ΕΝΟΨΕΙ ΤΟΥ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ
Ο φόβος φυλάει τα έρμα
Ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Ματέο Ρέντσι εμφανίζεται στην τηλεόραση και από το φόντο λείπει η σημαία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δημοσκόπηση στο κανάλι La7 εμφανίζει το «όχι» στο δημοψήφισμα για την αλλαγή του ιταλικού Συντάγματος να προηγείται κατά τέσσερις μονάδες και σε δημοσκόπηση της εφημερίδας Sole 24 Ore κατά πέντε μονάδες (34%), ενώ ο πρωθυπουργός δηλώνει στο τηλεοπτικό σταθμό Tele Monte Carlo, σε μια αγωνιώδη προσπάθεια για τη νίκη του «ναι», ότι η θετική ψήφος είναι «αντισυστημική». Προφανώς, ο φόβος ότι η χιονοστιβάδα της λαϊκής αγανάκτησης θα πέσει πάνω στον ίδιο και στην κυβέρνησή του με την επικράτηση του «όχι», τον ωθεί να προσπαθήσει να εμφανίσει μια ψήφο που υποστηρίζεται από το ευρωπαϊκό establishment, την J.P.Morgan, το Σύνδεσμο Βιομηχάνων και τις τράπεζες, ως μια ψήφο ενάντια στο σύστημα.
Τριγμοί για τον προϋπολογισμό
Ίσως ο ίδιος φόβος να τον έχει ωθήσει στις τελευταίες του κινήσεις πρόκλησης απέναντι στην Ε.Ε. και σε δηλώσεις που προσθέτουν περαιτέρω κλυδωνισμούς στο ήδη ταραγμένο ευρωπαϊκό σκηνικό. Ανεξάρτητα, όμως, από τις αιτίες αυτής της διαφοροποίησης, το γεγονός ότι υπάρχει έστω και μια προσωρινή αντίσταση στη λιτότητα από την πλευρά της Ιταλίας είναι εξαιρετικά σημαντικό για τη γενικότερη μάχη της αριστεράς για την αλλαγή του ευρωπαϊκού τοπίου.
Η Ιταλία «επιφυλάσσεται» να αποδεχτεί τον προϋπολογισμό της Ε.Ε., διότι απ’ αυτόν λείπει η αύξηση κονδυλίων υπέρ των δικών της προτεραιοτήτων: μετανάστευση, ασφάλεια, ανεργία των νέων και προγράμματα για την έρευνα. Ο Ρέντσι δηλώνει: «Δεν αποδεχόμαστε να υψώνονται τείχη με δικά μας χρήματα. Δίνουμε 20 δισ. στην Ε.Ε. και παίρνουμε μόνο 12».
Παράλληλα, η Ιταλία θα έπρεπε το 2017 να μειώσει το έλλειμμα από το 2,4% στο 1,8%, όπως είχε υποσχεθεί ο υπουργός Οικονομικών Παντοάν τον περασμένο Μάιο. Όμως, το απογοητευτικό ποσοστό ανάπτυξης, οι σεισμοί και η προσφυγική κρίση οδήγησαν στην απόφαση της κυβέρνησης να σταματήσει στο 2,3%. Άρα, το 2017 το χρέος, αντί να μειωθεί, θα αυξηθεί και θα φθάσει το 133,1%.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ακολουθεί μια διαδικασία «αναμονής», χωρίς να θέτει σε εφαρμογή τις τυπικές διαδικασίες μέχρι τις αρχές του 2017, ούτως ώστε, στο διάστημα αυτό να πραγματοποιηθεί και το ιταλικό δημοψήφισμα για την αλλαγή του Συντάγματος. Ο προϋπολογισμός, που φέρνει βιαστικά -πριν από το δημοψήφισμα- για ψήφιση στη Βουλή η κυβέρνηση Ρέντσι, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα μπορούσε «να οδηγήσει σε μια σημαντική παρέκκλιση από τον μεσοπρόθεσμο στόχο». Αυτός ο κίνδυνος υπάρχει και για άλλες πέντε χώρες (Βέλγιο, Κύπρος, Λιθουανία, Σλοβενία και Φιλανδία).
Κατά τα άλλα, οι υποσχέσεις από την πλευρά της κυβέρνησης, πέφτουν βροχή. Ο Ρέντσι, επισκεπτόμενος τη Σικελία, υποσχέθηκε ολοκληρωτική φοροαπαλλαγή για τις επιχειρήσεις που θα επενδύσουν στη Νότιο Ιταλία.
Το φόβο του ότι η επιμονή της ιταλικής κυβέρνησης στις διαφωνίες με την Ε.Ε. θα κλονίσει τη σχέση της Ιταλίας με την Ένωση εξέφρασε ο Ρομάνο Πρόντι, ενώ ο Μάρτιν Σουλτς στην Corriere della Sera, ισχυρίζεται ότι «καλά κάνει ο Ματέο που χτυπάει τη γροθιά στο τραπέζι».
