Γιάννη μου το μαντίλι σου τι το ’χεις λερωμένο;
Το λέρωσε η ξενιτιά, τα έρημα τα ξένα
Πέντε ποτάμια το ’πλυναν, «θολώσαν» και τα πέντε
Κι έβαψαν και τη θάλασσα με όλα τα καράβια
Στην Ήπειρο έχουμε ένα τραγούδι της ξενιτιάς που το τραγουδάει όλη η Ελλάδα. «Γιάννη μου το μαντήλι σου» το λένε.
Είναι τετράσημος Πωγωνίσιος χορός και μέσα σε τέσσερεις στίχους μας λέει για τη μετανάστευση των νέων, για τα βάσανα και το παράπονο του ξενιτεμένου, για το θολό στίγμα αυτής της ιστορικής περιφέρειας που από άποψη γεωγραφίας είναι η πιο κοντινή στην Ευρώπη, εξαιρουμένης της αντίστοιχης νησιωτικής των Ιονίων Νήσων.
Κι όμως, η Ήπειρος δεν έχει πέντε αλλά εφτά ποτάμια και εφτά λίμνες για να ξεπλύνουν τις αμαρτίες μας, να ξεδιψάσει και να ποτίσει με νερό όλη η χώρα, δεδομένου ότι η Ήπειρος διαθέτει το μεγαλύτερο υδροκρίτη σε επίπεδο περιφερειών. Έχει πανέμορφα βουνά και λαγκάδια και μια ακτογραμμή από την Πρέβεζα μέχρι την Σαγιάδα –σύνορο με την γειτονική Αλβανία– που θα ζήλευε η ομορφότερη και ίσως πλουσιότερη ευρωπαϊκή Περιφέρεια. Με τις αρχαίες πόλεις, τα εμβληματικά αρχαία θέατρα και τα κάστρα της, τα ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά και μια ιστορία που φτάνει στις μέρες μας. Με την Εγνατία και την Ιονία Οδό να συναντιούνται στα Γιάννενα, την έδρα της Περιφέρειας και το λιμάνι της Ηγουμενίτσας να αποτελεί τη δυτική πύλη της Ευρώπης.
Παρόλα αυτά η εικόνα της Περιφέρειας παραμένει θολή, δεκαπέντε χρόνια μετά τη διοικητική διαίρεση της χώρας σε δεκατρείς Περιφέρειες και τη δημιουργία των Καλλικρατικών δήμων, σαν να την έχει ποτίσει αμετάκλητα η ομίχλη της Παμβώτιδας. Τι δεν κάνουμε καλά λοιπόν; Πού υστερούμε; Στο σχεδιασμό; Στη μεθοδολογία; Στην αποτελεσματικότητα; Πού;
Η εμπειρία μας λέει πως όλα έχουν να κάνουν με την αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, το στρατηγικό σχεδιασμό, τα μέσα που διαθέτεις, τις δυνατότητες που αξιοποιείς και κατά πόσο επιτυγχάνεις τους μικρούς και μεγάλους στόχους που βάζεις για να φτάσεις κάποτε στα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.
Βρισκόμαστε στην 4η αυτοδιοικητική περίοδο της αιρετής Περιφέρειας και ακόμα αναζητείται ένα συμφωνημένο σχέδιο προοπτικής μεταξύ των φορέων που έχουν την ευθύνη, με πρώτη την αιρετή Περιφέρεια, τους δεκαοκτώ Δήμους της Ηπείρου, τα επιστημονικά και επαγγελματικά επιμελητήρια, τον κόσμο της εργασίας και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, μη εξαιρουμένων των απανταχού συλλογικοτήτων Ηπειρωτών.
Εδώ έρχεται η πραγματικότητα να διαψεύσει και τις καλύτερες προθέσεις κριτικής αποτίμησης και αισιόδοξης προοπτικής. Παρά τις κατά καιρούς διαβεβαιώσεις τοπικών αρχών και αρχόντων (έχουμε κι απ’ αυτούς) ότι «πάμε καλά» και τις ανάλογες κυβερνητικές ανακοινώσεις –κυρίως προεκλογικές–, τα πράγματα δεν πάνε και τόσο καλά. Η ποιότητα ζωής των Ηπειρωτών δεν λέει να καλυτερέψει, η ακρίβεια είναι παρούσα, το ΑΕΠ της Περιφέρειας δεν αυξάνεται και η ολοκλήρωση των αναγκαίων υποδομών δεν χρηματοδοτείται, ενώ οι προϋποθέσεις υπάρχουν.
