Φωτογραφία: Γιώργος Κονταρίνης / Eurokinissi
Η πορεία «διάσωσης» των ελληνικών τραπεζών πέρασε από διάφορα στάδια που χαρακτηρίστηκαν από μικρά και μεγάλα σκάνδαλα. Από το μεγάλο σκάνδαλο της μη κρατικοποίησης των τραπεζών που διασώθηκαν με δημόσιο χρήμα (σε αντίθεση με ό,τι συνέβη ακόμη και στις μητροπόλεις του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού) μέχρι την «παράδοση» των «υγιών» τμημάτων δύο δημόσιων τραπεζών (Αγροτική, Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο) σε Πειραιώς και Eurobank αντίστοιχα, προκειμένου να βελτιώσουν οι τελευταίες τα οικονομικά στοιχεία τους. Μια πορεία διάσωσης που «εμπλουτίστηκε» με τον μύθο για το «υγιές» τραπεζικό σύστημα που υποτίθεται ότι «πλήρωσε» τη χρεοκοπία του ελληνικού δημοσίου. Όμως τα δεδομένα καταρρίπτουν αυτόν τον μύθο: α. το 2009 στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα κυριαρχούσαν οι ιδιωτικές τράπεζες, β. οι τράπεζες είχαν επιδοθεί σε έναν ανταγωνισμό στην προσφορά στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων και πιστωτικών καρτών χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση της πιστωτικής ικανότητας των δανειοληπτών, γ. η επένδυση των τραπεζών στα, αξιολογημένα με ΑΑΑ, ομόλογα του ελληνικού δημοσίου (37 δισ. το 2007 – 60 δισ. το 2010) ήταν μια επιχειρηματική κίνηση αποτέλεσμα της επιδίωξής τους για εύκολη και ανέξοδη κερδοσκοπία λόγω των επιτοκίων δανεισμού του δημοσίου, δ. οι τράπεζες διένειμαν υψηλά μερίσματα χωρίς να λαμβάνουν μέτρα ισχυροποίησης των ισολογισμών τους και ε. ένα σημαντικό ποσοστό των ζημιών που κατέγραψαν προέκυψε από τις επενδύσεις τους εκτός Ελλάδας. Συμπέρασμα: η κρίση χρέους του ελληνικού δημοσίου επίσπευσε την κρίση των ελληνικών τραπεζών, δεν την προκάλεσε.
Αποεπένδυση
Η κατάληξη αυτής της πορείας δεν θα μπορούσε παρά να σφραγιστεί με ένα ακόμη σκάνδαλο: την παράδοσή τους στο ιδιωτικό, και κυρίως ξένο, τραπεζικό κεφάλαιο με τη λεγόμενη «αποεπένδυση» σε τιμές που υπολείπονται της αξίας και των προοπτικών τους. Μια επιλογή απόδειξη της άκρατης ιδεοληψίας της κυβέρνησης της ΝΔ που ενισχύθηκε και από την «ανιδιοτελή» διάθεση για την εξυπηρέτηση συμφερόντων… Αδιάψευστος μάρτυρας, όπως θα δείξουμε παρακάτω, οι τιμές στις οποίες έγινε η πώληση των μετοχών.
Το 2019, μετά τα τρία προγράμματα ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών, που κόστισαν συνολικά, σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, 46 δισ. ευρώ, το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) κατείχε τα εξής ποσοστά στις τέσσερις συστημικές τράπεζες: Εθνική 40,39%, Πειραιώς 26,42%, Alpha 10,96% και Eurobank 2,38%. Είχε δρομολογηθεί το πρόγραμμα «Ηρακλής», με εγγύηση του ελληνικού δημοσίου, για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) που τότε ανέρχονταν σε 73,6 δισ. ευρώ (ΤτΕ), ενώ η έξοδος από τα μνημόνια προοιώνιζε την αύξηση του ΑΕΠ, άρα και τη βελτίωση των μακροοικονομικών μεγεθών της χώρας. Στις 11/1/2023, το ΤΧΣ δημοσίευσε, μετά από έγκριση του ΥΠΟΙΚ, τη στρατηγική αποεπένδυσης από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες. Σύμφωνα με το ΤΧΣ, οι βασικές αρχές της αποεπένδυσης θα ήταν: σαφήνεια, διαφάνεια, εφαρμογή βέλτιστων μεθόδων, διαφανής διαγωνιστική διαδικασία, ενώ ως στόχος τέθηκε η «ενίσχυση της αξίας του χαρτοφυλακίου» του Ταμείου.
