Το κτίριο της Κνεσέτ (fscc102599 / flickr)
Η παγκόσμια κοινότητα παρακολουθεί μέρες την εκλογική διαδικασία μιας χώρας μόλις 10,3 εκατομμυρίων ανθρώπων και καταγράφει βήμα βήμα την πορεία των αποτελεσμάτων, με έκτακτα δελτία ειδήσεων και απευθείας συνδέσεις. Ακούγεται παράλογο, εκτός αν πρόκειται για τη χώρα που βρίσκεται στο κέντρο μιας από τις διαρκέστερες γεωπολιτικές θύελλες, με δεκαετίες πολεμικών συγκρούσεων, γενοκτονικές επιλογές, ολική καταστροφή κρατών και κοινωνιών, σοβαρές οικονομικές και ενεργειακές επιπτώσεις για το σύνολο του πλανήτη. Μια χώρα-επίκεντρο τεκτονικών σεισμών που δεν μετριούνται σε ρίχτερ αλλά σε εκατόμβες, proxy wars and deals και αγεφύρωτα αδιέξοδα.
Στο Ισραήλ οι κάλπες άνοιξαν την Τρίτη στις 10 το πρωί και έκλεισαν στις 10 το βράδυ. Η συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία ήταν η μεγαλύτερη από το 1973, με 37 κόμματα να παλεύουν για εκείνο το 3,25 % που εξασφαλίζει την είσοδο στην Κνεσέτ των 120 θέσεων. Το στοίχημα; Αν ο ηγεμόνας Μπέντζαμιν Νετανιάχου θα συνεχίσει την ήδη δεκαεννιάχρονη εξουσία του ή θα εκθρονιστεί και θα αντιμετωπίσει τη σωρεία δικαστικών περιπετειών που τον περιμένουν.
Ο Μπίμπι έκανε φυσικά τα πάντα ώστε να εξασφαλίσει ένα ευνοϊκό αποτέλεσμα: από τη μόνιμη επένδυση στο παραλυτικό συναίσθημα του μαζικού φόβου (μέχρι πυρηνικό όλεθρο προέβλεψε σε περίπτωση νίκης των αντιπάλων του), την προσπάθεια αποκλεισμού των αραβικών κομμάτων (απορρίφθηκε από το δικαστήριο), τα προσκόμματα στην άσκηση του εκλογικού δικαιώματος των Παλαιστινίων και των άλλων Αράβων Ισραηλινών πολιτών ( 24,7% του συνολικού πληθυσμού, με ρεκόρ προσέλευσης, παρά τη γενική αίσθηση πως θα μποϊκοτάρουν τη διαδικασία), τις κατηγορίες για εξαγορά ψήφων από ξένες κυβερνήσεις υπέρ των αραβικών κομμάτων (γεγονός που επέφερε την άμεση παρέμβαση του προέδρου της χώρας Ισαάκ Χέρτζογκ κατά της «στοχοποίησης ολόκληρης κοινότητας επειδή άσκησε τα δικαιώματά της»). Ακόμα και παράταση της ψηφοφορίας διεκδίκησε, αλλά κι αυτή απορρίφθηκε από την Κεντρική Εκλογική Επιτροπή, όπως και η αμφισβήτηση των αποτελεσμάτων.
Η παγερή επόμενη μέρα…
Το τέλος της καταμέτρησης δεν έφερε χαμόγελα σε κανένα από τα δύο αντίπαλα μέτωπα. Γιατί μπορεί το Λικούντ να πήρε τελικά 27 έδρες έναντι 21 του Γιασάρ, του κόμματος που ίδρυσε πριν από λίγους μήνες ο βασικός αντίπαλος του πρωθυπουργού και πρώην έμπιστος του στρατιωτικός Γκαντί Άιζενκοτ, αλλά η εκλογική του συμμαχία δεν ξεπέρασε τις 53 συνολικά έδρες, έναντι 67 των αντιπολιτευόμενων κομμάτων. Η κοινοβουλευτική πλειοψηφία κλειδώνει στις 61 έδρες. Μιλάμε λοιπόν για νίκη του αντίπαλου μετώπου; Φυσικά, θα απαντούσε κάποιος για οποιαδήποτε άλλη χώρα. Μόνο που το Ισραήλ δεν είναι μια οποιαδήποτε άλλη χώρα.
