Κάθε μυθιστόρημα της Αργεντίνας Κλαούδια Πινιέιρο είναι γροθιά στο στομάχι. Οι γυναίκες κυριαρχούν στις σκοτεινές σελίδες της και δεν είναι καθόλου αδύναμες, είτε νικήσουν είτε ηττηθούν. Μπορούν να γίνουν πολύ σκληρές, επειδή έχουν αδικηθεί. Και έχουν θυμώσει. Καμιά φορά, στο πέρασμά τους θα βρει κανείς πτώματα. Αλλά… ποιος ξέρει τι έγινε ακριβώς; Το μόνο σίγουρο είναι ότι τα δικαιώματά τους είναι ακυρωμένα. Ακόμα και το δικαίωμά τους να διαχειριστούν το σώμα τους όπως αυτές επιθυμούν, έχει καταπατηθεί.
Γεννημένη το 1960, η Πινιέιρο είναι η διασημότερη και πιο παραγωγική γυναίκα συγγραφέας της λάτιν νουάρ λογοτεχνίας. Στην Αργεντινή είναι η τρίτη σε πωλήσεις συγγραφέας μετά από τα ιερά τέρατα Χόρχε Λουίς Μπόρχες και Αδόλφο Μπιόυ Κασάρες. Η πατρίδα της, που γνώρισε τη στυγνή δικτατορία του Ραφαέλ Βιδέλα (1976-1983), περνάει σήμερα μεγάλη κρίση. Το 50% του πληθυσμού ζει σε απόλυτη φτώχεια, και από τον Δεκέμβρη του 2023 διαθέτει έναν ακροδεξιό νεοφιλελεύθερο πρόεδρο, τον Χαβιέρ Μιλέι, που ακολουθεί τα βήματα του Ντόναλντ Τραμπ. Συγγραφέας με γνωστές φεμινιστικές και προοδευτικές απόψεις, η Πινιέιρο στέκεται απέναντί του, με ό,τι κόστος μπορεί να έχει αυτό. Στην Ελλάδα έγινε ευρύτερα γνωστή και δημοφιλής από το 2021. Μας την σύστησαν οι εκδόσεις Carnívora που εστιάζουν στην ισπανόφωνη λογοτεχνία και έχουν κυκλοφορήσει στο διάστημα 2021-2025 τέσσερα μυθιστορήματά της σε μετάφραση της, και εκδότριας, Ασπασίας Καμπύλη. Πρώτο, το σκληρό φεμινιστικό μυθιστόρημα «Η Ελένα ξέρει», που ενέπνευσε μια μίνι σειρά στο Netflix Ακολούθησαν: το 2023 το «Δικιά σου για πάντα» (Αργεντινή 2005), ένα ψυχολογικό θρίλερ, με βιτρίνα ερωτικές ιστορίες αποκαλυπτικές για την υποκρισία που συνέχει τα μεγαλοαστικά στρώματα, και το 2024 το απόλυτο οικογενειακό θρίλερ, οι «Καθεδρικοί» και το «Μπέτι Μπου».
Η Πινιέιρο αναζητά το πρόβλημα που γίνεται πηγή του κακού. Δεν στέκεται στον/στη δολοφόνο, δεν αρκείται στους ενόχους, αλλά εμβαθύνει στα αίτια που τους κινητοποιούν. Καταδεικνύει τα σκοτάδια της κοινωνίας και δεν αφήνει το αναγνωστικό κοινό να τα προσπεράσει, νομίζοντας ότι αυτό δεν ευθύνεται για τίποτα. Έχει μια ιδιαίτερη ικανότητα να αναλύει τις ψυχολογικές διεργασίες που κινητοποιούν τους κεντρικούς χαρακτήρες στα βιβλία της. Και, κυρίως, δεν διστάζει να φωτίσει την πολιτική και κοινωνική διάσταση της εγκληματικότητας, που, όπως συμβαίνει στην πραγματική ζωή, πολλές φορές ξεφεύγει από τα δίχτυα του νόμου.
