Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ
Οι μεγάλες συσσωματώσεις της αντίστασης κατά της δικτατορίας ανήκαν κατά κύριο λόγο σε δύο βασικές ομάδες που έδρασαν διαδοχικά και σε χρονική εξέλιξη. Αρχικά, σε εκείνη της πρώτης γενιάς που αφορούσε την ενεργοποίηση στελεχών των κομματικών μηχανισμών και της νεολαίας της προδικτατορικής αριστεράς και του προδικτατορικού πολιτικού κέντρου. Η αντίσταση αυτής της φάσης καταστέλλεται από το καθεστώς και τις συλλήψεις διαδέχονται βάρβαροι βασανισμοί, δίκες και πολυετείς φυλακίσεις.
Στην πρώτη αυτή φάση της αντίστασης καταγράφεται η δράση και οι συλλήψεις των μελών της οργάνωσης «Ελεύθεροι Έλληνες», της μόνης πολυπρόσωπης οργάνωσης, στην οποία μετείχαν δεκάδες αξιωματικοί, οι οποίοι είχαν αποταχθεί ως δημοκρατικοί αμέσως μετά την 21η Απριλίου 1967 ή μετά το αντικίνημα του Κωνσταντίνου της 13ης Δεκεμβρίου 1967, ως βασιλόφρονες αλλά ενάντια στην δικτατορία. Η επόμενη φάση της αντιστασιακής δράσης θα κινηθεί σε διαφορετικούς άξονες και θα χαρακτηριστεί από τη μαζική αντικαθεστωτική δράση του φοιτητικού κινήματος και της γενιάς που συγκροτείται πολιτικά κατά την διάρκεια της δικτατορίας. Κορύφωση αυτής της πορείας ήταν οι δύο καταλήψεις της Νομικής Σχολής του Φεβρουαρίου και του Μαρτίου 1973 και, βέβαια, η κατάληψη του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριου του ίδιου χρόνου και η σφαγή που ακολούθησε.
Μια «συμβατική» αντίσταση
Μια άλλη αντίσταση που πραγματοποιήθηκε ενάντια στην χούντα ήταν εκείνη των ενόπλων δυνάμεων ή καλύτερα του Πολεμικού Ναυτικού αφού μόνο στο όπλο αυτό σημειώθηκε η δημιουργία αντιστασιακής κίνησης με μέλη δεκάδες αξιωματικούς εν ενεργεία και όχι απόστρατους. Ήταν μια αντιστασιακή διαδικασία που δεν είχε κινηματικά στοιχεία στον τρόπο που λειτούργησε ή στοιχεία που στόχευαν στην ανατροπή του αστικού συστήματος ή στην διαρραγή των σχέσεων της χώρας με το ΝΑΤΟ. Απεναντίας, ήταν μια «συμβατική» αντίσταση, μέσω μιας συγκροτημένης και πολυετούς διαδικασίας που στόχευε στην ανατροπή του δικτατορικού καθεστώτος και στην επαναφορά του κοινοβουλευτισμού στην χώρα. Κατάληξη της πορείας αυτής ήταν το Κίνημα του Ναυτικού του 23ης Μαΐου 1973, που όμως προδόθηκε και δεν πρόλαβε να εκδηλωθεί, και η ανταρσία του αντιτορπιλικού «Βέλος», όπου δύο μέρες μετά (25/6/1973) ο κυβερνήτης του Νίκος Παππάς, καταγγέλλοντας τη χούντα και τις συλλήψεις και τον βασανισμό αξιωματικών στην Ελλάδα αποχώρησε από την νατοϊκή άσκηση που συμμετείχε συνοδευόμενος από έξι αξιωματικούς και είκοσι τρία ακόμη μέλη του πληρώματος και ζήτησαν πολιτικό άσυλο στην Ιταλία.
Η αντιχουντική προετοιμασία του Ναυτικού
Η ενέργεια αυτή δημοσιοποίησε την αδυναμία της χούντας να ελέγξει τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις επί των οποίων δήλωνε ότι στηριζόταν για να διασώσει υποτίθεται την Ελλάδα από τον κομμουνισμό και την ανηθικότητα της δημοκρατίας.
Μακριά από τη λαϊκότητα και τον καταδιωκτικό αντικομμουνισμό του στρατού, οι αξιωματικοί του Ναυτικού λειτούργησαν σε πνεύμα ενός σαφέστερου επαγγελματισμού εντός ενός νατοϊκού πλαισίου σε μια αποστολή που προφανώς δεν ταυτιζόταν με τη δίωξη της αριστεράς και τη διατήρηση του κλίματος του Εμφυλίου πολέμου. Το κλίμα αυτό, με πολλά στοιχεία δημοκρατικότητας, επέτρεψε να σταθεί η μεγάλη πλειοψηφία των αξιωματικών με τρόπο αυθόρμητο ενάντια στην χούντα σχεδόν από την πρώτη στιγμή. Ιδιαίτερα μετά από την αποτυχία του βασιλικού αντικινήματος ξεκίνησε εντός του Ναυτικού μια μεθοδική προσπάθεια που διήρκεσε έξι χρόνια για μια ενέργεια καθοριστική, η οποία ή θα άφηνε τη χούντα ακέφαλη με την σύλληψη του Παπαδόπουλου ή θα ανέτρεπε το καθεστώς με μια ευρεία κινητοποίηση του στόλου.
Εκτός επαναστατικών προταγμάτων η αντιχουντική προετοιμασία του Ναυτικού στάθηκε το αποτέλεσμα ενός δημοκρατικού αντανακλαστικού που η χούντα αγνοούσε. Παράλληλα, η οργάνωση του κινήματος και η ενέργεια του αντιτορπιλικού «Βέλος», δημοσιοποίησε στα φόρα του δυτικού κόσμου μια δυσάρεστη έκπληξη που η ελληνική χούντα έπρεπε να διαχειριστεί αφού γινόταν πια σαφές επισήμως ότι δεν είχε την υποστήριξη του δεδομένα φιλοδυτικού τμήματος της κοινωνίας.
Συνύπαρξη
Ακόμη, η ακύρωση του κινήματος και οι συλλήψεις όσων το προετοίμαζαν οδήγησαν σε μια σειρά ηθικών αλλά και πολιτικών εξελίξεων, αφού η συνύπαρξη σε διπλανά κελιά του ΕΑΤ/ΕΣΑ κομμουνιστών φοιτητών και νατοϊκών αξιωματικών, όλοι κρατούμενοι για αντιχουντική δράση ήταν κάτι πρωτόγνωρο και πρωτοφανές για την προ του 1967 πολιτική πραγματικότητα.
Η συνύπαρξη αυτή δεν ακύρωσε προφανώς τις μεγάλες πολιτικές διαφορές που τέθηκαν σε λειτουργία εκ νέου με την μεταπολίτευση. Έδειξε, ωστόσο, κάτι σημαντικό που άντεξε για αρκετές δεκαετίες, ότι η αντιμετώπιση της χούντας και των χουντικών ήταν υπόθεση όσων σεβόντουσαν τον εαυτό τους και τον ρόλο τους.
Τάσος Σακελλαρόπουλος, ιστορικός
στο Μουσείο Μπενάκη και στα ΑΣΚΙ.