Την περίοδο 2019 – 2022, τα βασικά οικονομικά μεγέθη των 4 τραπεζών, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών (ΕΕΤ), είχαν βελτιωθεί σημαντικά: τα καθαρά κέρδη προ φόρων είχαν οκταπλασιαστεί (από 380 εκατ. σε 3,4 δισ.), οι αμοιβές και τα έξοδα προσωπικού είχαν μειωθεί κατά 20% περίπου (από 1,8 δισ. σε 1,4 δισ.) και ο αριθμός των εργαζομένων είχε μειωθεί κατά 21% (από 34.301 σε 26.933 άτομα). Επίσης, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια είχαν μειωθεί από 68,5 δισ. σε 13,2 δισ. δίνοντας τη δυνατότητα διανομής μερισμάτων για πρώτη φορά μετά την κρίση.
Οι παραπάνω θετικές εξελίξεις θα έπρεπε να αποτυπωθούν και στην αποτίμηση της αξίας των μετοχών από τους «αξιόπιστους» συμβούλους του ΤΧΣ. Όμως, η πορεία της τιμής των μετοχών δείχνει ότι όχι μόνο κάτι τέτοιο δεν συνέβη, αλλά η τιμή διάθεσης των μετοχών εκτοξεύθηκε μετά την πώληση των ποσοστών που κατείχε το ΤΧΣ, χωρίς αυτό να δικαιολογείται από ανάλογη βελτίωση των οικονομικών μεγεθών τους. Σύμφωνα πάντα με την ΕΕΤ, τη διετία 2023 – 2024: οι καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 6,4% (από 198,1 δισ. σε 210,8 δισ.), οι χορηγήσεις αυξήθηκαν κατά 5,2% λόγω και των δανείων του ΤΑΑ, τα καθαρά κέρδη προ φόρων αυξήθηκαν κατά 33% (από 3,4 δισ. σε 4,6 δισ.), οι αμοιβές και τα έξοδα προσωπικού αυξήθηκαν κατά 14% και ο αριθμός των εργαζομένων μειώθηκε κατά 8% (από 26.933 σε 24.763 άτομα). Άρα ο ρυθμός βελτίωσης των οικονομικών μεγεθών των 4 τραπεζών τη διετία 2023-2024 υπολείπεται αυτής που επιτεύχθηκε πριν την ιδιωτικοποίησή τους (2019-2022).
Η εξέλιξη της τιμής των μετοχών
Πώς εξελίχθηκε η τιμή των μετοχών (euro2day.gr – πρόσβαση 16/10/25):
Τρ. Πειραιώς (Μάρτιος 2024): πώληση 337,5 εκατ. μετοχών στην τιμή των 4 ευρώ ανά μετοχή. Το εύρος διακύμανσης της τιμής κατά το τελευταίο 12μηνο ήταν από 3,423 (κατώτερη) μέχρι 7,654 ευρώ (ανώτερη), με τη μέση σταθμισμένη τιμή να ανέρχεται σε 5,23 ευρώ (+31% σε σύγκριση με την τιμή διάθεσης).
Εθνική Τράπεζα: πώληση 91,4 εκατ. μετοχών στην τιμή των 7,55 ευρώ ανά μετοχή τον Οκτώβριο 2024 και πώληση 201,2 εκατ. μετοχών στην τιμή των 5,90 ευρώ ανά μετοχή τον Νοέμβριο 2023. Το εύρος διακύμανσης της τιμής κατά το τελευταίο 12μηνο ήταν από 6,660 (κατώτερη) μέχρι 14,045 ευρώ (ανώτερη) με τη μέση σταθμισμένη τιμή να ανέρχεται σε 9,7 ευρώ (+83% σε σύγκριση με την τιμή διάθεσης του Νοεμβρίου 2023 και +28,5% σε σύγκριση με την τιμή διάθεσης του Οκτωβρίου 2024).
