Φωτογραφία: Αλεξάνδρα Αργύρη
«Μέσα μας ενυπάρχει η αθωότητα του παιδικού βλέμματος, η ανάγκη των απόλυτων αισθημάτων, η εναντίωση στον κανόνα της λογικής, η ιεράρχηση της καρδιάς και όχι του νου, συχνά πυκνά. Η λέξη μαμά ανασύρει στην εκφορά της το σύνολο της πιο βύθιας αλήθειας μας», αναφέρει η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου με αφορμή την τελευταία της ποιητική συλλογή «Γη μήτηρ», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ύψιλον.
Πρόκειται για ένα σπαρακτικό ελεγείο για τον θάνατο της μητέρας σε είκοσι οκτώ ποιήματα, που αποτυπώνουν τη βαθιά τρυφερότητα της σχέσης μάνας και κόρης, αλλά και την ψυχική στάση απέναντι στη φθορά, στο τέλος, στην απουσία.
Μέσα από τα ποιήματα ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται τις έννοιες του πένθους, της μνήμης, του πόνου, της μοναξιάς, όπως επίσης και την επίγνωση του ανεπίστρεπτου και τη σιωπή μέσα από τον λυρισμό των αληθινών αισθημάτων και των ακριβών λέξεων. Πίσω από τον λυρικό αποχαιρετισμό σκιαγραφείται, συνάμα, με ένταση και λιτότητα η προσωπικότητα, το ειδικό βάρος, η ψυχική ενέργεια ενός ανθρώπου που έφυγε έχοντας εμπνεύσει βαθιά αγάπη.
Κατά ποιο τρόπο η φιγούρα της μητέρας διαμορφώνει την ταυτότητα της κόρης; Και ποια συναισθήματα υπερτερούν πίσω από τη βαθύτατη προσφώνηση «μαμά μου»; Η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου μιλά στην Εποχή για την απώλεια και τον ρόλο της ποίησης.
Η «Γη μήτηρ», η ένατη ποιητική σας συλλογή, είναι αφιερωμένη στην απώλεια της μητέρας σας. Πόσο χρόνο χρειάζεται ένα τραγικό γεγονός για να μετουσιωθεί σε στίχους;
Δεν υπάρχουν κανόνες. Υπάρχει η ανάγκη, η αδήριτη ανάγκη να λάβει «υπόσταση λόγου» το μη δυνάμενο να ειπωθεί. Η υπέρβαση της λογικής, άλλωστε, μόνο με τον λογικό κώδικα της γλώσσας «επιτυγχάνεται», όταν βέβαια αυτός αναπτύσσεται μέσα στην ποιητική λειτουργία. Μοιάζει σαν να ανιχνεύει κανείς ένα μυστήριο γράφοντας, να αναζητά στις λέξεις τα ταυτόσημα της απορίας ή των αισθημάτων του. Φορτίζει ο ίδιος ο γράφων ανενεργές, σχεδόν -έως πριν- λέξεις, λέξεις δίκοπες, που απ’ τη μια πληγώνουν και απ’ την άλλη αποφορτίζουν λίγο και για λίγο το ίδιο το βάρος της θλίψης που περιέχουν. Μιας και ταυτίζεσαι γράφοντας με το θέμα, αλλά συνάμα δουλεύεις τη διατύπωση και τη φόρμα, ώστε ασυνείδητα μπορείς να περνάς από την υποκειμενική σε μια αντικειμενική αλήθεια.
