Με τις ανακοινώσεις του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στο υπουργικό συμβούλιο, την Παρασκευή το βράδυ, άρχισε, ουσιαστικά, η κυβέρνηση να εργάζεται με συγκεκριμένο σχέδιο. Η σημασία της εξαγγελίας των πέντε νομοθετημάτων, για σοβαρά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα των λαϊκών τάξεων, είναι πολλαπλή. Πρώτον, και σημαντικότερο, έπρεπε να δοθεί το σήμα ότι οι τέσσερις επόμενοι μήνες είναι οι πιο καθοριστικοί του έτους, ίσως και της τετραετίας, και ότι καμία μέρα δεν πρέπει να πάει χαμένη. Δεύτερον, η κυβέρνηση ήθελε να δώσει ένα σαφές αριστερό σήμα στην ελληνική κοινωνία ότι αυτή η κυβέρνηση, ενήμερη των σοβαρών εμποδίων, δεν θα απεμπολήσει τον πυρήνα του προγράμματός της, έστω και αν χρειαστεί να εισάγει στους σχεδιασμούς της τη σταδιακότητα.
Από τις ερμηνείες στην πράξη
Τρίτον, είναι μια πρωτοβουλία που επιχειρεί να αλλάξει το κλίμα των ημερών, να μετατοπισθεί η συζήτηση από τις ερμηνείες της συμφωνίας στα ουσιαστικά ζητήματα και να υπάρξει εδώ η αντιπαράθεση. Επιπλέον, να δοκιμαστεί πόσο μπορεί να κινηθεί η κυβέρνηση παρά τους περιορισμούς της συμφωνίας. Τέταρτον, με την πρόταση ειδικά για τη συγκρότηση εξεταστικής επιτροπής για τη διερεύνηση των συνθηκών και ευθυνών της επιβολής μνημονίων, θέλει επίσης, να ισχυροποιήσει τη σταθερή αντίθεση του ΣΥΡΙΖΑ προς κάθε είδος μνημονίου, και αυτό που φιλοτεχνείται ήδη από τους πιο επιθετικούς κύκλους των δανειστών να επιβληθεί, όταν θα τελειώσει το τετράμηνο. Το μνημόνιο τέλειωσε τυπικά και ουσιαστικά, σημείωσε με έμφαση, ο πρωθυπουργός. Ας το ξεχάσουν το τρίτο μνημόνιο, πρόσθεσε.
Σημειώσαμε προηγουμένως ότι το νομοθετικό μπαράζ που εξαγγέλθηκε, επιχειρεί να απαντήσει στην πράξη -ή να δοκιμάσει;- στις κριτικές που ασκήθηκαν ότι η συμφωνία που υπογράφηκε μεταξύ ελληνικής κυβέρνησης και Γιούρογκρουπ δεν επιτρέπει την υλοποίηση βασικών προγραμματικών εξαγγελιών. Ούτε η κριτική είναι αβάσιμη ούτε έχει λυθεί ότι δεν θα παρεμβληθούν δυσκολίες ακόμα και στα νομοσχέδια που εξαγγέλθηκαν. Όμως, αυτή η πρωτοβουλία στηρίζεται στην σωστή εκτίμηση ότι η συμφωνία είναι ανοιχτή, ότι εμπεριέχει δυναμική που στηρίζεται στα θετικά της σημεία και εναπόκειται στην εργασία και τις δράσεις τής ελληνικής πλευράς να το επαληθεύσει.
Το βασικότερο σημείο της συμφωνίας είναι ότι σταματά τη συνέχιση της λιτότητας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά εξουδετερώθηκε το σχέδιο ασφυξίας που είχε φιλοτεχνηθεί τόσο από τους δανειστές όσο και από εγχώριες δυνάμεις για έναν ξαφνικό θάνατο μέσω της κατάρρευσης των τραπεζών. Η σύναψη της συμφωνίας, από αυτή την άποψη, ήταν πράξη ευθύνης. Ήταν το καλύτερο δυνατόν που μπορούσε να αποσπαστεί, στηριζόμενη στις διαφωνίες των δανειστών αλλά και την τρομακτική ισχύ τους, ιδίως της Γερμανίας.