Τριάντα χιλιάδες άνθρωποι «εξαφανίστηκαν» την περίοδο 1976-1981 στη διάρκεια της δικτατορίας του Χοσέ Βιδέλα στην Αργεντινή. Ήσασταν νέα, 16-22 χρόνων, όταν ο «βρόμικος πόλεμος» κορυφωνόταν και στρατιωτικά αεροπλάνα πέταγαν στη θάλασσα τους «διαφωνούντες» για να χαθούν τα ίχνη τους. Πολλές από τις μανάδες τους εξακολουθούν ακόμα και σήμερα να συγκεντρώνονται στην Πλατεία Μαΐου, μπροστά στο προεδρικό μέγαρο του Μπουένος Άιρες, για να μην ξεχνά η κοινωνία μέχρι πού μπορεί να φτάσει η εξουσία. Εσείς τι θυμάστε από εκείνα τα χρόνια; Έχει αλλάξει ριζικά η κοινωνία της Αργεντινής στον 21ο αιώνα;
Το 2013 έγραψα ένα βιβλίο με τον τίτλο Un comunista en calzoncillos (Ένας κομμουνιστής με το σώβρακο). Είναι ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, για την εφηβεία μου. Ο πατέρας μου ήταν κομμουνιστής, και στην οικογένεια νιώθαμε διαρκώς σε κίνδυνο, εφόσον οι κομμουνιστικές ιδέες, όπως και τόσες άλλες, καταδιώκονταν από τη στρατιωτική δικτατορία. Οπότε κάποιοι φόβοι από την εποχή εκείνη έχουν μείνει, παρότι, ευτυχώς, κανείς από την οικογένειά μου δεν εξαφανίστηκε.
Είναι ζήτημα ύψιστης σημασίας για την κοινωνία της Αργεντινής να μείνει ζωντανή η μνήμη εκείνων των χρόνων. Η τωρινή κυβέρνηση προσπαθεί να «αναθεωρήσει» όσα η Ιστορία και η Δικαιοσύνη λένε ότι συνέβησαν, προκειμένου να εξασφαλίσει μειώσεις ποινής για τους στρατιωτικούς. Πολλοί από εμάς αντιστεκόμαστε σθεναρά. Στη χώρα μου έγινε μια υποδειγματική δίκη, και οι γενοκτόνοι της τελευταίας στρατιωτικής δικτατορίας καταδικάστηκαν, αφού έγινε ξεκάθαρο τι είχαν κάνει. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει ένας κόσμος που μολονότι δεν ζητά αναθεώρηση της ετυμηγορίας, υποστηρίζει ότι πρέπει να αφήσουμε στην άκρη το παρελθόν. Εμείς απαντάμε ότι οι συνέπειες της εγκληματικής δράσης της χούντας είναι ακόμα παρούσες. Υπάρχουν ακόμα παιδιά -ενήλικες σήμερα- που τα άρπαξαν στρατιωτικοί, και δεν γνωρίζουν την πραγματική τους ταυτότητα, ούτε ξέρουν ότι οι οικογένειές τους εξακολουθούν να τους αναζητούν.
Στο δικό μου μυθιστόρημα, μυθοπλασία και πραγματικότητα μπερδεύονται, πρόκειται όμως αναμφίβολα για αυτοβιογραφικό βιβλίο. Αφηγούμαι πώς ήταν να είσαι έφηβη εκείνη την εποχή, και μιλώ για τους φόβους που μοιραζόμασταν η οικογένειά μου κι εγώ. Κέρδισε το τρίτο εθνικό βραβείο μυθιστορήματος. Η πιο επίμονη ανάμνηση που έχω, είναι αυτή της σιωπής. Η βεβαιότητα ότι, αν μιλήσεις, κινδυνεύεις να βρεις μεγάλους μπελάδες. Γι’ αυτό έκρυβα στο σχολείο όσα μας έλεγε ο πατέρας μου στο σπίτι (σχετικά με τους αγνοούμενους, τις πτήσεις του θανάτου, τα βασανιστήρια, τις αρπαγές παιδιών). Επειδή μπορεί να μας κατέδιδαν. Να λοιπόν γιατί μέσα από διάφορες συλλογικότητες όπου συμμετέχω εναντιωνόμαστε σε οποιαδήποτε μορφή «συγχώρεσης» των εμπλεκόμενων στρατιωτικών.