Οι βασικοί παίκτες : Στη Συμμαχία Νετανιάχου συμμετείχαν, εκτός από το Λικούντ, τους διαβόητους και μη εξαιρετέους Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ και Μπεζαλέλ Σμότρις, κόμματα από όλο το φάσμα του υπερορθόδοξου εβραϊσμού (Σας των Σεφαραδιτών Χαρεντίμ, Εβραϊκή Ενωμένη Τορά των Ασκεναζίμ, Εβραϊκή Δύναμη των ακροδεξιών εθνικιστών). Ο Νετανιάχου παραδοσιακά φρόντιζε τις σχέσεις του με τον υπερορθόδοξο εβραϊσμό, όχι μόνο κολακεύοντας την ιδεολογική μισαλλοδοξία των πλέον συντηρητικών ανάμεσά τους αλλά και αποφεύγοντας να θίξει τα εθιμικώς κεκτημένα τους: απαλλαγή από τις στρατιωτικές υποχρεώσεις και πλήθος επιδομάτων που αποτελούν το αποκλειστικό σχεδόν εισόδημά τους, εφόσον αρκετοί από αυτούς (ιδιαιτέρως οι Χαρεντίμ) δεν εργάζονται, αλλά ασχολούνται μόνο με τις θρησκευτικές πρακτικές. Εννοείται πως στην πλειοψηφία τους ζουν σε συνθήκες φτώχειας και υποβάθμισης, αποτελώντας εύκολη πελατεία για κάθε εθνικιστική και διχαστική ομάδα. Ωστόσο, τα εκλογικά αποτελέσματα αποτύπωσαν εκλογική αποδυνάμωση του Σας.
Με τον Γκαντί Άιζενκοτ και το Γιάσαρ συμπαρατάχθηκαν το κεντροαριστερό Μαζί του Ναφτάλι Μπένετ (12 έδρες), οι Δημοκράτες, κεντροαριστερό/αριστερό κόμμα, το μόνο που βλέπει θετικά τη συμπόρευση με τα αραβικά κόμματα (8 έδρες), και το Γισραέλ Μπεϊτενού, κοσμικό πλην δεξιό εθνικιστικό κόμμα, υπό την ηγεσία του Αβιγκτόρ Λίμπερμαν, παλιάς πολιτικής καραβάνας (7 έδρες).
Οι καταμετρήσεις έδειξαν πως η Συμμαχία Νετανιάχου είναι ισχυρότερη στην Ιερουσαλήμ και στις γύρω περιοχές, ενώ ο αντιπολιτευτικός πόλος υπερισχύει στο Τελ Αβίβ και στο νότιο τμήμα της χώρας, γεγονός που δεν εκπλήσσει, αλλά πιστοποιεί τον διαχωρισμό μεταξύ των παραδοσιακών και των σύγχρονων χαρακτηριστικών της ισραηλινής κοινωνίας, που πολύ σπάνια συγκεράζονται πλέον. Η επιμονή του Νετανιάχου για τη μεταφορά της πρωτεύουσάς του δεν είχε μόνο συγκρουσιακά συμβολικό χαρακτήρα.
…και ο ελέφαντας στο δωμάτιο
Μπορεί οι εκλογές και η πολιτική αντιπαράθεση να παρουσιάζονταν ως μονομαχία Νετανιάχου-Άιζενκοτ, η εικόνα όμως απέχει πολύ από την αλήθεια. Κατ’ αρχάς οι διαφορές των δύο αντιπάλων δεν είναι δομικές. Ο Άιζενκοτ βάσισε την πολιτική παρουσία και την εκστρατεία του στη μαζική οργή κατά του πρωθυπουργού, μετά τις αποκαλύψεις της Χααρέτζ πως ο ίδιος γνώριζε για το τρομοκρατικό χτύπημα της 7ης Οκτωβρίου και δεν πήρε μέτρα (ισχυροποιείται η άποψη ότι το είδε ως καλή αφορμή πολιτικής του ενδυνάμωσης και μαζικής εξόντωσης των Παλαιστινίων), στη γενική απαίτηση για σύσταση ανεξάρτητης επιτροπής διερεύνησης την οποία αρνείται ο Νετανιάχου, αλλά και στο γενικό αίτημα καταπολέμησης της διαφθοράς και θωράκισης των θεσμικών οργάνων της χώρας με πρώτο το Συνταγματικό Δικαστήριο. Επιπλέον, συμπλέει με την αυξανόμενη αντίθεση στη στρατιωτική εξαίρεση των υπερορθόδοξων. Εκφράζει δηλαδή τα περισσότερα από τα στοιχεία που προβλήθηκαν στις μαζικές αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις όλου του προηγούμενου διαστήματος. Το προφίλ του δεν φείδεται λαϊκισμού ούτε διαφοροποιείται ιδιαιτέρως στο μείζον ζήτημα των Παλαιστινίων, αν και εμφανίζεται να καταδικάζει τις «υπέρμετρες αγριότητες» και να θεωρεί ζημιογόνα την εξάπλωση των πολεμικών μετώπων και τη συνεχή ανατροφοδότηση τους.
