ΤΟ ΑΚΡ ΚΕΡΔΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΥΤΟΔΥΝΑΜΙΑ
Της Αθηνάς Σκούρτα*
Στις πρόωρες εκλογές που διεξήχθησαν στην Τουρκία την περασμένη Κυριακή, 1 Νοεμβρίου, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) κατάφερε να συγκεντρώσει το 49,4% των εθνικών ψήφων και να αποκτήσει τη δυνατότητα σχηματισμού μονοκομματικής κυβέρνησης με 317 έδρες στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, διαψεύδοντας όλες τις δημοσκοπήσεις, οι οποίες έδειχναν ελάχιστες μεταβολές από τα εκλογικά αποτελέσματα της 7ης Ιουνίου. Έτσι, με καταμετρημένο το 99% των ψήφων, το βασικό αντιπολιτευόμενο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) συγκέντρωσε το 25,4% και 134 έδρες, το Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος (MHP) το 11,9% και 59 έδρες ενώ το φιλοκουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών κατάφερε οριακά να ξεπεράσει το όριο του 10%, συγκεντρώνοντας ποσοστό 10,7% και 40 έδρες.
Η μεγάλη νίκη του ΑΚΡ στις βουλευτικές εκλογές απέδειξε πως η δύναμη του ΑΚΡ σε σχέση με τη διαμόρφωση της πολιτικής ατζέντας της χώρας αλλά και η επιρροή του στο τουρκικό εκλογικό σώμα, είχε υποτιμηθεί σημαντικά τόσο από τα αντιπολιτευόμενα κόμματα όσο και από την πλειονότητα των αναλυτών. Η ισλαμοσυντηρητική κυβέρνηση του ΑΚΡ βγήκε σαφώς ενισχυμένη από τις εκλογές του περασμένου Ιουνίου, στις οποίες είχε συγκεντρώσει μόλις το 41% και 258 έδρες, μολονότι οι 317 έδρες εξασφαλίζουν μεν αυτοδύναμη κυβέρνηση αλλά όχι τον επαρκή αριθμό ώστε να προβεί σε δημοψήφισμα για την αναθεώρηση του Συντάγματος, για το οποίο απαιτούνται συνολικά 330 έδρες.
Μια αρκετά περίεργη διάσταση των πρόσφατων εκλογών, ωστόσο, αποτελεί η ραγδαία αύξηση του απόλυτου αριθμού των ψηφοφόρων. Ο συνολικός αριθμός στις εκλογές του 2002 ανήλθε σε 41,4 εκατομμύρια, του 2007 σε 42,8 εκατομμύρια και του 2011 σε 52,8 εκατομμύρια. Από το 2007 μέχρι το 2011 παρατηρείται ήδη μία ραγδαία αύξηση του αριθμού των ψηφοφόρων που αγγίζει τα 10 εκατομμύρια. Στην εκλογική αναμέτρηση του Ιουνίου, ο αριθμός άγγιξε τα 54.813.376 και μέσα σε διάστημα πέντε μηνών ανήλθε σε 56.965.100 στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου. Έτσι, με 2.151.724 επιπλέον ανθρώπους να ψηφίζουν στις πρόωρες εκλογές του Νοεμβρίου, το ΑΚΡ ήταν το μόνο κόμμα που κατάφερε να αυξήσει τις ψήφους του και να αποσπάσει 37 βουλευτές από το ΜΗΡ, 18 από το HDP και 4 από το CHP.
Επένδυση στον εθνικισμό
Παρόλα αυτά, από την κατανομή των ποσοστών είναι ξεκάθαρο πως ένα πολύ μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων του Εθνικιστικού Κινήματος στράφηκε προς το ΑΚΡ, εξαιτίας κυρίως της σκληρής στάσης που τήρησε η τουρκική κυβέρνηση εναντίον των μαχητών του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (ΡΚΚ) από το περασμένο καλοκαίρι και είχε σαν αποτέλεσμα την εκ νέου ανάδυση εθνικιστικών τάσεων στην κοινωνία, τις οποίες προσέλκυσε εκλογικά το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης.1 Επιπλέον, το χάος στο οποίο περιήλθε η χώρα, μετά την αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας -ευθύνη η οποία βαραίνει και τα αντιπολιτευόμενα κόμματα εκτός του ΑΚΡ- δημιούργησε μία έντονη αίσθηση απουσίας του κράτους και ενίσχυσε την εσωτερική αστάθεια που σε συνδυασμό με τις εξωτερικές προκλήσεις, τη συριακή προσφυγική κρίση, την απειλή του Ισλαμικού Κράτους του Ιράκ και του Λεβάντε (ΙΚΙΛ) και την κλιμακούμενη ύφεση στην οικονομία, οδήγησε το εκλογικό σώμα στην ψήφιση «μιας ισχυρής μονοκομματικής κυβέρνησης», ικανής να ανταπεξέλθει στα πολύπλοκα ζητήματα. Το γεγονός ότι, στη διάρκεια της διακυβέρνησης Ερντογάν, τα τελευταία 13 χρόνια, η Τουρκία γνώρισε την πολιτική σταθερότητα και πέτυχε ιδιαίτερα σημαντικούς οικονομικούς ρυθμούς ανάπτυξης, πιθανόν να έστρεψαν τους τούρκους ψηφοφόρους στην πεποίθηση ότι η κυβέρνηση του ΑΚΡ μπορεί να τα καταφέρει ξανά. Είναι βέβαιο πως κανένας τούρκος πολίτης δεν θα ήθελε να επιστρέψει στις μέρες της δεκαετίας του 1990, οι οποίες αποτελούν το ιστορικό χαμηλό της χώρας σε πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο.