Το μπεστ σέλερ σας στην Ελλάδα, «Η Ελένα ξέρει», είναι ένα μυθιστόρημα σκοτεινό, θυμωμένο, με δυνατούς γυναικείους χαρακτήρες, που προκαλεί το αναγνωστικό κοινό να προβληματιστεί για τη θέση των γυναικών στην κοινωνία και για τα δικαιώματά τους, και στέκεται κριτικά στο ζήτημα της απαγόρευσης των εκτρώσεων. Πρωτοεκδόθηκε το 2007 και, όταν μεταφράστηκε, πέρασε στη Βραχεία λίστα του Διεθνούς Βραβείου Booker 2022 και κέρδισε το Γερμανικό Βραβείο Λογοτεχνίας. Πώς νιώθει σήμερα μια γυναίκα στην Αργεντινή (μια χώρα που είχε δύο φορές στην ιστορία της γυναίκες επικεφαλής του κράτους);
Η κατάσταση για τις γυναίκες στην Αργεντινή είναι σήμερα σε ανησυχητικό βαθμό κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Ευτυχώς διαθέτουμε πολύ ισχυρό φεμινιστικό κίνημα που θα μας υποστηρίξει. Κάθε μέρα σκοτώνεται μία γυναίκα στη χώρα μου, λόγω έμφυλου μίσους. Το ποσοστό των γυναικοκτονιών ήταν πάντα υψηλό, και όποιες πολιτικές υιοθετήθηκαν προκειμένου να μειωθεί, είχαν πενιχρά αποτελέσματα. Οφείλουμε πολλά στον φεμινισμό που βοήθησε να γίνει συνείδηση η αναγκαιότητα της καταγγελίας. Παρ’ όλα αυτά οι γυναίκες που τόλμησαν δεν βρήκαν πάντα τους κατάλληλους μηχανισμούς προστασίας από το κράτος και έμειναν εκτεθειμένες στη βία. Και όσα προγράμματα λειτούργησαν καλά σε διάφορα σημεία της χώρας, δεν κατόρθωσαν να εδραιωθούν. Επιπλέον, η τωρινή κυβέρνηση μείωσε ή κατάργησε τον σχετικό προϋπολογισμό.
Σήμερα έρχεται να προστεθεί ένα αφήγημα μισογυνικό που αφορά και την LGBTQ+ κοινότητα, το οποίο χρησιμοποιείται από μέλη της κυβέρνησης και από άτομα που την πλαισιώνουν. Όμως, όπως γνωρίζουμε, όταν τέτοια αφηγήματα χρησιμοποιούνται από την εξουσία, διαποτίζουν την κοινωνία και έχουν εμφανείς συνέπειες. Είναι χαρακτηριστικό ότι λίγες μέρες αφότου ένα από τα πιο διακεκριμένα και ακραία μέλη της κυβέρνησης μίλησε στο ραδιόφωνο εναντίον της LGBTQ+ κοινότητας, ένας γείτονας έβαλε φωτιά στο διαμέρισμα όπου έμεναν τέσσερις λεσβίες. Οι τρεις πέθαναν, η μία είναι σε κρίσιμη κατάσταση. Αλλά και ο ίδιος ο πρόεδρος [Μιλέι] μίλησε με υποτιμητικούς όρους για τις γυναίκες και τον φεμινισμό στο Νταβός, δημιουργώντας ένα κλίμα μίσους. Μάλιστα, ενώ ούτε εκείνος ούτε πολλοί συνεργάτες του έχουν παιδιά, ζητά από εμάς τις φεμινίστριες να κάνουμε, παρότι πολλές έχουμε ήδη. Μας απειλούν διαρκώς ότι θα καταργήσουν τον νόμο για την ασφαλή και δωρεάν έκτρωση, που ψηφίστηκε από το κοινοβούλιο μόλις το 2020. Είναι όλα απολύτως σχιζοφρενικά.
