Τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών στην Ισπανία, στις 20 Δεκεμβρίου, προκάλεσαν σκοτούρες στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο. Το Λαϊκό Κόμμα του Ραχόι, αν και κέρδισε την πρώτη θέση, φαίνεται πως είναι αδύνατο να σχηματίσει κυβέρνηση. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE) και οι Ποδέμος δήλωσαν ότι θα καταψηφίσουν μια κυβέρνηση Ραχόι. Ο πρόεδρος του PSOE, μάλιστα, μετά τη συνάντησή του με τον απερχόμενο πρωθυπουργό δήλωσε ότι «το κόμμα του θα εργαστεί για μια νέα κυβέρνηση, αλλαγής, με προοδευτικές ιδέες και δυνατότητα για διάλογο». Το Λαϊκό Κόμμα βρέθηκε σε ακόμα πιο δύσκολη θέση μετά από τη δήλωση του Αλμπέρτο Ριβέρα, ηγέτη των Θιουδαδάνος, ο οποίος δήλωσε δεν θα ψηφίσει γιατί δεν μπορεί να σχηματιστεί κυβέρνηση μόνο με 159 έδρες. Και επομένως θα ήταν επικίνδυνο να εκτεθεί ψηφίζοντας κυβέρνηση της δεξιάς! Ταυτόχρονα κάλεσε το ΣΚ να αποφασίσει «γιατί η μπάλα είναι στο στρατόπεδο του PSOE».
Οι Βρυξέλλες, όμως, επείγονται και πιέζουν να σχηματιστεί κυβέρνηση, για να μη διαταραχθεί η ομαλή πορεία της χώρας. Αν και είναι γνωστό πως η κυβέρνηση Ραχόι δεν μπορεί να περιορίσει τα ελλείμματα στο 2,8%, μάλλον θα ξεφύγουν στο 3,6%. Γι’ αυτό και επέστρεψαν το σχέδιο του προϋπολογισμού που είχε υποβάλλει ο Ραχόι. Το Βερολίνο από την πλευρά του φαίνεται μάλλον αποφασισμένο να θυσιάσει τον πιο «καλό συνεργάτη». Και από την άποψη αυτή είναι ενδεικτικό το δημοσίευμα της εφημερίδας των γερμανών βιομηχάνων «Χάντελσμπλαντ» που γράφει ότι «ο Ραχόι δεν τα έκανε όλα λάθος (…) Ωστόσο, υπάρχει πράγματι μια υπηρεσία που μπορεί να προσφέρει στη χώρα του. Να παραδώσει τα ηνία στη Σοράγια Σάντα Μαρία, την αντιπρόεδρο του κόμματος».
Αυτή είναι η τύχη «των κυβερνήσεων που εφαρμόζουν τις πολιτικές λιτότητας. Είναι καταδικασμένες να χάσουν την πλειοψηφία», σύμφωνα με τον ιταλό πρωθυπουργό Ματέο Ρέντσι, που πρόσθεσε ότι «η οικονομική πολιτική της ΕΕ δεν βοηθά τους πολίτες της, ενώ τιμωρεί εκείνους που την εφαρμόζουν». Αυτά, βέβαια, τα λέει ο Μ. Ρέντσι τώρα που βλέπει να πηγαίνει το κύμα κατά πάνω του. Το πρόβλημα όμως έχει τεθεί. Τι θα κάνει; Ποια πολιτική και ποιες πρωτοβουλίες θα πάρει η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία; Θα αντισταθεί στις παράλογες και καταστροφικές πολιτικές του Σόιμπλε; Ο γερμανός ηγέτης των Σοσιαλδημοκρατών (SPD), Ζίγκμαρ Γκάμπριελ στο συνέδριο του κόμματος άσκησε έντονη κριτική στη Μέρκελ, «γιατί η άνοδος της Λεπέν στη Γαλλία είναι αποτέλεσμα της πολιτικής της» και μετά ηρέμησε. Ο Φρ. Ολάντ φαίνεται να έχει αφεθεί στην πρωτοβουλία Βαλς, σκέτη απογοήτευση. Ο πρωθυπουργός όμως της Πορτογαλίας Αντόνιο Κόστα δείχνει πως θα επιμείνει. Προχώρησε σε αύξηση στον κατώτατο μισθό από τα 505 στα 530 ευρώ, ελάχιστη αλλά συμβολική.