Το «ναι» στο βήμα, το «όχι» στις πλατείες
Στο μεταξύ, η Ιταλία ετοιμάζεται για τη μεγάλη αναμέτρηση του δημοψηφίσματος. Στους Ιταλούς του εξωτερικού έχουν ήδη φθάσει τα ψηφοδέλτια, για να στείλουν την επιστολική τους ψήφο έως την 1η Δεκέμβρη. Σε κάποιους από αυτούς έχει φθάσει και μια επιστολή του πρωθυπουργού υπέρ του «ναι», ενώ ο υπουργός Εσωτερικών δεν έδωσε τον κατάλογο των ονομάτων και των διευθύνσεων των Ιταλών του εξωτερικού στην Επιτροπή για το «όχι».
Τις διάφορες χώρες του εξωτερικού επισκέπτονται βουλευτές και εκπρόσωποι του Δημοκρατικού Κόμματος εκ μέρους της Επιτροπής «Αρκεί ένα “ναι”». Την Ελλάδα επισκέφτηκε ο Αλέσιο Τακόνι, βουλευτής ο οποίος εξελέγη αρχικά με το Κίνημα 5 Αστέρων και στη συνέχεια μεταπήδησε στο Δημοκρατικό Κόμμα, ενώ δεν υπήρξε αντίστοιχη παρουσία της Επιτροπής για το «όχι».
Κατά τα άλλα, η μάχη στο Δημοψήφισμα της 4ης Δεκέμβρη προβλέπεται σκληρή. Ο Ρέντσι, ο οποίος έχει δηλώσει ότι θα αφήσει την πολιτική εάν χάσει το δημοψήφισμα, πραγματοποίησε 71 ομιλίες σε όλη την Ιταλία μέσα σε ενάμιση μήνα. Η Επιτροπή για το «όχι», με πολύ λιγότερα μέσα, επέλεξε μια προεκλογική εκστρατεία στις πλατείες, ανάμεσα στον κόσμο, με το σύνθημα «Ο Ρέντσι στο βήμα, εμείς στις πλατείες». Μεγάλη αναταραχή, υπέροχη κατάσταση;
Τόνια Τσίτσοβιτς
Το δυαδικό σύστημα, το δημοψήφισμα και οι κάλτσες
του Αλεσάντρο Τζιλιόλι
Το λέγαμε πριν λίγες μέρες: έπειτα από τη νίκη του Τραμπ, ανακάλυψαν όλοι τη δυναμική «κόμματα και ψηφοφόροι φιλοκατεστημένο ενάντια σε κόμματα και ψηφοφόρους αντικατεστημένο», παρόλο που μια τάση αυτού του είδους εμφανιζόταν εδώ και πολύ καιρό και με διαφορετικές μορφές (Brexit, Ρώμη, σε ένα βαθμό λίγο νωρίτερα ΣΥΡΙΖΑ και Podemos, Κίνημα 5 Αστέρων, Λε Πεν, Αυστρία, κλπ). Τώρα, αφού αγνοήθηκε ανόητα, αυτό το κλειδί ανάγνωσης της πραγματικότητας γίνεται ένα δυαδικό σχήμα, που ισχύει παντού, σχεδόν απλουστευτικό. Πιθανά στη βάση των αποκαλούμενων «υπερ- συμψηφιστικών μηχανισμών».
Κατεστημένο εναντίον αντικατεστημένου
Για να το πούμε διαφορετικά: νωρίτερα δεν έβλεπαν καν αυτό το υπό δημιουργία κομμάτι της κοινωνικής-εκλογικής δυναμικής, το έκρυβαν κάτω από το χαλί (…). Τώρα αυτή η ίδια δυναμική γίνεται –ξαφνικά- το μοναδικό κλειδί ερμηνείας της πραγματικότητας.
Μολαταύτα, «η πραγματικότητα είναι ένα πουλί που δεν έχει μνήμη, πρέπει να φανταστείς προς τα πού πηγαίνει, είναι ένα παράξενο πουλί έξω από καλούπια, το πέταγμά του είναι γεμάτο αντιφάσεις, δεν γνωρίζει κανόνες ούτε πίστη» (ΣτΜ από κείμενο του 1974/1975 του μεγάλου θεατράνθρωπου Τζόρτζιο Γκάμπερ).
Συνεπώς, ακριβώς αυτή η δυναμική «κατεστημένο εναντίον αντικατεστημένου», που μόλις ανακαλύφθηκε από τους περισσότερους, είναι ήδη παλιά. Ή καλύτερα, είναι μερική και ήδη γεμάτη αντιφάσεις, απορίες, υποσυστήματα, αντισυστήματα.