Νετανιάχου και Άιζενκοτ έχουν έναν δαίμονα κοινό: τα αραβικά κόμματα, τα οποία ήταν τα μόνα που είδαν τις δυνάμεις τους να αυξάνονται καθαρά σε αυτές τις εκλογές. Αν και οι παρουσία τους δεν ήταν ενιαία, όπως εξάλλου ενιαία δεν είναι η ιδεολογική και πολιτική ταυτότητα των μελών τους, έκαναν ηχηρότατη την παρουσία τους, κερδίζοντας συνολικά 19 έδρες, που τα καθιστούν τον βασικό ρυθμιστή των ζυμώσεων που θα ακολουθήσουν. Το συντηρητικότερο δεξιόστροφο Ράαμ του Μαχμούντ Αμπάς κέρδισε 8 έδρες, άνω η Ενωμένη Λίστα, με επικεφαλής της συλλογικής ηγεσίας της τον Γιουσέφ Τζαμπαρίν, 11 έδρες.
Η Ενωμένη Λίστα υπήρξε το αποτέλεσμα συμπαράταξης του σαφώς ριζοσπαστικότερου όλων αριστερού σχηματισμού Χαντάς (του Κομμουνιστικού Κόμματος Ισραήλ και άλλων αριστερών ομάδων), του αραβικού κινήματος Τα’αλ και του Μπαλάντ, αριστερού κόμματος των Παλαιστινίων Ισραηλινών. Ας σημειωθεί ότι το ΚΚ Ισραήλ πήρε 6 έδρες, αυξάνοντας τη δύναμη του στη Νέα Κνεσέτ.
Άλλη μια χαμένη ευκαιρία;
Η επόμενη μέρα βρίθει γόρδιων δεσμών και πονοκεφάλων, αφού κανένα σενάριο για τον σχηματισμό κυβέρνησης δεν είναι εύκολο. Ήδη το μέτωπο Άιζενκοτ εμφανίζει ρωγμές, με τον Λίμπερμαν του Μαζί να αποφεύγει την επικοινωνία με τους εταίρους του, οι οποίοι αναρωτιούνται αν τελικά θα στραφεί προς τον Νετανιάχου. Οι δύο μονομάχοι διαμηνύουν πως δεν συζητούν με τα αραβικά κόμματα, πράγμα αντίθετο τόσο με το αίτημα πολλών ψηφοφόρων του Άιζενκοτ, που ήδη διαδηλώνουν στις μεγάλες πόλεις και ζητούν «κυβέρνηση των 67 εδρών» και εβραιοαραβική συνεργασία, όσο και με τη δημόσια τοποθέτηση του Αμπάς και άλλων, που δηλώνουν αποφασισμένοι να εργαστούν για να τερματιστεί το καθεστώς Νετανιάχου, με συνεργασία σε μια εναλλακτική κυβέρνηση. Δεν είναι εξάλλου λίγοι οι Εβραίοι ψηφοφόροι που προτίμησαν τα αραβικά ψηφοδέλτια και όσοι φωνάζουν ότι «Εβραίοι και Άραβες αρνούνται να είναι εχθροί».
Ήδη ο Γιαΐρ Γκολάν συναντήθηκε την Τετάρτη με τον Αμπάς για έναν πρώτο κύκλο συζητήσεων και έπονται ως φαίνεται και άλλες.
Ελπιδοφόρο; Ίσως. Δύσκολο; Πολύ. Τόσο για τη συμμετοχή των αραβικών κομμάτων σε μια κυβέρνηση έστω και μειοψηφίας όσο και για την κριτική τους στήριξη χωρίς εμπλοκή. Εξάλλου, δεν είναι βέβαιο ότι όλα τα στελέχη τους επιθυμούν μια τέτοια λύση. Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως ο χρόνος πιέζει, ένα πιθανό αδιέξοδο θα οδηγήσει σε νέες εκλογές, και αν η « εναλλακτική» στο imperium Νετανιάχου φανεί αδύνατη, ο ηγεμόνας θα ξανακαθίσει νικητής στον θρόνο του. Με ολέθρια αποτελέσματα. Για όλους.