Εκφοβισμός και καταπίεση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα έχει η επερχόμενη Σύνοδος Κορυφής των ηγετών των είκοσι πιο ισχυρών οικονομιών (G-20) που θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια της Τουρκίας, στις 15 και 16 Νοεμβρίου, εφόσον, παρόλο που η φύση της Συνόδου είναι κυρίως οικονομική, ζητήματα όπως ο σεβασμός των θεμελιωδών ελευθεριών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και ο εκδημοκρατισμός βρίσκονται μεταξύ των αρχών που την διέπουν και πιθανότατα τόσο ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν όσο και ο πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου θα πρέπει να καθησυχάσουν τους ηγέτες των υπόλοιπων κρατών ότι τα συνταγματικά δικαιώματα των πολιτών στην Τουρκία προστατεύονται και πως οι επιχειρηματικές δραστηριότητες στη χώρα δεν κινδυνεύουν.2
Ωστόσο, το κλίμα μέσα στο οποίο διεξήχθησαν οι πρόωρες εκλογές της 1ης Νοεμβρίου χαρακτηρίσθηκε από πρωτοφανείς εκφοβισμούς και ακραία καταπίεση της ελευθερίας του Τύπου. Στις 26 Οκτωβρίου, η εφημερίδα «Μπουγκιούν», η οποία πρόσκειται στον όμιλο μέσων ενημέρωσης Κόζα Ίπικ, δημοσίευσε φωτογραφία με τίτλο που υποστήριζε τις κατηγορίες για προμήθεια όπλων από την τουρκική κυβέρνηση στο ΙΚΙΛ. Με δικαστική απόφαση οι εκδότες της εφημερίδας συνελήφθησαν και δύο μέρες αργότερα η τουρκική αστυνομία εισέβαλε στα γραφεία του ειδησεογραφικού ομίλου στην Κωνσταντινούπολη με την κατηγορία ότι χρηματοδοτείται από το κίνημα του Φετουλά Γκιουλέν, διαδίδει ψευδείς ειδήσεις και προπαγανδίζει την κοινή γνώμη εναντίον της κυβέρνησης. Ως αποτέλεσμα ο όμιλος εξαγοράσθηκε και τέθηκε υπό κρατικό έλεγχο.
Μονόπλευρος σεβασμός
Παρόλα αυτά, αμέσως μετά την ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων, ο τούρκος πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου, δήλωσε πως «η σημερινή μέρα αποτελεί «νίκη για τη δημοκρατία», ενώ ο τούρκος πρόεδρος εξαπολύοντας πυρά ενάντια στο διεθνή Τύπο για την κριτική που του ασκείται, είπε χαρακτηριστικά: «Έτσι αντιλαμβάνεστε εσείς τη δημοκρατία; Τώρα ένα κόμμα με περίπου 50% στην Τουρκία πήρε την εξουσία. Αυτό θα πρέπει να γίνει σεβαστό από ολόκληρο τον κόσμο». Οι δηλώσεις αυτές έγιναν στην ίδια χώρα που δημοσιογράφοι συλλαμβάνονται επειδή τόλμησαν να ασκήσουν κριτική στην κυβέρνηση, γραφεία εφημερίδων βανδαλίζονται και δημοσιογράφοι ξυλοκοπούνται από οπαδούς του ΑΚΡ, οι δικαστικές αρχές δεν διέπονται από καμία ανεξαρτησία, η κοινωνική πόλωση και η ανάδυση των εθνικιστικών τάσεων θεωρείται από πολλούς υποκινούμενη από το ίδιο το κράτος και η ισλαμοποίηση της κοινωνίας τείνει να συντελείται ραγδαία. Στην πραγματικότητα, οι πρόωρες εκλογές δεν έλυσαν κανένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Άγκυρα. Μπορεί το 50% να ψήφισε υπέρ του ΑΚΡ αλλά η τουρκική κοινωνία παραμένει βαθιά διχασμένη και είναι ξεκάθαρο ότι το υπόλοιπο 50% δεν μοιράζεται τις ίδιες αντιλήψεις με τον πρόεδρο Ερντογάν για την έννοια της δημοκρατίας.
* Διεθνολόγος – απόφοιτη του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο», του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Σημειώσεις
1. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι σημαντικό ρόλο στην αύξηση των ποσοστών του ΑΚΡ διαδραμάτισε η απουσία συζήτησης για το ζήτημα της μεταβολής του πολιτεύματος, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, ενώ η πτώση στα ποσοστά του HDP είναι άμεσα συνυφασμένη τόσο με την προσπάθεια ταύτισης του με τις δράσεις του ΡΚΚ όσο και με την έλλειψη προεκλογικής εκστρατείας, την οποία ακύρωσε μετά τα τραγικά γεγονότα των επιθέσεων στην Άγκυρα. Εξάλλου, τα τουρκικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, τα οποία, ως επί το πλείστον, βρίσκονται υπό την οικονομική και πολιτική επιρροή της κυβέρνησης, δεν άφησαν πολλά περιθώρια προβολής για τα υπόλοιπα κόμματα.
2. Παράλληλα, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ και ο επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ κατέθεσαν αίτημα ώστε να συμπεριληφθεί στην ημερήσια διάταξη της Συνόδου το προσφυγικό ζήτημα της Συρίας, μετά από τη συνάντηση Γιούνκερ – Ερντογάν στις Βρυξέλλες, κατά την οποία η Τουρκία δεσμεύτηκε να συμβάλει στον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών στην Ευρώπη από τα σύνορα της με αντάλλαγμα την οικονομική ενίσχυση του τουρκικού κράτους για τους αιτούντες άσυλο, την κατάργηση της βίζας για τους Τούρκους πολίτες στην Ευρώπη και την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της χώρας στην ΕΕ.
