Η διεθνής διαδρομή της και η μέχρι σήμερα κυβερνητική αδιαφορία
Της Σοφίας Βιδάλη*
Παίρνοντας αφορμή από τη συζήτηση για το χρέος στη Βουλή και στα ΜΜΕ έχει ενδιαφέρον να ξαναδεί κάποιος τη διεθνή διαδρομή αυτής της συζήτησης. Το θέμα φαίνεται ότι άρχισε να συζητείται πιο συστηματικά σε επίπεδο ΟΗΕ ήδη από το 2012 όταν ο ΟΗΕ επισημοποιεί με ψήφισμά του τις δυσμενείς επιπτώσεις του χρέους των κρατών στην πλήρη απόλαυση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το θέτει ως ζήτημα που οι δανειστές πρέπει να λάβουν υπόψη τους.
Τα δύο επόμενα χρόνια (2013 και 2014) δίνονται στη δημοσιότητα για το ίδιο θέμα δύο εκθέσεις του ανεξάρτητου εμπειρονώμονα του ΟΗΕ, που αφορούσαν την Λιθουανία και την Ελλάδα. Εκεί επισημαινόταν το πλήθος δυσμένων συνεπειών που είχε το ζήτημα του χρέους στα ανθρώπινα δικαιώματα και μέτρα προς ανάσχεσή τους. Το τρίπτυχο διαφάνιεα, φτώχεια ανεργία δεσπόζει στις εκθέσεις. Τον Οκτώβριο του 2014, η ΓΣ του ΟΗΕ καταδικάζει τις δραστηριότητες των ληστρικών χρηματοδοτικών ιδρυμάτων επειδή, μεταξύ άλλων, οι όροι που θέτουν «εμποδίζουν τις κυβερνήσεις να εκπληρώσουν βασικές τους υποχρεώσεις σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα». Δύο μήνες αργότερα (Δεκέμβριος) στο ψήφισμα της ΓΣ του ΟΗΕ με τίτλο «Προς την καθιέρωση ενός πολυμέρους νομικού πλαισίου για τη διαδικασία αναδιάρθρωσης του χρέους» διατυπώνεται, επίσημα πλέον, η έναρξη της διαδικασίας για την επεξεργασία ενός πολυμερούς θεσμικού πλαισίου αναδιάρθρωσης του χρέους και με το Ψήφισμα 69/247 αποφασίζονται οι διαδικασίες για να προχωρήσει η θέσπισή του.
Η στάση του ΟΗΕ και της ΕΕ
Στη συνέχεια τον Ιανουάριο του 2015 υποδεικνύονται τα έξι σημεία/ δείκτες αναφοράς σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, που πρέπει να περιλαμβάνονται στο θεσμικό πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του χρέους και τον Ιούλιο δίνεται στη δημοσιότητα το σχέδιο για τις αρχές που πρέπει να διέπουν το θεσμικό πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του χρέους. Το σχέδιο υποστηρίζεται από τη Συνδιάσκεψη του ΟΗΕ για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD). Λαμβάνοντας υπόψη τη δράση των ληστρικών χρηματοδοτικών οίκων στην περίπτωση της Αργεντινής, η ΓΣ του ΟΗΕ ανάθεσε στην UNCTAD να επεξεργαστεί τρόπους, με τους οποίους θα μπορεί να επιτευχθεί η αναδιάρθρωση του χρέους. Έτσι ήρθε στο επίκεντρο το Ψήφισμα Α/69/L. 84 της 10ης Σεπτεμβρίου 2015, για τους κανόνες αναδιάρθρωσης του χρέους, από την ψήφιση του οποίου απείχε η Ελλάδα και η ΕΕ. Το Συμβούλιο της ΕΕ υιοθέτησε ένα κείμενο «κοινής στάσης» απέναντι στο σχέδιο του ΟΗΕ με το οποίο έλεγε συνοπτικά, ότι η ΓΣ του ΟΗΕ δεν είναι το κατάλληλο όργανο για να συζητήσει ένα τέτοιο θέμα και ότι αυτό είναι δουλειά του ΔΝΤ. Έλεγε, επίσης, πως το σχέδιο το ΟΗΕ δεν αντακλά στην υπάρχουσα νομοθεσία (!) ή διεθνείς πρακτικές (!!) καθώς θέτει υπό αμφσβήτηση τη θέση θεσμών (όπως το IMF ή ο ESM) ή την ανάγκη να γίνονται σεβαστές οι αποφάσεις δικαστηρίων ξένων προς το κράτος οφειλέτη δικαιοδοτικών αρχών.
Τι λέει το σχέδιο θεσμικών – νομικών κανόνων
Αλλά τι λέει τέλος πάντων αυτό το σχέδιο θεσμικών – νομικών κανόνων που τόσο πολύ αντέδρασε η ΕΕ και όχι μόνον; Κατά τη γνώμη μου, τίποτα το εξωφρενικό ούτε καν το επαναστατικό ή καινοτόμο (δεν χαρακτηρίζουν τον ΟΗΕ άλλωστε αυτά). Θέτει απλά κανόνες στο ζήτημα του χρέους και άρα στον ανεξέλεγκτο χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό χωρίς να προβαίνει σε κάποια ανατροπή προτάσσοντας το θεμελιώδες. Δηλαδή, με πιο απλά λόγια, ότι αν συνεχιστεί η λιτότητα και το δυσανάλογο χρέος ούτε τα κράτη ούτε οι άνθρωποι μπορούν να επιβιώσουν, άρα χρειάζονται κανόνες.
