Στην ιστορία των καπιταλιστικών κοινωνιών, αλλά και των προηγούμενων, έχει παίξει καθοριστικό ρόλο η πάλη των τάξεων, ειδικότερα δε η ανελέητη άσκηση βίας των κυρίαρχων κοινωνικών τάξεων απέναντι στις υπόλοιπες κοινωνικές τάξεις. Οι περίοδοι των μεγάλων διεθνών κρίσεων γνωρίζουν μια εντατικοποίηση της επιθετικότητας της άρχουσας τάξης με διάφορες παραλλαγές, αλλά και την αδυναμία κατανόησης των πραγματικών κινδύνων που συνεπάγεται η ανάδειξη αυτής της επιθετικότητας. Πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ακόμα και τα περισσότερα εργατικά κόμματα, είχαν υιοθετήσει την παράλογη προοπτική της μεγάλης σφαγής, και μόνο μια μειοψηφία μαρξιστών είχε συνεχίσει να υποστηρίζει τη διεθνιστική λογική. Πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι μεγάλες δυνάμεις άφηναν να συγκροτηθεί η επιθετικότητα του γερμανικού κεφαλαίου, με την πολύτιμη βοήθεια των ναζιστών, αφήνοντας να μεθοδευτεί μια νέα μεγάλη σφαγή.
Η αντιμετώπιση των απειλών
Σήμερα, το διεθνές κεφάλαιο διαχειρίζεται με ανανεωμένη επιθετικότητα και ανοιχτή δολοφονική διάθεση την κατάρρευση του ύστερου καπιταλισμού, που συνδυάζει το τρίπτυχο της παραγωγικής στασιμότητας, της αδυναμίας απασχόλησης και συντήρησης του πληθυσμού και της περιβαλλοντικής καταστροφής. Οι απειλές που αντιμετωπίζει σήμερα η ανθρωπότητα δεν αφορούν πλέον μόνο τους μαζικούς θανάτους ανθρώπων και τις υλικές καταστροφές, λόγω πολέμων, αλλά τις συνθήκες επιβίωσης της ίδιας. Αυτό σημαίνει ότι θα έλθει κάποια στιγμή που η ανοικοδόμηση των ζωών και των υποδομών δεν θα μπορεί να υλοποιηθεί, μετά το τέλος των καταστροφών, αλλά θα χρειαστεί άμεσα να αλλάξει ο τρόπος οργάνωσης και διαχείρισης των κοινωνιών, ώστε ο τρόπος επεξεργασίας και λήψης των αποφάσεων σχετικά με την παραγωγή, τις υπηρεσίες και φυσικά την κατανομή των διαθέσιμων προϊόντων και πόρων, να αρχίζει να αλλάζει ριζικά, με τη διαδικασία επεξεργασίας και υλοποίησης των σχετικών αποφάσεων να έχει σαφή εξισωτικά χαρακτηριστικά, ώστε να βαδίζουμε προς κοινωνίες με αλληλεγγύη και δικαιοσύνη.
Αυτή η προσέγγιση σε ο,τι αφορά την αντιμετώπιση με άμεσο τρόπο των απειλών, και των αναγκών που προκύπτουν ήδη, λόγω της δυναμικής που έχει αποκτήσει η παρακμή, αν όχι η κατάρρευση των καπιταλιστικών κοινωνιών, χρειάζεται αφενός την επεξεργασία στόχων και πολιτικών, δηλαδή ολοκληρωμένων σχεδίων, και την διαμόρφωση ενός ευρύτατου κοινωνικού μετώπου για την έγκριση και την υλοποίηση αυτών των σχεδίων. Και όχι απλά τον στόχο της διαμαρτυρίας και της αντίστασης, ή της ανάληψης της διακυβέρνησης ανά χώρα από ένα αριστερό κόμμα ή μια αριστερή συμμαχία που θα διαχειριστεί τους θεσμούς του καπιταλιστικού καθεστώτος. Η αντίσταση πρέπει να οικοδομήσει την αυριανή κοινωνία, και για να συμβεί αυτό είναι αναγκαίο αφενός να συσπειρωθούν οι επιστημονικές δυνάμεις και τα έμπειρα πολιτικά στελέχη που έχουν τη δυνατότητα να επεξεργαστούν τέτοια σχέδια για πολιτικές και θεσμούς, και αφετέρου να υπάρχει η δυνατότητα οργάνωσης και παρέμβασης του συνόλου των εργαζομένων και πολιτών που θα εγκρίνουν, θα απορρίψουν ή θα τροποποιήσουν σχέδια που αφορούν τη ζωή τους.
Προϋποθέσεις
Η ριζοσπαστική προσέγγιση των προβλημάτων και των αναγκών σημαίνει αφενός οτι με τη μαζική εμπλοκή των ίδιων των ενδιαφερομένων και την κυριαρχία των δημοκρατικών θεσμών, θα σταματήσει αφενός η χρήση των ορυκτών καυσίμων και θα επεκταθεί η χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μέσω ελεγχόμενων από τους κατοίκους διαδικασιών. Σημαίνει επίσης ότι η ανασυγκρότηση της υλικής παραγωγής, αλλά και της προσφοράς κοινωνικών και δημόσιων υπηρεσιών, λόγω των ζημιών που προκάλεσαν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές, αλλά και λόγω των τροποποιήσεων στις καλλιέργειες και τις υποδομές που επιβάλει η κλιματική αλλαγή, ως γενική τάση, αλλά και ως αιτία των ακραίων καιρικών φαινομένων, πρέπει να αντιμετωπιστεί με αφετηρία τις ανάγκες του πληθυσμού, όπως εκτιμούνται από τον δημοκρατικό σχεδιασμό σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.
