Πριν ακριβώς τέσσερις μήνες, Σάββατο 20 Σεπτεμβρίου, απέπλευσε από το κινεζικό λιμάνι Νίγκμπο –Σουσάν το φορτηγό σκάφος “Istanbul Bridge”, εγκαινιάζοντας το Arctic Express, ένα πρόγραμμα μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων στην Ευρώπη μέσω Αρκτικής Θάλασσας.
Ήταν η απάντηση της Κίνας σε δύο προκλήσεις. Αυτή του παράγοντα χρόνος, καθώς για την πρόσβαση στην Ευρώπη θα αρκούν πλέον 18 ημέρες, αντί των 28 που απαιτούνται μέσω Σουέζ. Και εκείνη που ακούει στο όνομα Παναμάς. Όπου τα δύο ελεγχόμενα από κινεζικές εταιρίες λιμάνια, στην είσοδο και την έξοδο της ομώνυμης διώρυγας, πέρασαν σε αμερικανική κοινοπραξία μετά από προσωπική επέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ, που είχε απειλήσει με δυναμική κατάληψη της διώρυγας, πειθαναγκάζοντας τον Παναμά να μην ανανεώσει το μνημόνιο κατανόησης που είχε υπογράψει με την Κίνα τον Νοέμβριο του 2017. [1]
Ήταν η παρέμβαση εκείνη των ΗΠΑ προανάκρουσμα της αμφισβήτησης σήμερα της κυριότητας της Γροιλανδίας από τη Δανία; Αναμφίβολα. Το ενδιαφέρον του Τραμπ για το μεγαλύτερο νησί της Υδρογείου είχε, άλλωστε, εκδηλωθεί ήδη το 2019, όταν, κατά τη διάρκειά της πρώτης προεδρικής θητείας του, είχε εκφράσει ανοιχτά την πρόθεση εξαγοράς της Γροιλανδίας, μια ιδέα που είχε «παγώσει» τότε και που τώρα «αποψύχεται» εξαιτίας της τήξης των πάγων του Αρκτικού Βορρά.
Η αναθέρμανση των σχέσεών της με τη Ρωσία του Βλάντιμιρ Πούτιν και στην παγωμένη Αρκτική Θάλασσα είναι η απάντηση της Κίνας του Σι Τζιπίνγκ στην πρόθεση της Αμερικής του Ντόναλντ Τραμπ να περιστείλει το εύρος της παρουσίας του Πεκίνου παγκοσμίως. Του οποίου εύρους βασική παράμετρος είναι η απρόσκοπτη λειτουργία του Arctic Express όλο το χρόνο, την οποία εγγυάται ο μεγαλύτερος στόλος παγοθραυστικών στον κόσμο, αυτός της Ρωσίας, που «μονοπωλεί» τη χειμέρια διαδρομή σε μια πελώρια ακτογραμμή σχεδόν εξ ολοκλήρου ρωσική.
Από την άποψη αυτή, η ισχυρή παρουσία στην Αρκτική και ειδικά στη Γροιλανδία είναι για τις Ηνωμένες Πολιτείες όρος sine qua non ώστε και τη σύγκλιση Κίνας-Ρωσίας στην περιοχή να δυσχεράνουν, επικαλούμενες λόγους απειλής κατά της ασφάλειάς τους, και την αποκλειστικότητα στην εξόρυξη και επεξεργασία των σπάνιων γαιών που υπάρχουν εκεί να εξασφαλίσουν.
Η δήλωση στους Financial Times του επικεφαλής της Αμερικανικής Επιτροπής Έρευνας για την Αρκτική, Τόμας Ντανς, ότι, «Δεν λιώνουν μόνο οι πάγοι, αλλά και η ιδέα ότι μπορείς να βασίζεσαι σε μια μικρή χώρα στην άλλη άκρη του πλανήτη για να παρέχει ασφάλεια στην μπροστινή πόρτα της Αμερικής», είναι ωμά ειλικρινής ως προς το πρώτο σκέλος της πρόκλησης, που είναι οι λόγοι ασφαλείας των ΗΠΑ. Υστερεί χαρακτηριστικά ως προς το δεύτερο, που είναι ο ορυκτός πλούτος της Γροιλανδίας, για τον οποίο το ενδιαφέρον των ΗΠΑ έχει αναθερμάνει κατακόρυφα η τήξη των πάγων στην Αρκτική ήπειρο.
