ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ»
Τραυματισμένος ήρωας

Του Στράτου Κερσανίδη

Δεν είναι δυνατόν να μείνεις ανέπαφος εάν έχεις ζήσει πόλεμο. Σου αφήνει σημάδια ανεξίτηλα κι ανάλογα με το πώς τον έχεις ζήσει, γίνονται τραύματα, αιμορραγούσες πληγές. Είναι και κάποιοι άνθρωποι που στον πόλεμο γίνονται ήρωες, που προκαλούν λατρεία και θαυμασμό. Αυτοί είναι οι πιο βαριά τραυματισμένοι απ’ όλους.
Ο Κρις Κάιλ υπήρξε ένας τέτοιος ήρωας. Τις εμπειρίες που έζησε στον πόλεμο του Ιράκ τις μετέφερε στο αυτοβιογραφικό του βιβλίο «Ελεύθερος σκοπευτής», το οποίο επί 18 εβδομάδες παρέμεινε στη λίστα των μπεστ σέλερ στις ΗΠΑ, τις 13 από αυτές στην πρώτη θέση. 
Ο Κλιντ Ίστγουντ δεν χρήζει συστάσεων. Με την απόφασή του να μεταφέρει στον κινηματογράφο τον «Ελεύθερο σκοπευτή» (American sniper), προσθέτει ακόμη ένα διαμάντι στη σκηνοθετική του συλλογή. Ο Ίστγουντ, ακολουθώντας τις σελίδες της αυτοβιογραφίας του Κάιλ, στέκεται κυρίως στο χαρακτήρα του και στο πώς επηρεάστηκε από τον πόλεμο. Να πούμε πως αναφερόμαστε σε έναν άνθρωπο ο οποίος θεωρήθηκε ως ο πιο φονικός ελεύθερος σκοπευτής στην αμερικανική στρατιωτική ιστορία, έχοντας σκοτώσει περισσότερα από 160 άτομα. Υπηρετώντας στο Αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό, πήγε στο Ιράκ με σκοπό να προστατεύσει τις ζωές των συμπολεμιστών του, κάτι που έκανε με τον καλύτερο τρόπο. Η φήμη του εξαπλώθηκε, έγινε θρύλος και στόχος του εχθρού. Όμως, ενώ πολεμούσε στο Ιράκ, υπήρχε και η οικογένειά του, η γυναίκα του, Τάγια και τα παιδιά του. Ως άνθρωπος του καθήκοντος ήθελε να είναι εντάξει και ως οικογενειάρχης. Αφού πήρε μέρος σε τέσσερις αποστολές, επέστρεψε στην πατρίδα του, κοντά στην οικογένειά του αλλά ο πόλεμος είχε φωλιάσει βαθιά μέσα του. Έτσι ενεργοποιήθηκε και αφιέρωσε τη ζωή του στην ψυχολογική υποστήριξη των βετεράνων του πολέμου. Στις 2 Φεβρουαρίου 2013, ένας από αυτούς που βοηθούσε, σκότωσε τον Κάιλ. 
Αλήθεια τι κάνει έναν άνθρωπο να γίνεται πολεμιστής; Γιατί ένας νέος αφήνει τη γυναίκα με την οποία έχει μόλις παντρευτεί για να πάει στην άλλη άκρη του κόσμου να πολεμήσει; Πόσο έχει επηρεαστεί αυτό ο νέος από το οικογενειακό του περιβάλλον; Ο Κλιντ Ίστγουντ, δίνει μεγάλη σημασία σε αυτό. Έτσι αρχίζει την ταινία του δείχνοντάς μας τον Κρις Κάιλ ως παιδί να πηγαίνει στο κυνήγι με τον πατέρα του. Ο τελευταίος του μιλά για τους ανθρώπους και του λέει πως οι άνθρωποι χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: τα αρπακτικά, τα θύματα και τους προστάτες. Κι εκείνος ανήκε στην τρίτη κατηγορία, στους προστάτες. Κι όταν ήρθε η ώρα πήγε στο στρατό για να προστατεύσει τους συμπολεμιστές του. Αλλά, έτσι άφησε απροστάτευτη την οικογένειά του. Κι αυτό τον βάραινε, τον πονούσε. Επειδή ήθελε να είναι μαζί της. Κι όταν γύρισε πίσω, προσπάθησε να αναπληρώσει το χαμένο χρόνο. Κουβαλώντας μέσα του τα τραύματα ενός πολέμου, στον οποίο ενεπλάκη για να προστατεύσει την πατρίδα του. Μόνο που αυτός ο πόλεμος γινόταν πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι του. 
Ο Κλιντ Ίστγουντ, για μια ακόμη φορά, τοποθετεί στο κέντρο τον άνθρωπο. «Ήταν από τους ανθρώπους που κάνουν τη μία υπέρβαση μετά την άλλη», λέει ο σκηνοθέτης για τον ήρωά του. Συγκλονιστικά ρεαλιστικές είναι οι σκηνές των μαχών. Σπαρακτικός ο διχασμός του Κάιλ, ο οποίος ενώ βρίσκεται μέσα στη μάχη τηλεφωνά στη γυναίκα του για να μάθει νέα της, νοιώθοντας καθήκον του να βρίσκεται κοντά της. Ο Κλιντ Ίστγουντ δεν παίρνει θέση υπέρ του πολέμου. Αυτό που κάνει είναι να διεισδύσει μέσα στον ψυχισμό του ήρωά του, ή τουλάχιστον να προσπαθήσει να διεισδύσει. Να τον κοιτάξει κατάματα και να εξερευνήσει το τι είναι εκείνο που κάνει τους απλούς ανθρώπους να γίνονται ξεχωριστοί.