Αναφέρει, λοιπόν, συνοπτικά το εν λόγω ψήφισμα ότι:
Κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να σχεδιάσει τη μαρκοοικονομική του πολιτική κατά την κρίση του περιλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης του χρέους, η οποία δεν πρέπει να ακυρώνεται ή να εμποδίζεται από καταχρηστικά μέτρα, Η αναδιάρθρωση πρέπει να είναι το τελευταίο καταφύγιο και να διατηρεί τα δικαιώματα των πιστωτών.
Η καλή πίστη μεταξύ των μερών πρέπει να διέπει την ολη διαδικασία και να οδηγεί σε μια διαπραγμάτευση που θα έχει στόχο τη βιωσιμότητα και την εξυπηρέτηση του χρέους, όπως και την υποστήριξη μιας κρίσιμης μάζας πιστωτών. Η διαφάνεια και οι όροι λογοδοσίας, η αμεροληψία όσων συμμετέχουν ώστε να αποτρέπεται κάθε άσκηση αθέμιτης άδικης επιρροής επι της διαδικασίας ή ανάπτυξη συγκρούσεων, η ιση μεταχείση όλων των πιστωτών περιλαμβάνονται ανάμεσα στους κανόνες του ψηφίσματος. Είναι δικαιώμα του κράτους – οφειλέτη η ασυλία του από δικαιοδοσίες και εκτέλεση αποφάσεων ξένων και εθνικών δικαστηρίων.
Η νομιμότητα κατά τη διαδικασία αναδιάρθρωσης το χρέους αφορά το σεβασμό των προϋποθέσεων που οδηγούν και το σεβασμό των νομικών κανόνων σε όλα τα επίπεδα. Οι όροι αναδιάρθρωσης που αποφασίζονται από την πλειοψηφία των πιστωτών δεσμεύουν τη μειοψηφία, όπως και μεμονωμένα κράτη που πρέπει να απέχουν από κάθε τι που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ή να εμποδίσει την αναδιάρθρωση.
Ούτε θεωρία ούτε φούσκα
Τι σημασία έχουν τώρα όλα αυτά για το μικρο-πολιτικό κόσμο μας; Δείχνουν, μεταξύ άλλων, ότι η συζήτηση για το χρέος προφανώς δεν θα εξελιχθεί με όρους επαναστατικής πράξης, αλλά δεν είναι ούτε θεωρία ούτε φούσκα. Δείχνουν ότι οι θέσεις που κατα καιρούς έχει διατυπώσει ο ΣΥΡΙΖΑ όχι μόνον λαμβάνουν υπόψη τις διεθνείς συνθήκες και δυναμικές, αλλά και ότι υπάρχει ήδη τα τελευταία χρόνια ένα διεθνές φόρουμ που αυτά τα πράγματα συζητούνται. Δείχνουν, επίσης, ότι μάλλον προσχηματική είναι η «διένεξη» για το ελληνικό χρέος μεταξύ ΔΝΤ και ΕΕ που δημοσιοποιείται αυτές τις μέρες. Δείχνουν όμως και κάτι άλλο: ότι η σημερινή αντιπολίτευση που κυβέρνησε με διάφορες παραλλαγές από το 2007 και μετά, έδειξε εγκληματική αδιαφορία επειδή τουλάχιστον από το 2012 υπήρχε μια διεθνής κίνηση την οποία απαξίωσε συνειδητά, σε βάρος της χώρας. Επομένως καλό θα ήταν να επιστρέψει, ως αντιπολίτευση, με πολιτικά επιχειρήματα και όχι ή να ακολουθεί «τεχνικές» του ’81 (οικειοποίηση και παραμόρφωση των αιτημάτων της Αριστεράς) γιατι δεν μπορεί να το κάνει πια ή να κάνει τον «εξυπνακισμό» πολιτικό λόγο, γιατί δεν είναι πολιτική οι «εξυπνακισμοί» και ο κόσμος καταλαβαίνει.
Η διεθνοποίηση, ωστόσο, του προβλήματος του δημόσιου χρέους που πιστώνεται εξολοκλήρου στον ΣΥΡΙΖΑ, οφείλει να πλαισιωθεί και από δύο ακόμα συνθήκες: από την ιδεολογική ηγεμονία των αντι-νεοφιλελεύθερων αξιών και κοινωνικών πρακτικών και ιδίως, των αξιών που έχουν ως επίκεντρο τον άνθρωπο και που η Αριστερά έχει χρόνια τώρα προτάξει˙ επίσης, από την αντίσταση στην αφομοίωση από το ίδιο το σύστημα, εκείνων των ανθρώπων που μετέχουν πια στο σύστημα κυβέρνησης. Η συζήτηση για το δημόσιο χρέος δεν σταματά έτσι μόνον στο οικονομικό σκέλος του ή σε αυτό της διασφάλισης της επιβίωσης αλλά θα πρέπει να επεκταθεί και στον τύπο ανθρώπου που κατασκεύασε ο νεοφιλελευθερισμός.
* Καθηγήτρια Δ.Π.Θ.