Εργαλεία ερμηνείας
Σε κάθε περίπτωση μπορεί να είναι μόνο ένα από τα εργαλεία ερμηνείας της πραγματικότητας. Χρήσιμο, σήμερα, αλλά όχι το μοναδικό. Εξάλλου, οποιαδήποτε αποκλειστική αιτιολογία, στην ερμηνεία της πραγματικότητας, είναι μια υπεραπλούστευση. Κάθε εργαλείο, κάθε μέσο, μας αποκαλύπτει το πολύ ένα τμήμα της πραγματικότητας, όχι τα πάντα. Και σίγουρα με τρόπο μερικό, αλλοιώσιμο.
Ακριβώς όπως το κλειδί που ήθελε να ερμηνεύσει όλη την πραγματικότητα υπό την έννοια του «νέου-παλιού» και «κίνησης- στασιμότητας», όπου τα πρώτα δύο σύνολα είναι θετικά και τα δεύτερα αρνητικά. Είναι κι αυτό ένα εργαλείο με κάποια βάση, αλλά ιδεολογικό και απλουστευτικό (κάποιες φορές εντελώς ανεπαρκές) όταν μεταβάλλεται σε ένα δυαδικό σχήμα στο οποίο περιορίζεται όλη η πραγματικότητα.
Θα πρέπει ίσως να συνηθίσουμε να θεωρούμε αυτά τα εργαλεία –όλα- ως μερικά και το καθένα από μόνο του ανεπαρκές: αριστερά-δεξιά, νέο-παλιό, κατεστημένο-αντικατεστημένο.
Αν αντίθετα το καθένα από αυτά θεωρείται αρκετό για να εξηγήσει όλη την πραγματικότητα, συμβαίνουν κάπως αστεία πράγματα. Για παράδειγμα, ας πάρουμε το δικό μας δημοψήφισμα: όπου θα πρέπει να ψηφίσουμε για μια αλλαγή κανόνων του Συντάγματος, το περιεχόμενο της οποίας μόνο με μεγάλη επιπολαιότητα μπορεί να αναχθεί σε μια μόνο από τις προαναφερθείσες δυναμικές.
Με όρους πολιτικού μάρκετινγκ
Αντίθετα, αυτό το δημοψήφισμα, αρχικά, εξηγήθηκε από τους υπέρμαχους της αναθεώρησης ολόκληρο υπό την έννοια της δυναμικής «νέο εναντίον παλιού». Ένα δυαδικό σχήμα που μέχρι πριν τρία χρόνια ήταν, πράγματι, πολύ της μόδας. Όμως, στο μεταξύ, σε μεγάλο βαθμό τινάχτηκε στον αέρα (…) Τώρα, αντίθετα, μιλάμε μόνο για τη δυναμική κατεστημένο-αντικατεστημένο.
Όμως, κατά τον ίδιο τρόπο πιστεύω ότι μυαλά που απλουστεύουν πολύ τα πράγματα θεωρούν καλόπιστα ότι καθετί αντικατεστημένο είναι καλό και καθετί κατεστημένο είναι κακό (ή το αντίστροφο, εννοείται), έστω και αν τώρα αυτό το σχήμα έγινε ξαφνικά της μόδας.
Οι κινήσεις της πολιτικής/μάρκετινγκ που βλέπουμε αυτόν τον καιρό- του τύπου να εξαφανίζουμε τις ευρωπαϊκές σημαίες από το φόντο του πρωθυπουργού για να δώσουμε περισσότερο μια εντύπωση εθνικής κυριαρχίας – υπακούν σ’ αυτή τη μόδα. Και με όρους πολιτικού μάρκετινγκ, για την ακρίβεια, έχουν στόχο να αποσπάσουν την εικόνα εκείνου που προτείνει το «ναι» από αυτό το «κατεστημένο» (ΕΕ, Γιούνκερ, Μέρκελ κλπ) για να πλησιάσουν λίγο περισσότερο την εικόνα του «αντικατεστημένου». Γιατί την 4η Δεκέμβρη παίζονται πολλά για την κυβέρνηση, συνεπώς «στον πόλεμο να κάνεις ό,τι πρέπει να κάνεις στον πόλεμο», από σήμερα πρέπει να φαινόμαστε αντικατεστημένο.
Αυτό είναι βέβαια κάπως αστείο. Εννοώ ότι είναι κάπως αστείο να χρησιμοποιεί κανείς το δυαδικό σύστημα που είναι περισσότερο της μόδας σε κάποια πολύ σύντομη στιγμή. Αυτά τα σχήματα, που είναι ανακριβή από μόνα τους, τα αλλάζουμε σαν να είναι κάλτσες, ανάλογα με τη μόδα της ημέρας.
Μετάφραση από το blog του Espresso Piovono Rane (Βρέχει βατράχια): Τόνια Τσίτσοβιτς