Alpha Bank (Νοέμβριος 2023): πώληση 211,1 εκατ. μετοχών στην τιμή των 1,39 ευρώ ανά μετοχή. Το εύρος διακύμανσης της τιμής κατά το τελευταίο 12μηνο ήταν από 1,367 ευρώ (κατώτερη) μέχρι 3,855 ευρώ (ανώτερη), με τη μέση σταθμισμένη τιμή να ανέρχεται σε 2,50 ευρώ (+80% σε σύγκριση με την τιμή διάθεσης του Νοεμβρίου 2023).
Eurobank (Σεπτέμβριος 2023): πώληση 52 εκατ. μετοχών στην τιμή των 1,80 ευρώ ανά μετοχή. Το εύρος διακύμανσης της τιμής κατά το τελευταίο 12μηνο ήταν από 1,845 ευρώ (κατώτερη) μέχρι 3,725 ευρώ (ανώτερη), με τη μέση σταθμισμένη τιμή να ανέρχεται σε 2,68 ευρώ (+48,9% σε σύγκριση με την τιμή διάθεσης του Σεπτεμβρίου 2023).
Η άνοδος της τιμής των μετοχών μετά την ιδιωτικοποίηση των τραπεζών καταγράφεται παρά το μη ευνοϊκό πλαίσιο των γεωπολιτικών εντάσεων και των εμπορικών πολέμων, του υψηλού πληθωρισμού και της διαρκούς μείωσης του εισοδήματος των νοικοκυριών. Επιπλέον, οι τράπεζες αντιμετωπίζουν ήδη τον ανταγωνισμό από τις ψηφιακές χρηματοπιστωτικές εταιρείες, ενώ πληθαίνουν και οι προσβάσεις στην αγορά πιστώσεων μη χρηματοπιστωτικών εταιρειών (έκδοση εταιρικών ομολόγων, καταναλωτική πίστη κλπ).
Συμπέρασμα
Η άνοδος της τιμής των μετοχών δεν μπορεί να αποδοθεί στη βελτίωση των οικονομικών μεγεθών των 4 τραπεζών, διότι αυτή συντελέστηκε (στον μεγαλύτερο βαθμό) πριν την ιδιωτικοποίηση. Ούτε στη βελτίωση των μακροοικονομικών μεγεθών και της τραπεζικής αγοράς (ήδη παρατηρείται το φαινόμενο δημιουργίας νέας γενιάς ΜΕΔ), ενώ οι πηγές κερδοφορίας παραμένουν ίδιες (ολιγοπωλιακές συνθήκες, υψηλό επιτοκιακό περιθώριο, υψηλότατες προμήθειες, μείωση λειτουργικού κόστους). Τι άλλαξε; Οι 4 τράπεζες ξεκίνησαν τη διανομή αυξημένων μερισμάτων (50%+ των καθαρών κερδών) και τη διανομή σημαντικού ύψους προμερισμάτων και παράλληλα υλοποιούν προγράμματα αγοράς ίδιων μετοχών που έχουν ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της τιμής των μετοχών. Αυτές οι πράξεις των διοικήσεων των 4 τραπεζών θα έπρεπε να ενσωματωθούν στην αποτίμηση της αξίας των μετοχών. Όμως η άνοδος της τιμής των μετοχών αποδεικνύει ότι κάτι τέτοιο δεν έγινε, με αποτέλεσμα οι μετοχές να πωληθούν σε τιμές πολύ χαμηλότερες της πραγματικής αξίας τους. Η μη δημοσιοποίηση, άρα και ο έλεγχος, των αποτιμήσεων στις οποίες στηρίχθηκε το ΤΧΣ (και αποδέχθηκε η κυβέρνηση) για τον προσδιορισμό της τιμής διάθεσης των μετοχών προσθέτει μία ακόμη παράμετρο στο σκάνδαλο αρχικά της «διάσωσης» και στη συνέχεια της παράδοσης των 4 συστημικών τραπεζών στο ξένο ιδιωτικό κεφάλαιο.