Άραγε μπορούν κάποια μυθιστορήματα, όπως για παράδειγμα αυτά που εσείς γράφετε, να αφυπνίσουν τις σύγχρονες κοινωνίες; Πιστεύετε στη δύναμη της λογοτεχνίας;
Είναι δύσκολο να μην εξοργίζεσαι, και μάλιστα όλο και περισσότερο, με κάποιες πραγματικότητες. Εγώ πάντα επαναστατούσα. Κι έτσι στα μυθιστορήματά μου εστιάζω στην υποκρισία, σε κάποιες αδικίες, στην κοινωνική καταδίκη, ή στην προσπάθεια κάποιων να πατρονάρουν τους άλλους, αλλά επίσης στις οικογενειακές σχέσεις, στους γονεϊκούς δεσμούς, στις σχέσεις μεταξύ αδελφών ή γειτόνων. Και στα συναισθήματα. Κυρίως γράφω για την κοινωνία που γνωρίζω, δηλαδή της Αργεντινής. Όμως επειδή ταξιδεύω πολύ σε άλλες χώρες της Αμερικής ή της Ευρώπης, δεν νομίζω ότι η κατάσταση στις σχέσεις ανδρών και γυναικών εκεί είναι πολύ διαφορετική από τη δική μας. Ακόμα και σε χώρες που θεωρούσα a priori διαφορετικές από τη δική μου, ανακάλυψα ότι τα ανθρώπινα δράματα, τα πιο προσωπικά, είναι τα ίδια πάντα.
Πιστεύω στη λογοτεχνία για αυτό που είναι: μια παντοδύναμη πράξη επικοινωνίας που μας επιτρέπει να λέμε ιστορίες ο ένας στον άλλο και μπορεί να μας ανοίξει λίγο το μυαλό, να μας βοηθήσει να αναπτύξουμε κριτική σκέψη, να διακρίνουμε διαφορετικές οπτικές γωνίες. Δεν πιστεύω όμως ότι αρκεί η λογοτεχνία για να αλλάξει τον κόσμο, ούτε για να αφυπνίσει κοιμισμένες κοινωνίες. Η λογοτεχνία βοηθάει, αλλά δεν αρκεί. Μπορεί να προκαλέσει αλλαγές σε προσωπικό επίπεδο, σε κάθε αναγνώστη, οι οποίες αν αθροιστούν μπορεί να κάνουν εφικτές ορισμένες αλλαγές, που ίσως με τον χρόνο να καταφέρουν να αφομοιωθούν.
Έχω την εντύπωση, από τα μυθιστορήματά σας που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά, ότι αρκετές φορές εστιάζετε σε ζητήματα που, όπως λέμε στην Ελλάδα, είναι κρυμμένα κάτω από το χαλί της καθημερινής ζωής. Ορισμένα μάλιστα, διασταυρώνονται με τα σκοτεινά μυστικά των προνομιούχων, που πολλοί τα υποψιάζονται αλλά κανείς δεν μιλά γι’ αυτά. Χαρακτηριστικό το «Μπέτι Μπου» του 2010, ένα από τα καλύτερά σας νουάρ, που θίγει το ζήτημα της εφηβικής εγκληματικότητας στα εύπορα κοινωνικά στρώματα, της αποσιώπησής της και των συνεπειών της.
Ένα από τα θέματα που με ενδιαφέρουν πιο πολύ είναι η υποκρισία. Η υποκρισία δεν είναι αποκλειστικότητα της ανώτερης τάξης, μοιάζει όμως πιο εύκολο να την αφηγηθείς εκεί. Έτσι κι αλλιώς νομίζω ότι τα μυθιστορήματά μου είναι γεμάτα χαρακτήρες της μεσαίας τάξης, όπως και χαρακτήρες από πιο ευάλωτες τάξεις, που βρίσκονται πάντα σε ένταση με όσους επιδεικνύουν την ισχύ τους. Το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά μου για παράδειγμα, La muerte ajena (Ο ξένος θάνατος), είναι η ιστορία δυο αδελφών που δεν γνωρίζονται, επειδή ο πατέρας τους εγκατέλειψε την πρώτη του γυναίκα κι έφτιαξε καινούρια οικογένεια. Η μια αδερφή είναι δημοσιογράφος και η άλλη συνοδός πολυτελείας (VIP σεξεργάτρια). Το γεγονός που πυροδοτεί τη δράση είναι ότι η συνοδός πέφτει από τον πέμπτο όροφο κάτω από συνθήκες ελάχιστα σαφείς και η δημοσιογράφος πρέπει να αποφασίσει αν θα αναμιχθεί στην ιστορία ως δημοσιογράφος και ως αδερφή. Φυσικά η συνοδός ήταν σε ένα πάρτι με ναρκωτικά και αλκοόλ στο διαμέρισμα ενός πάμπλουτου κτηματία. Για μια ακόμα φορά είμαστε μάρτυρες μιας ταξικής έντασης, με τις γυναίκες ως νόμισμα συναλλαγής.