Η μητέρα ως σύμβολο είναι κάτι ιερό. Η σχέση μητέρας και κόρης παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητας της δεύτερης;
Κάθε σχέση αγάπης καθορίζει την εξέλιξή μας. Η σχέση με την μητέρα είναι μια σχέση που αρχίζει πολύ πριν την γέννησή μας, μια σχέση σωματικής εξάρτησης που περνά στην ανάπτυξη του κόσμου των συναισθημάτων, στην κατάκτηση της απόλυτης εμπιστοσύνης, της άνευ όρων αποδοχής. Γι’ αυτό και όσο ιερό είναι το σύμβολο της μητέρας άλλο τόσο είναι και του παιδιού. Αυτού που αφήνεται απόλυτα στην πηγή της ζωής του, στη μάνα. Η προσωπικότητα διαμορφώνεται και από τη μητρική επίδραση αλλά και από τις πολύτροπες και πολύπτυχες καταβολές που φέρουμε στο ψυχικό μας dna. Η επικοινωνία ή η έλλειψή της, η ψυχική συγγένεια, ή η απόσταση με τον γονιό, εν προκειμένω με τη μάνα, ευθύνεται για πολλές εκφάνσεις του χαρακτήρα και της συμπεριφοράς μας.
Η «Γη μήτηρ» είναι ταυτόχρονα μια συλλογή που αναδεικνύει την ατέρμονη αγάπη, στο μεταίχμιο ζωής και θανάτου. Ποια συναισθήματα υπερτερούν πίσω από την προσφώνηση «μαμά μου»;
Είμαστε πάντα τα παιδιά που υπήρξαμε ως προς την ψυχική μας ταυτότητα κι ας «παριστάνουμε» τους ψύχραιμους και ώριμους ενήλικες. Φέρουμε τον παιδικό εαυτό μας, που είναι και ο βασικός καμβάς του χαρακτήρα μας, των υπαρξιακών δομών μας. Δεν εννοώ ότι δρούμε άκριτα και αυθόρμητα, αλλά ενυπάρχει μέσα μας η αθωότητα του παιδικού βλέμματος, η ανάγκη των απόλυτων αισθημάτων, η εναντίωση στον κανόνα της λογικής, η ιεράρχηση της καρδιάς και όχι του νου, συχνά πυκνά. Η λέξη μαμά ανασύρει στην εκφορά της το σύνολο της πιο βύθιας αλήθειας μας. Το απροσχημάτιστο, το ανοχύρωτο είναι μας αναδύεται για μια στιγμή.
Πιστεύετε ότι η απώλεια είναι τρόπον τινά ένα είδος «ενηλικίωσης» για το παιδί που μένει πίσω;
Εξαρτάται απ’ τη χρονική στιγμή, τις συνθήκες, την ένταση των συναισθημάτων, την ψυχική συγγένεια, τη σχέση. Σε κάθε περίπτωση, όμως, είναι ένα κομβικό σημείο στη ζωή κάθε ανθρώπου, που όσα προανέφερα προσδιορίζουν με διαφορετικό βαθμό την ένταση του γεγονότος, τον αντίκτυπο της απώλειας. Ενηλικίωση για μένα είναι μια άλλη διαδικασία, αυτεξουσιότητας περισσότερο.
Η τελετουργία της ποίησης, κατά τη γνώμη σας, μπορεί να επιφέρει τη λύτρωση από το πένθος και την ανάδειξη του αέναου κύκλου της ζωής σε γράφοντες και αναγνώστες;
Το «δι’ ελέου και φόβου» της τραγωδίας είναι μια διαδικασία που το θέατρο -όταν είναι καλό- την επιτυγχάνει. Ωστόσο η ταύτιση με την ατμόσφαιρα του ποιητικού κειμένου, η «συνκολύμβηση» ποιητή και αναγνώστη εντείνει τη σημασία των φράσεων και ανασύρει, μέσω της προβολής, την ατομική εμπειρία του καθενός. Δεν ξέρω εάν λυτρώνει, όμως δίνει εναύσματα σκέψης και αναβίωσης αισθημάτων. Η επεξεργασία που κάνει ο καθένας είναι βέβαια διαφορετική. Σκοπός άλλωστε της ποίησης δεν είναι η παραμυθία τόσο, όσο η κρυμμένη στον βυθό αλήθεια να αναδυθεί, ακόμη και το σχεδόν αυτονόητο να ειπωθεί σαν για πρώτη φορά.