Αλλά για να επιστρέψουμε στην Ισπανία, εκεί όπου συνεχίζονται οι πιέσεις προς το ΣΚ να προχωρήσει σε σχηματισμό κυβέρνησης συνολικά ή και διασπασμένο με το ΛΚ. Ό,τι κι αν συμβεί, η πολιτική ζωή δεν πρόκειται να επιστρέψει στο προηγούμενο πολιτικό πλαίσιο. Διότι, εκτός των άλλων, οι Ποδέμος μπήκαν πια για τα καλά στην πολιτική ζωή της Ισπανίας. Συνεχίζεται έτσι μια εξέλιξη που ωθεί τη ριζοσπαστική αριστερά στο κέντρο του πολιτικού παιχνιδιού της Ευρώπης.
Το μήνυμα της ψήφου
Στην Ισπανία την Κυριακή 20 Δεκεμβρίου οι ψηφοφόροι καταδίκασαν σκληρά τους συντηρητικούς του Λαϊκού Κόμματος (ΛΚ) αποδοκιμάζοντας ταυτόχρονα και τους σοσιαλδημοκράτες του PSOE. Ενώ ένα τέταρτο των Ισπανών ψήφισε τα κόμματα της αριστεράς –αριστερότερα από το PSOE. Ο δικομματισμός που είχε οικοδομηθεί μετά την πτώση της δικτατορίας του Φράνκο, φαίνεται να αποτελεί παρελθόν. Από την κατάρρευση αυτή που εκφράζει τη λαϊκή δυσαρέσκεια για τις πολιτικές της λιτότητας, δεν επωφελήθηκε η άκρα δεξιά όπως συνέβη στη Γαλλία και σε άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Αντίθετα, στην Ισπανία οι πολίτες στράφηκαν στα κόμματα της ριζοσπαστικής αριστεράς.
Η απόρριψη της ευρωπαϊκής λιτότητας
Οι συντηρητικοί, το ΛΚ έχασαν περίπου 4 εκατ. ψήφους και 63 έδρες. Πρόκειται για μια καθαρή ήττα της πολιτικής της λιτότητας που εφαρμόστηκε μετά το 2011. Το διάστημα 2012 μέχρι το 2014 ο λαός υπέστη τη μεγαλύτερη οικονομική αφαίμαξη, έχασε πάνω από 150 δισ. ευρώ, θυσία στο βωμό της λιτότητας. Σχεδόν ένα τέταρτο των Ισπανών και πάνω από το 50% των νέων από 16 μέχρι 25 χρόνων βρέθηκαν στην ανεργία. Από τότε χιλιάδες φοιτητές διαδήλωσαν κατά του νέου νόμου για την εκπαίδευση, με το οποίο μειώθηκε δραστικά η χρηματοδότηση στα πανεπιστήμια. Το ίδιο διάστημα η κυβέρνηση του ΛΚ πέρασε το νόμο, γνωστό ως νόμο Μορντάζα ή νόμο «φίμωτρο», με το οποίο επιδιώχθηκε να μπει φραγμός στα κινήματα κατά της λιτότητας. Αυτή τη χρονιά, το 2015, δεκάδες χιλιάδες Ισπανοί κινητοποιήθηκαν με τα συνθήματα «ψωμί, δουλειά, μια κατοικία και αξιοπρέπεια».
Ό,τι κι αν συμβεί, η πολιτική ζωή στην Ισπανία δεν πρόκειται να επιστρέψει στο προηγούμενο πολιτικό πλαίσιο. Διότι, εκτός των άλλων, οι Ποδέμος μπήκαν πια για τα καλά στην πολιτική ζωή της Ισπανίας. Συνεχίζεται έτσι μια εξέλιξη που ωθεί τη ριζοσπαστική αριστερά στο κέντρο του πολιτικού παιχνιδιού της Ευρώπης.