Πώς κτίζετε τους χαρακτήρες στις ιστορίες σας; Πρόκειται για πρόσωπα που έχετε συναντήσει; Είναι μήπως πρόσωπα προβεβλημένα που σας έχουν προβληματίσει και κάνετε ένα είδος δημοσιογραφικής έρευνας για να εμβαθύνετε στην περίπτωσή τους;
Ποτέ οι χαρακτήρες μου δεν είναι γνωστά μου πρόσωπα. Σε όλους παρ’ όλα αυτά, δανείζω χαρακτηριστικά ανθρώπων που γνωρίζω. Με ενδιαφέρει η επικαιρότητα, αλλά δεν διαβάζω τις ειδήσεις με την πρόθεση να τις μετατρέψω κατόπιν σε μυθοπλασία. Μπαίνουν μέσα μου μαζί με όλα όσα καταναλώνω: μουσική, λογοτεχνία, πλαστικές τέχνες, θέατρο, κινηματογράφο, τηλεοπτικές σειρές, διαλέξεις. Όλα αυτά βρίσκονται μέσα μου, και μια μέρα φτιάχνουν μια εικόνα που δίνει το έναυσμα για ένα μυθιστόρημα με χαρακτήρες που δεν γνωρίζω ακόμα. Αφήνω την εικόνα στο κεφάλι μου και με τον καιρό οι χαρακτήρες αρχίζουν να μου δείχνουν ποιοι είναι, και ποιες είναι οι μεταξύ τους συγκρούσεις. Μου αρέσει η ψυχολογία, επίσης η προσωπική ψυχανάλυση είναι κάτι που συνηθίζουμε πολλοί στην Αργεντινή. Είναι γεγονός ότι για να συνθέσω κάποιους χαρακτήρες, όπως η Κάρμεν στους Καθεδρικούς, η Μαριλέ στο Una suerte pequeña (Μια μικρή τύχη) και η Χουλιάνα στοLa muerte ajena(Ο ξένος θάνατος), κατέφυγα σε αρκετές συνεδρίες με ψυχολόγους.
Το 1973, ένας από τους αγαπημένους σας Αργεντίνους συγγραφείς, ο Μανουέλ Πουίχ (1932-1990), έγραψε πρώτος ένα μυθιστόρημα όπου αποτυπωνόταν η πολιτική αναταραχή της εποχής στην Αργεντινή. Και, για να μην κινδυνεύσει, εγκατέλειψε τη χώρα και εγκαταστάθηκε στο Μεξικό. Το μυθιστόρημα ήταν το «Φιλί της γυναίκας-αράχνης». Ο Πουίχ είναι γνωστός στην Ελλάδα τόσο από την ταινία που βασίστηκε σε αυτό το βιβλίο όσο και από το ίδιο το μυθιστόρημα που ξαναμεταφράστηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Carnívora (μτφ. Ασπασία Καμπύλη). Η πολιτική είναι δομικό στοιχείο και στα δικά σας βιβλία, όπου εμφανίζεται άλλοτε με άμεσο και άλλοτε με έμμεσο τρόπο. Εσείς δεν φοβάστε μήπως συναντήσετε προβλήματα;
Το Un comunista en calzoncillos μιλάει επίσης, όπως είπα, για πολιτική κατά τη διάρκεια των πιο σκοτεινών χρόνων της πατρίδας μου.ΤοLa muerte ajena είναι ένα μυθιστόρημα για τη σεξουαλική εργασία, την εξουσία και τις μυστικές υπηρεσίες, με πολλές αναφορές στη σύγχρονη πολιτική κατάσταση και στη δικτατορία. Το μυθιστόρημά μουLas maldiciones είναι ένα μυθιστόρημα για την πολιτική (σ.σ. Κανένα από αυτά δεν έχει μεταφραστεί ακόμα στα ελληνικά). Και στα υπόλοιπα βιβλία μου είναι παρούσα η πολιτική μέσω της ζωής των πρωταγωνιστών τους. Δεν θα μπορούσε να απουσιάζει, εφόσον είναι τόσο έντονα παρούσα στην καθημερινότητα της κοινωνίας. Έχω γράψει επίσης και πολιτικό θέατρο. Αλλά γράφω παράλληλα και στον Τύπο, για καθαρά πολιτικά θέματα. Το έκανα παλιότερα, το κάνω και σήμερα, ενώ είναι σε ισχύ η έμμεση λογοκρισία, και κυριαρχεί ο φόβος για αντίποινα επειδή λες όσα η εξουσία δεν θέλει να ακούσει.Προσπαθώ λοιπόν αυτή η έμμεση λογοκρισία να μη λειτουργεί πάνω μου, να μη φοβάμαι τι μπορεί να μου συμβεί. Να μη λυγίσω. Τα άρθρα μου δέχονται έντονη επίθεση από τους ακόλουθους της εκάστοτε εξουσίας, και διαφόρων ειδών απειλές. Τίποτα περισσότερο απ’ αυτό που συμβαίνει σήμερα σε πολλούς άντρες δημοσιογράφους και ακόμα περισσότερες γυναίκες δημοσιογράφους στη χώρα μου.