Η ιδέα ότι η απασχόληση και η παραγωγή είναι συνάρτηση των ατομικών επιχειρηματικών πρωτοβουλιών με στόχο το κέρδος, και ότι το τραπεζικό σύστημα υπάρχει για να χρηματοδοτεί κατά κύριο λόγο αυτές τις πρωτοβουλίες, δανείζοντας υπαρκτούς πόρους ή δημιουργώντας νέους, συνεχίζει να κυριαρχεί, ακόμα κι αν έχει εδώ και καιρό εγκαθιδρυθεί ότι η αξιοποίηση υπαρκτών ή νέων πόρων μπορεί να κατευθύνεται σε κοινωνικές και δημόσιου χαρακτήρα δραστηριότητες που δεν αποφέρουν ιδιωτικό κέρδος. Αυτό σημαίνει ότι η απόφαση της κοινωνίας για ανάπτυξη πολλαπλών κοινωνικών και δημόσιων δραστηριοτήτων πολύ πέρα από τις ιδιωτικές, για την κάλυψη αναγκών που τα καπιταλιστικά κεφάλαια δεν επιδιώκουν να καλύψουν, μπορεί να αντιμετωπίσει το έλλειμμα που εμφανίζεται τόσο στην παραγωγή, όσο και στην απασχόληση. Αυτή η διαπίστωση σημαίνει ειδικότερα ότι σε κοινωνίες όπου δεν ικανοποιούνται αυτές οι ανάγκες, υπάρχει η δυνατότητα ενσωμάτωσης προσφυγικών πληθυσμών που μπορούν να αναλάβουν παραγωγικές ή οικονομικές εν γένει δραστηριότητες οι οποίες έχουν υποχωρήσει ή είναι αναγκαίες ενώ δεν έχουν αναπτυχθεί, ή έχουν πληγεί λόγω πολιτικών επιλογών ή λόγω των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Η μεταστροφή της αντιμετώπισης των προσφυγικών ροών από τη δολοφονική πολλές φορές επιθετικότητα, στη στοιχειώδη ανθρώπινη και κοινωνική αλληλεγγύη, είναι μια απαραίτητη παγκόσμια επιλογή. Η δήθεν πατριωτική επίθεση κατά των προσφύγων δεν είναι παρά το πρόσχημα για να παρασυρθούν λαϊκές κοινωνικές δυνάμεις στη συνεργασία με τις πολιτικές δυνάμεις του κεφαλαίου, που ήδη επιδιώκουν να πλήξουν τις πολιτικές δυνάμεις που υποστηρίζουν τις αναγκαίες μορφές κοινωνικής αλληλεγγύης. Πράγματι οι πολιτικές δυνάμεις της άκρας δεξιάς δεν υποστηρίζουν μόνο τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, που επιδιώκουν να πλήξουν κάθε μορφή κοινωνικής αλληλεγγύης, και να αδρανοποιήσουν κάθε δυνατότητα κοινωνικής κινητοποίησης, αλλά υποστηρίζουν επιπλέον ανοιχτά τις δυνάμεις του κεφαλαίου που επιδιώκουν να υπονομεύσουν τους στόχους καταπολέμησης της χρήσης ορυκτών καυσίμων, υπονομεύοντας επομένως την άμυνα των κοινωνιών απέναντι στη δυναμική της κλιματικής αλλαγής.
Σημαντική βάση
Όπως είχε συμβεί κατά τις προηγούμενες περιόδους που απειλήθηκαν οι κοινωνίες του πλανήτη, δεν έχει υπάρξει μια ουσιαστική προετοιμασία για την αντιμετώπιση των υπαρκτών κινδύνων, παρόλο που έχουν πλέον στρατηγικό χαρακτήρα. Παρόλο που η δημιουργία από τον ΟΗΕ το 1988 του Διακυβερνητικού Πάνελ για την Κλιματική Αλλαγή (Intergovernmental Panel for Climate Change) αποτελεί μια αναντικατάσταση σχετική πηγή αναλύσεων και πληροφοριών. Μια πηγή γνώσεων και πληροφοριών που αναδεικνύει τη σημασία που έχουν οι ακαδημαϊκοί και ερευνητικοί θεσμοί σε κάθε χώρα, για την αντιμετώπιση κινδύνων και αναγκών με συστηματικό και αποτελεσματικό τρόπο, με μεθόδους πλέον βασισμένες σε συστηματικές επιστημονικές γνώσεις. Οι διάχυτες γνώσεις στην κοινωνία, η Γενική Διάνοια όπως τη λέμε από την εποχή του Μαρξ, αποτελεί μια σημαντική βάση για την επέκταση της δυνατότητας ουσιαστικού ρόλου του δημοκρατικού σχεδιασμού. Μιας βάσης που θα χρειαστεί να επεκταθεί και πάλι μέσω της εκπαίδευσης για όλες τις ηλικίες, ώστε να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα των δημοκρατικών διαδικασιών.
Φωτο: Markus Spiske / Pexels
