλακτικών μοντέλων. Σε όλη τη διάρκεια και των δύο φάσεων, θα οργανωθούν δραστηριότητες σε διάφορες χώρες, με γνώμονα τις προτάσεις των κομμάτων-μελών και τις πρόσθετες προτάσεις που θα ληφθούν. Επί του παρόντος, έχουν προγραμματιστεί δράσεις στην Αυστρία, τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία, το Βέλγιο και ενδεχομένως τη Γερμανία.
Η υπερεθνική συνεργασία, η ενίσχυση των κοινωνικών και πολιτικών δικτύων επιτρέπει να δοθεί φωνή σε όσους ζουν σε συνθήκες στεγαστικής επισφάλειας και να μεταφερθούν τα αιτήματα στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Αυτή η κινητοποίηση στοχεύει να αντιστρέψει την τάση που μετέτρεψε τη στέγη από θεμελιώδες δικαίωμα σε εμπόρευμα, επαναβεβαιώνοντας τη στέγαση ως θεμελιώδης πυλώνας κοινωνικής δικαιοσύνης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Αξίζει να το παλέψουμε!