Στη μεγάλη οικογένεια της λεγόμενης «λάτιν νουάρ» λογοτεχνίας είστε μια από τις πιο ονομαστές γυναίκες συγγραφείς. Πόσο δύσκολο ήταν να ακουστεί η δική σας φωνή σε μια χώρα όπως η Αργεντινή, που γέννησε τόσους πολλούς άντρες συγγραφείς διεθνώς αναγνωρισμένους σε ποικίλα λογοτεχνικά είδη;
Δεν είναι λίγες οι γυναίκες που γράφουν νουάρ. Αυτή είναι μια γενικευμένη προκατάληψη. Η εστίαση στους άντρες λογοτέχνες δεν είναι φαινόμενο μόνο της νουάρ λογοτεχνίας. Στο λεγόμενο «λατινοαμερικανικό boom», για παράδειγμα, θα έπρεπε να είχαν συμπεριληφθεί η Ελένα Πονιατόφσκα και η Ελένα Γκάρο, αλλά κανένας δεν τις συμπεριέλαβε. Επίσης, μη νομίζετε ότι οι γυναίκες που γράφουν νουάρ μυθιστορήματα είναι τόσο λίγες. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι καμιά μας δεν γράφει αποκλειστικά και μόνο νουάρ λογοτεχνία. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, το ίδιο ισχύει και για τους άντρες συγγραφείς του είδους. Προσωπικά, είχα την τύχη η λογοτεχνική μου δραστηριότητα να ξεκινήσει σε μια εποχή όπου οι γυναίκες συγγραφείς, που πάντα υπήρχαν, γίνονταν όλο και περισσότερο ορατές. Σήμερα είναι πολλές που ξεχωρίζουν.
Σας δίνω μερικά παραδείγματα: Η Γκαμπριέλα Καμπεσόν Κάμαρα ήταν φιναλίστ για το βραβείο Silverio Cañada του διάσημου φεστιβάλ αστυνομικής λογοτεχνίας «Semana Negra» της Χιχόν, με το μυθιστόρημα La virgen Cabeza, όπως επίσης και για το Booker Prize με τις Περιπέτειες της Τσίνα Άιρον (μτφ. Άννα Βερροιοπούλου, εκδ. Καστανιώτη). Η Σέλβα Αλμάδα ήταν φιναλίστ για το Booker Prize με το «Δεν είναι ποτάμι» (μτφ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος) και για το βραβείο «Roberto Walsh» της «Semana Negra», με τις Chicas Muertas. Επίσης φιναλίστ για το βραβείο Silverio Cañada στη «Semana Negra» ήταν η Dolores Reyes με την Cometierra και η Paula Rodríguez με τις Causas Urgentes, ενώ η María Inés Krimer για το βραβείο Dashiell Hammett. Άλλες σύγχρονες συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας είναι η Florencia Etcheves, η Alicia Plante, η Ana Llurba, η Tatiana Goransky, η Melina Torres, η Patricia Sagastizabal, η Carolina Cobelo, η Liliana Escliar, η Mercedes Giuffre.