strakersan@gmail.com,
kersanidis.wordpress.com

17ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 
Χούμπερτ Zάουπερ – Αλεξάντρου Σόλομον

Το 17ο Φε­στι­βάλ Ντο­κι­μα­ντέρ Θεσ­σα­λο­νί­κης τι­μά φέ­τος μέ­σα α­πό τα α­φιε­ρώ­μα­τά του, δυο κι­νη­μα­το­γρα­φι­στές, οι ο­ποίοι μέ­σα α­πό το έρ­γο τους α­σκούν έ­ντο­νη κρι­τι­κή στη σύγ­χρο­νη κοι­νω­νι­κή και πο­λι­τι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα: Τον Αυ­στρια­κό, Χού­μπερτ Ζά­ου­περ και τον Ρου­μά­νο, Αλε­ξά­ντρου Σό­λο­μον. Και οι δυο σκη­νο­θέ­τες θα πα­ρα­βρε­θούν στη διορ­γά­νω­ση για να πα­ρου­σιά­σουν τις ται­νίες τους και να συ­νο­μι­λή­σουν με τους θε­α­τές. 
Το ό­νο­μά του Χού­μπερτ Ζά­ουερ έ­χει συν­δε­θεί με το α­πο­κα­λυ­πτι­κό ντο­κι­μα­ντέρ που στη­λι­τεύει κυ­ρίως την εκ­με­τάλ­λευ­ση της α­φρι­κα­νι­κής η­πεί­ρου α­πό το δυ­τι­κό κό­σμο. Ο πο­λυ­πράγ­μων Χού­μπερτ Ζά­ου­περ – σκη­νο­θέ­της, συγ­γρα­φέ­ας, η­θο­ποιός και πα­ρα­γω­γός έ­κα­νε πα­γκό­σμια αί­σθη­ση με το πο­λυ­βρα­βευ­μέ­νο ντο­κι­μα­ντέρ του «Ο ε­φιάλ­της του Δαρ­βί­νου» (2004), φιλμ που ε­ξε­τά­ζει την α­ποι­κιο­κρα­τι­κή α­λιεία στη Λί­μνη Βι­κτώ­ρια στην Ταν­ζα­νία. Ο ί­διος ε­ξη­γεί: «Οι τε­λευ­ταίες μου ται­νίες εί­ναι γυ­ρι­σμέ­νες στην Αφρι­κή, ό­μως δεν μι­λούν για την Αφρι­κή. Σ’ αυ­τή την πε­ριο­χή του κό­σμου βρή­κα τις συν­θή­κες για να πε­ρι­γρά­ψω την ει­ρω­νεία και το αί­νιγ­μα της αν­θρώ­πι­νης αλ­λη­λε­πί­δρα­σης».
Τα ντο­κι­μα­ντέρ του έ­χουν α­πο­σπά­σει ση­μα­ντι­κές δια­κρί­σεις σε διε­θνή φε­στι­βάλ (Μπερ­λι­νά­λε, Σά­ντα­νς κ.α.), έ­χουν τι­μη­θεί με Σε­ζάρ και βρα­βείο κα­λύ­τε­ρου ντο­κι­μα­ντέρ α­πό την Ευ­ρω­παϊκή Ακα­δη­μία, ε­νώ ο Εφιάλ­της του Δαρ­βί­νου ή­ταν υ­πο­ψή­φιος και για Όσκαρ κα­λύ­τε­ρου ντο­κι­μα­ντέρ. Το α­φιέ­ρω­μα του 17ου φε­στι­βάλ στον Ζά­ου­περ ε­στιά­ζει σε ται­νίες που κα­ταγ­γέλ­λουν πρα­κτι­κές και πο­λι­τι­κές, δί­νο­ντας φω­νή στους α­δύ­να­μους. Ωστό­σο, πα­ρου­σιά­ζει και έ­να πρώ­το δείγ­μα γρα­φής που α­να­δει­κνύει την ευαι­σθη­σία του δη­μιουρ­γού: Το «Στο δρό­μο με τον Εμίλ» (1993), με πρω­τα­γω­νι­στή έ­ναν διευ­θυ­ντή τσίρ­κου, μας τα­ξι­δεύει