Περάσματα της Ανταρκτικής όπως ο Βερίγγειος Πορθμός, μεταξύ Αλάσκας και Σιβηρίας, και η Θάλασσα του Μπάρεντς, ανοιχτά των βόρειων ακτών της Ρωσίας και της Νορβηγίας, αναβαθμίζονται στρατηγικά σε ό,τι αφορά τη θαλάσσια κυκλοφορία ως αποτέλεσμα της τήξης των πάγων. Νέες οδοί επικοινωνίας, που ανασκευάζουν το πλαίσιο του διεθνούς ανταγωνισμού που ίσχυε μέχρι χθες.
Η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι η διευρυνόμενη «σύμπλευση» Κίνας – Ρωσίας στις συνθήκες αυτές αμφισβητεί σε βάρος της τη σταθερότητα και την ασφάλεια στην περιοχή.
Το Πεκίνο δεν κρύβει ότι διεκδικεί ρόλο στη διαχείριση του Παγωμένου Βορρά, με το επιχείρημα ότι και τα μη αρκτικά κράτη θα πρέπει να συμβάλουν στο «κοινό μέλλον της ανθρωπότητας» σε μια περιοχή παγκόσμιας σημασίας όπως η Αρκτική –ή, όπως έχει δηλώσει ο πρόεδρος Σι Τζιπίνγκ, η Κίνα φιλοδοξεί να γίνει πολική υπερδύναμη.
Η Μόσχα, που παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας ανησυχίας για τις ΗΠΑ, άνοιξε ξανά βάσεις της στην Αρκτική και επεξέτεινε τον Βόρειο Στόλο της για να αποκαταστήσει το στρατηγικό αποτύπωμα που χάθηκε με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης –ή, όπως το έχει θέσει ο πρόεδρος Πούτιν, η Αρκτική είναι η δεύτερη πιο σημαντική στρατηγική προτεραιότητα της Ρωσίας μετά την Ουκρανία. Στρατηγική προτεραιότητα που υπαγορεύεται επίσης από το φόβο ότι η τήξη των πάγων αποδυναμώνει τη φυσική άμυνα της Ρωσίας και αυξάνει την στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ –ειδικά μετά την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στη συμμαχία, εξέλιξη που καθιστά την Αρκτική Θάλασσα ζώνη κινδύνου για τη Ρωσία.
Στο «Μεγάλο Παιχνίδι», που αυτή τη φορά εκτυλίσσεται στην Αρκτική, η ακραία αντιπαράθεσή της με τη Ρωσία και το μέτωπο που ανοίγει με τις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω Γροιλανδίας, αποτελούν για την Ευρώπη ένα επικίνδυνο μίγμα που αφορά άμεσα την Ελλάδα.
Μέχρι την έλευση του Τραμπ η κυβέρνηση Μητσοτάκη είχε ευχέρεια κινήσεων στον «κοινό τόπο» των επιλογών του τριγώνου «κυβέρνηση Μπάιντεν – Κομισιόν – Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα». Τώρα αυτός ο «κοινός τόπος» κλονίζεται. Με ορατό πλέον το ενδεχόμενο αποσύνθεσης του ΝΑΤΟ και απορρύθμισης της Ευρώπης λόγω Γροιλανδίας, η ελληνική εξωτερική πολιτική χρίζει σοβαρής αναθεώρησης προκειμένου να ισορροπήσει μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ.
Η κυβέρνηση υπολογίζει στη διατήρηση της στρατηγικής σχέσης που θεωρεί ότι έχει επιτύχει με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως δεν μπορεί να απεμπολήσει το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου που οι Ηνωμένες Πολιτείες καταπατούν στη Γροιλανδία αυτή τη φορά. Σύντομα θα πρέπει να απαντήσει στην πρόσκληση να συμμετάσχει στο «Συμβούλιο Ειρήνης» που συγκροτήθηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ για να διαχειριστεί τις επιπτώσεις του πολέμου στη Γάζα, αλλά που ουσιαστικά φιλοδοξεί να υποκαταστήσει τον ΟΗΕ, τελευταίο καταφύγιο του διεθνούς δικαίου πριν τον καταποντισμό.
Αν η κυβέρνηση απαντήσει θετικά στην πρόσκληση Τραμπ θα έχει απεμπολήσει την πιο σημαντική από τις ελληνικές σταθερές στο πεδίο των εκκρεμοτήτων της χώρας με τη γείτονα.
Σημείωση:
1. «Προκλήσεις και προτάγματα», Η Εποχή, Σάββατο 13 Σεπτεμβρίου 2025.
Φωτο: Herman Verheij / Flickr