Τα παραδείγματα πολλά:
Ποιοι εμποδίζουν την ολοκληρωμένη εφαρμογή του Περιφερειακού Σχεδιασμού διαχείρισης απορριμμάτων (ΠΕΣΔΑ Ηπείρου); Γιατί ο ΦοΔΣΑ (Φορέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων/Απορριμμάτων) δεν λέει να πάρει μπροστά και να λειτουργήσουν οι προβλεπόμενες συμπληρωματικές δομές διαχείρισης απορριμμάτων (Πράσινα Σημεία & ΣΜΑ), από κοινού με τη ΜΕΑ (Εργοστάσιο), με αποτέλεσμα να επιβαρύνονται με πρόστιμα οι Ηπειρώτες;
Όλοι οι κάθετοι οδικοί άξονες στην Εγνατία Οδό έγιναν τετράιχνοι αλλά η προέκταση της Ιονίας Οδού στα ελληνοαλβανικά σύνορα (τμήμα Γιάννενα-Κακαβιά), κατασκευάζεται με χαρακτηριστικά τρίιχνου αυτοκινητόδρομου!
Δεν χρηματοδοτείται η περιφερειακή οδός Ηγουμενίτσας και η σύνδεση μέχρι το τελωνείο Μαυρομματίου. Ομοίως, η οδική σύνδεση της Πρέβεζας με την Ιονία Οδό, στο ύψος της Φιλιππιάδας, παραπέμπεται στις καλένδες. Στα 100 εκατομμύρια περίπου ανέρχεται η διευθέτηση του Άραχθου για να ανασάνει και να προστατευθεί η πόλη και ο κάμπος της Άρτας από τις πλημμύρες. Και τέλος, αναζητούνται 7,5 εκατομμύρια για τη χρηματοδότηση ωρίμανσης των μελετών της σιδηροδρομικής σύνδεσης της Ηπείρου με το δίκτυο σταθερής τροχιάς της χώρας. Είναι το έργο «Οριστικές Μελέτες για την κατασκευή της ενιαίας σιδηροδρομικής γραμμής «Καλαμπάκα–Ιωάννινα–Ηγουμενίτσα», διάδρομος μεταφορών Orient–East-Med, με συνολική επιλέξιμη δαπάνη 15.500.000 ευρώ (50% στήριξη της ΕΕ), σύμφωνα με την τελευταία τροποποίηση (Φεβρουάριος 2022) και τον Ευρωπαϊκό Εκτελεστικό Οργανισμό για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA). Αυτό το έργο που ο πρωθυπουργός το χαρακτήρισε «έργο επιστημονικής φαντασίας», για να μην προχωρήσει – και φυσικά δεν προχώρησε παρά τις εξαγγελίες υπουργών της κυβέρνησής του και του προέδρου της Βουλής! Λες και ζητήσαμε να στρώσουν ράγες. Τι να πεις και τι να μολογήσεις…
Επέλεξα να αναφερθώ σε ένα έργο προοπτικής για κάθε Περιφερειακή Ενότητα και στο πλέον φιλοπεριβαλλοντικό έργο του σιδηροδρόμου που εν προκειμένω συμπληρώνει την σιδηροδρομική Εγνατία και θα αναστήσει πραγματικά την Περιφέρεια της Ηπείρου. 4,2 δις έριξε στην ανατολική σιδηροδρομική Εγνατία ο υπουργός της πολιτικής οικογένειας των Σερρών αλλά δεν περίσσεψαν 7,5 εκατομμύρια για την Ήπειρο. Αναζητούνται ακόμα η φθηνή ενέργεια, κάτι σαν «ορεινό ισοδύναμο», το ΠΔ λίμνης Παμβώτιδας, ένα πλαίσιο κανόνων προστασίας για τον Αμβρακικό (τα καύσιμα είναι ακόμα εκεί) και πολλά άλλα.
Στην εποχή της κλιματικής κρίσης και της λεγόμενης πράσινης μετάβασης χρειαζόμαστε όραμα, συνεργασίες, σχέδιο και καλές πρακτικές, αλλά δυστυχώς στην Ήπειρο δεν φαίνεται να το έχουμε αντιληφθεί. Έχουμε εξαιρετικό οικοσύστημα αλλά η εικόνα μας παραμένει θολή. Επιμένουμε στα οφέλη του εποχικού τουρισμού και εγκαταλείψαμε τη ντόπια παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών, μένουμε σε αυτά που μας τάζουν, παίρνουμε ό,τι μας δίνουν –και αυτά σε μικρή συσκευασία–, δεν διεκδικούμε, και πορευόμαστε με την ελπίδα του μέλλοντός μας.