στο χει­με­ρι­νό αυ­στρια­κό το­πίο και ταυ­τό­χρο­να στις έν­νοιες των σχέ­σεων και της οι­κο­γέ­νειας. Η ί­δια ευαι­σθη­σία, με πιο μα­χη­τι­κή διά­θε­ση δια­τρέ­χει ό­λο το έρ­γο του σκη­νο­θέ­τη. Στο Φε­στι­βάλ θα προ­βλη­θεί και η πιο πρό­σφα­τη ται­νία του Ζά­ου­πε­ρ, «Ερχό­μα­στε ως φί­λοι» (We come as friends), που ε­πι­στρέ­φει στην Αφρι­κή και πιο συ­γκε­κρι­μέ­να στο Νό­τιο Σου­δάν. Ει­ρη­νο­ποιοί των Ηνω­μέ­νων Εθνών, ερ­γά­τες, α­με­ρι­κα­νοί ευαγ­γε­λι­στές, Σου­δα­νοί ό­λων των η­λι­κιών, πα­ρε­λαύ­νουν μπρο­στά α­πό την κά­με­ρα, α­πο­τυ­πώ­νο­ντας με με­λα­νά χρώ­μα­τα έ­να νε­ο-α­ποι­κιο­κρα­τι­κό πεί­ρα­μα που συ­ντε­λεί­ται στη χώ­ρα.
Τα ντο­κι­μα­ντέρ του Αλε­ξά­ντρου Σό­λο­μον δεν «υ­πα­κούουν» σε κι­νη­μα­το­γρα­φι­κά εί­δη και κα­νό­νες. Με α­φε­τη­ρία την ι­στο­ρία, την πο­λι­τι­κή και την κοι­νω­νία της Ρου­μα­νίας, α­νι­χνεύουν το πα­ρελ­θόν για να μι­λή­σουν για το πα­ρόν και το μέλ­λον, με τρό­πο μο­ντέρ­νο, ά­με­σο και α­ντι­κει­με­νι­κό. Έχει συμ­με­τά­σχει σε πολ­λά διε­θνή φε­στι­βά­λ, ε­νώ έ­χει έ­ντο­νη πα­ρου­σία σε διε­θνείς συ­μπα­ρα­γω­γές. Η με­γά­λη του α­γά­πη ό­μως πα­ρα­μέ­νει το ντο­κι­μα­ντέ­ρ, το ο­ποίο υ­πη­ρε­τεί με συ­νέ­πεια και α­φο­σίω­ση. Εί­τε μέ­σα α­πό α­πλή πα­ρα­τή­ρη­ση εί­τε χά­ρη σε ε­κτε­τα­μέ­νη δη­μο­σιο­γρα­φι­κή έ­ρευ­να, ο δη­μιουρ­γός πα­ρα­κι­νεί το θε­α­τή να α­να­κα­λύ­ψει τις α­πα­ντή­σεις, να ερ­μη­νεύ­σει τα γε­γο­νό­τα και να ε­ξά­γει τα δι­κά του συ­μπε­ρά­σμα­τα. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα α­πο­τε­λεί το ντο­κι­μα­ντέρ «Κα­πι­τα­λι­σμός: Η βελ­τιω­μέ­νη μας συ­ντα­γή» (Kapitalism: Our improved formula) του 2010, το ο­ποίο σκια­γρα­φεί τη σύγ­χρο­νη Ρου­μα­νία, με­τέω­ρη α­νά­με­σα στον υ­παρ­κτό σο­σια­λι­σμό του χθες και τον κα­πι­τα­λι­σμό του σή­με­ρα, μέ­σα α­πό τις α­πο­κα­λυ­πτι­κές συ­νε­ντεύ­ξεις των με­γι­στά­νων της χώ­ρας. Πλά­να αρ­χείου, κι­νού­με­να σχέ­δια και σαρ­κα­στι­κοί τό­νοι δο­μούν έ­να καυ­στι­κό σχό­λιο για το φαύ­λο κύ­κλο της δια­φθο­ράς και της α­τι­μω­ρη­σίας που κα­λά κρα­τεί και με­τά την πτώ­ση του κα­θε­στώ­τος Τσα­ου­σέ­σκου. 