Σ’ αυτό το κοινωνικό πλαίσιο δεν έχασαν μόνο το ΛΚ αλλά και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα του PSOE, το οποίο είδε να χάνει το 6% των ψήφων και 20 έδρες. Αλλά και στην αντιπολίτευση που βρέθηκε από το 2011, δεν αμφισβήτησε τη σκληρή λιτότητα που επέβαλαν οι Βρυξέλλες. Ο ηγέτης του Πέδρο Σανσέθ είναι αλήθεια ότι ορισμένες φορές επιχείρησε να αποκτήσει ένα αριστερό προφίλ μιλώντας για μια «προοδευτική εγκατάλειψη της λιτότητας». Από την άλλη όμως, τόνιζε συνεχώς ότι θα πρέπει «να διατηρηθεί η δημοσιονομική ευρωπαϊκή σταθερότητα». Ο λαός της Ισπανίας δεν ξεχνάει, βέβαια, ότι η κυβέρνηση PSOE με πρωθυπουργό τον Θαπατέρο επέβαλε τα πρώτα μέτρα λιτότητας, πριν από τους συντηρητικούς. Αξίζει να αναφέρουμε ακόμα ότι οι Θιουδαδάνος, το νέο κόμμα της φιλελεύθερης δεξιάς, έμεινε εντελώς άφωνο στα κοινωνικά αιτήματα και συγκέντρωσε το 13%, έχοντας την υποστήριξη των ευρωπαίων φιλελευθέρων του Γκι Φερχόφσταντ.
Οι προτεραιότητες του Ποδέμος
Οι Ποδέμος είχαν ένα λόγο κατά της λιτότητας. Δεν έμειναν όμως μόνο εκεί, επικέντρωσαν την εκλογική καμπάνια τους σε πέντε προβλήματα: τη μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος, την ανάγκη μιας ανεξάρτητης δικαιοσύνης, τον αγώνα κατά της διαφθοράς και τη θωράκιση των κοινωνικών δικαιωμάτων και, τέλος, τη διαφύλαξη της εθνικής και πολιτιστικής διαφορετικότητας της χώρας. Αμέσως μετά τα αποτελέσματα, ο Πάμπλο Ιγγλέσιας αναφέρθηκε σε τρεις προτεραιότητες: την ανακλητότητα της κυβέρνησης, τη συνταγματική κατοχύρωση των κοινωνικών δικαιωμάτων και την αλλαγή του εκλογικού νόμου. Ο Π. Ιγγλέσιας αναφέρθηκε επίσης στα οικονομικά και τα κεκτημένα κοινωνικά δικαιώματα και την εργασία, καθώς και τον αγώνα κατά των ολιγοπωλίων.
Η επιτυχία του Ποδέμος οφείλεται επίσης και στο προφίλ του, αντι-κατεστημένου. Ο κλασικός δικομματισμός, που οικοδομήθηκε από τις ισπανικές ελίτ μετά την πτώση της δικτατορίας και που στηρίχθηκε σε ένα άδικο εκλογικό σύστημα, κατέρρευσε. Τα τελευταία χρόνια τα παραδοσιακά κόμματα και η μοναρχία αναμίχθηκαν σε τεράστια σκάνδαλα διαφθοράς. Ο λαός είναι σαφώς αντίθετος με ένα πολιτικό σύστημα, στο οποίο συνυπάρχουν διαφθορά, λιτότητα και, το σπουδαιότερο, απουσία κάθε προοπτικής. Δεν είναι συνεπώς τυχαίο που οι Ποδέμος και ο Πάμπλο Ιγγλέσιας επέμειναν ιδιαίτερα στο ζήτημα της δημοκρατίας και απαιτούσαν τη λαϊκή συμμετοχή, καθώς και ένα εκλογικό σύστημα πραγματικά αντιπροσωπευτικό.
Η ουσιαστική, όμως απάντηση στις λαϊκές προσδοκίες δεν δίνεται μόνο από τα εκλογικά αποτελέσματα, αλλά και τους κοινωνικούς αγώνες, σύμφωνα με την Μαρίνα Αλμπιόλ Γκονζάμ ευρωβουλευτίνα της Ενωμένης Αριστεράς: «Εμείς θα βρεθούμε στην καρδιά των θεσμών και θα συνεχίσουμε στους δρόμους, γιατί στους δρόμους κερδίζονται τα δικαιώματα».