Τετράμηνο πιέσεων
Από εκεί και πέρα είναι πολύ θετικό που εξασφαλίστηκε μια τετράμηνη περίοδος, στη διάρκεια της οποίας θα μπορεί η ελληνική κυβέρνηση να εργαστεί, ούτως ώστε να αρχίζει να εφαρμόζει σταδιακά το πρόγραμμά της και στο τέλος του τετραμήνου να μπορεί να διαπραγματευθεί από πιο ισχυρή θέση. Ασφαλώς, στο διάστημα αυτό οι δανειστές θα επιδιώξουν να παρεμβάλουν εμπόδια, να εκβιάσουν μέσω των χρηματοδοτικών και δημοσιονομικών αναγκών. Ιδίως μετά τον Ιούνιο όταν οι υποχρεώσεις θα είναι εξαιρετικά μεγάλες και οι πιέσεις αναμένονται να είναι εξουθενωτικές.
Στη στάση των δανειστών, ιδίως της Γερμανίας, εκείνο που πρυτάνευε, πέρα από τα οικονομικά δεδομένα, ήταν το ιδεολογικό στοιχείο. Ο ΣΥΡΙΖΑ στα μάτια τους ήταν το αριστερό μικρόβιο στην Ευρώπη που έπρεπε να μπει σε καραντίνα για να αυτοπροστατευθούν. Αυτό δεν μπόρεσε να συμβεί. Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, παρά τις δυσκολίες, θα προωθήσει το έργο της, ενώ το πολιτικό κλίμα θα αλλάζει συνεχώς στην Ευρώπη και θα συμπεριλαμβάνει και τη Γερμανία. Δεν πρέπει να διαφεύγει το γεγονός ότι, ενώ η γερμανική κυβέρνηση ξεκίνησε με ένα απόλυτο nein (όχι), μέσω του ηπιότερου χαρακτηρισμού του δούρειου ίππου, τα ψευδή στοιχεία κτλ κατέληξε στην υπογραφή της συμφωνίας. Το ότι τώρα ξανά σκληραίνει τη θέση της δείχνει μάλλον έλλειψη ψυχραιμίας.
Οι, πάσης φύσεως, δυσκολίες, που είναι θεσμοθετημένες στη συμφωνία, δεν πρέπει να αποσιωπούνται, ενώ το τετράμηνο δεν επαρκεί. Αλλά είναι, επίσης, αληθές ότι μια αποφασισμένη, εργατική, συγκροτημένη και μελετημένη κυβέρνηση αν δουλέψει σοβαρά, μπορεί να φτάσει στο τέλος του τετραμήνου πολύ πιο ισχυρή, για να αποσπάσει μια καλύτερη συμφωνία.
Η επιτυχής εργασία της κυβέρνησης, ούτως ώστε στο τέλος του τετραμήνου να διαπραγματευτεί αποτελεσματικά, και στη διαδρομή να παρακαμφθούν οι δυσκολίες, έχει προϋποθέσεις εντελώς προσεγγίσιμες. Η πρώτη, είναι η αρραγής και συλλογικά εργαζόμενη κυβέρνηση. Η δεύτερη είναι ένα κόμμα ενωμένο με σχέσεις εμπιστοσύνης και αλληλεγγύης στο εσωτερικό του, με δημοκρατική ζωή ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.
Η τρίτη, είναι η ενεργή σχέση κυβέρνησης και κόμματος με την κοινωνία. Είναι πολύ ενθαρρυντικά όλα τα στοιχεία που προκύπτουν από τις δημοσκοπήσεις, ακόμα και μετά την υπογραφή της συμφωνίας, τα οποία δείχνουν ότι συντριπτικά ποσοστά συμφωνούν με τη διαπραγματευτική τακτική της κυβέρνησης ή εγκρίνουν την επιλογή της κυβέρνησης να υπογράψει τη συγκεκριμένη συμφωνία. Η τέταρτη προϋπόθεση είναι να ενισχυθεί το κίνημα αλληλεγγύης διεθνώς, να παρεμβαίνει διαμορφώνοντας ένα μέτωπο κατά της λιτότητας στην Ευρώπη, το οποίο ταυτόχρονα θα ενισχύει και τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης.