ΟΙ ΝΕΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ

«Το διαζύγιο» (Gett: The Trial of Viviane Amsalem) των Ρόνιτ και Σλόμι Έλκαμπετζ: Στο Ισραήλ, δεν αναγνωρίζεται ο πολιτικός γάμος, πόσω μάλλον το διαζύγιο. Μόνο οι ραβίνοι νομιμοποιούν ένα γάμο και, αν χρειαστεί, τη διάλυση του. Όμως στην τελευταία περίπτωση χρειάζεται η συναίνεση του συζύγου, ο οποίος έχει μεγαλύτερη εξουσία ακόμα και από τους δικαστές. Το τρίτο μέρος μιας τριλογίας για τη σχέση δύο συζύγων μέσα στην ανδροκρατούμενη ισραηλινή κοινωνία. Το επίκεντρο αποδίδεται σε διαφορετικό χαρακτήρα κάθε φορά, εξασφαλίζοντας μία αξιοπρόσεχτη κινηματογραφική διάσταση σε αυτήν την κωμικοτραγική ιστορία χαρακτήρων. 

«Τα παιδικά χρόνια του Μαξίμ Γκόρκι» (Detstvo Gorkogo) του Μαρκ Ντονσκόι: Μέρος μιας τριλογίας πάνω στα παιδικά και νεανικά χρόνια του Μαξίμ Γκόρκι, μια κορυφαία έκφραση του ποιητικού ρεαλισμού στο σοβιετικό κινηματογράφο του ’30. Μακριά από το ρητορικό και δημαγωγικό ύφος των περισσότερων ταινιών του σοσιαλιστικού ρεαλισμού και χωρίς τις γνωστές πολιτικολογίες που ενοχλούν το σημερινό θεατή, η ταινία αποτελεί μια πιστή αναπαράσταση της ζωής του λαού στην επαρχία της Τσαρικής Ρωσίας του 19ου αιώνα. 

«Μπομπ ο Σφουγγαράκης: Έξω από τα νερά του» (Bob movie: Sponge out of water) των Τομ Τιμπίτ και Μάικλ Μίτσελ: Μια σπαρταριστή περιπέτεια, και σε 3D, που είναι τόσο έξαλλη κι αστεία όσο ο τίτλος της.

Σινεφίλ