Υπάρχουν, τελικά, οι προϋποθέσεις ώστε η αποτυχία να συμφωνήσουν οι δανειστές και να επαληθευθεί το σχέδιο της ασφυξίας να μην είναι πρόσκαιρη. Να μετασχηματιστεί σε άνοιγμα του δρόμου προς την υλοποίηση του προγράμματος της κυβέρνησης την επόμενη τετραετία.
Ένα θέμα όχι και τόσο μικρής σημασίας
Όσοι περίμεναν ότι η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, η ομόθυμη και δρώσα υποστήριξη του κόσμου στις διαπραγματευτικές του προσπάθειες, οι δυσκολίες να υλοποιηθεί ένα απαιτητικό αριστερό πρόγραμμα σε συμμαχία με έναν ιδιότυπο σύμμαχο, οι μέγιστες δυσκολίες που προκύπτουν από τη συμφωνία με τους δανειστές και η αδήριτη ανάγκη στο τέλος του τετραμήνου να υπάρχουν απτά αποτελέσματα που να ισχυροποιούν τη διαπραγματευτική μας θέση, συνιστούν δεσμευτικό πλαίσιο συμπεριφοράς για την ηγεσία, κυβέρνησης και κόμματος, καθημερινά έχουν λόγους να αισθάνονται ακάλυπτοι.
Το πρώτο ερώτημα που ανακύπτει είναι πότε προλαβαίνουν υπουργοί και άλλοι αξιωματούχοι να κυβερνήσουν παραγωγικά, να θέσουν προτεραιότητες, να συντονιστούν με όμορους κυβερνητικούς χώρους που υπάρχουν επικαλύψεις, να επικοινωνήσουν με την κοινωνία. Η τόσο μεγάλη σπατάλη χρόνου στα μέσα ενημέρωσης τους απομακρύνει, σίγουρα, από το έργο τους.
Το δεύτερο, όχι ερώτημα αλλά πρόβλημα που ανακύπτει είναι, ότι λόγω της μεγάλης έκθεσης και αποσπασματικής, όπως φαίνεται, διατύπωσης θέσεων για την λύση ορισμένων προβλημάτων, η εξαγγελία μέτρων ακολουθείται συχνά από την τροποποίηση ή την αναίρεσή τους, πράγμα που δημιουργεί σύγχυση στους πολίτες και ενισχύει την προπαγάνδα ότι η κυβέρνηση δεν έχει επεξεργασμένες θέσεις.
Το τρίτο ζήτημα, που ανακύπτει πάλι από τις τοποθετήσεις αξιωματούχων είναι η μερικές φορές περιττή και επιβλαβής αντιπαράθεση με κύκλους δανειστών ή, απαντήσεις σε κάθε, ακόμη και άνευ πολιτικής σημασίας, τοποθέτησή τους. Με τον τρόπο αυτό παρακάμπτουμε την ατζέντα των σοβαρών προβλημάτων που με τόσο κόπο επιβάλαμε.
Το τέταρτο συμπέρασμα που συνάγεται, είναι ότι συχνά ο αναγκαίος διάλογος ή και η έκφραση διαφωνίας ξεφεύγουν από τη στόχευση της συνεισφοράς, ή και της διόρθωσης της ακολουθητέας γραμμής κόμματος και κυβέρνησης και μοιάζει να ενδιαφέρεται περισσότερο για αύξηση της επιρροής μέσα στο κόμμα. Είμαστε μάρτυρες δημόσιων τοποθετήσεων κορυφαίων στελεχών της κυβέρνησης ή του κόμματος που ασκούν κριτική εκ των υστέρων ενώ θα μπορούσε, αν είχαν ισχυρή άποψη, να εργαστούν έγκαιρα για την αποτροπή τού, κατ’ αυτούς, λάθους.
Η ενημέρωση των πολιτών και η ανταπόκριση στις υποχρεώσεις που απορρέουν από την εργασία των δημοσιογράφων και τον ρόλο του Τύπου δεν πρέπει επ’ ουδενί να περιορισθεί. Αλλά απ’ αυτό το σημείο, έως αυτό που συμβαίνει, απέχουμε παρασάγγας.
Παύλος Κλαυδιανός