Ο Μπόρχες και ο Κορτάσαρ είναι από τους πιο πολυμεταφρασμένους συγγραφείς, δυστυχώς όμως όχι απ’ αυτούς που διαβάζονται πιο πολύ, παρότι έχουν πολλούς αναγνώστες. Για να έχετε μια ιδέα τι διαβάζουν οι περισσότεροι στην Αργεντινή, σήμερα ακριβώς, 24 Μαΐου 2025, σύμφωνα με τη λίστα της εφημερίδας «Λα Νασιόν» και σύμφωνα με τις πωλήσεις των βιβλίων, οι συγγραφείς που διαβάζονται περισσότερο είμαστε η Σαμάντα Σβέμπλιν, η Χαν Κανγκ (Han Kang) κι εγώ, γεγονός πολύ τιμητικό που με γεμίζει χαρά. Η Σαμάντα μ’ ένα βιβλίο με διηγήματα, παρότι τόσοι εκδότες λένε ότι κανείς δεν διαβάζει διηγήματα. Η Χαν Κανγκ από τότε που κέρδισε το Νόμπελ.
Πιστεύω ότι το αναγνωστικό κοινό έγινε πιο ανοιχτόμυαλο, και άρχισε να ενδιαφέρεται για τις ιστορίες που αφηγούμαστε εμείς οι γυναίκες. Το προσωπικό, το ενδόμυχο, το καθημερινό έπαψαν να θεωρούνται λογοτεχνία κατώτερης ποιότητας. Οι ιστορίες των γυναικών είναι πλέον το ίδιο ή και περισσότερο σημαντικές από τις ηρωικές ιστορίες των ανδρών.
Ο απολογισμός δείχνει ότι τα πράγματα έχουν βελτιωθεί για τις γυναίκες, στον δυτικό κόσμο τουλάχιστον… Είναι όμως αυτή η αλήθεια;
Η γιαγιά μου και οι γυναίκες της γενιάς της δεν είχαν δικαίωμα ψήφου. Η μητέρα μου και οι συνομήλικές της δεν μπορούσαν να πάρουν διαζύγιο ούτε να διεκδικήσουν την επιμέλεια των παιδιών τους. Εγώ, μέχρι πριν λίγο καιρό, κινδύνευα με τέσσερα χρόνια φυλακή αν διέκοπτα μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Επίσης δεν είχα πρόσβαση σε συγκεκριμένα κέντρα εξουσίας, που ήταν προορισμένα μόνο για άντρες. Τα πράγματα έχουν βελτιωθεί για τις γυναίκες, αλλά πήρε πάρα πολλά χρόνια. Και ούτε έχουμε ακόμα ισότητα σε δικαιώματα και ευκαιρίες, δεν βγάζουμε πάντα τα ίδια χρήματα έστω κι αν κάνουμε την ίδια δουλειά με τους άντρες, δεν υπολογίζεται ο χρόνος που αφιερώνουμε στη φροντίδα των άλλων (παιδιών, γονιών, συντρόφων). Γύρω στο 20% του ακαθόριστου εθνικού προϊόντος της χώρας μου προέρχεται από την εθελοντική γυναικεία εργασία.
Έχω λοιπόν πάντα στο μυαλό μου τη φράση της Σιμόν ντε Μποβουάρ: «Ποτέ μην ξεχνάτε ότι φτάνει μια πολιτική, οικονομική ή θρησκευτική κρίση για να τεθούν εκ νέου υπό αμφισβήτηση τα δικαιώματα των γυναικών. Τα δικαιώματα αυτά ποτέ δεν θεωρούνται δεδομένα, οφείλουμε να είμαστε σε επιφυλακή για όλη μας τη ζωή». Αυτό είναι που με ανησυχεί περισσότερο: ότι τίποτε απ’ όσα έχουμε κατορθώσει δεν είναι ασφαλές. Ότι δεν μπορούμε να επαναπαυόμαστε ύστερα από κάποιο κατόρθωμα. Αυτό είναι σαφές σήμερα.
Θερμές ευχαριστίες στις εκδόσεις Carnívora για τη βοήθειά τους για τη συνέντευξη και τη μετάφραση.
Ολόκληρη η συνέντευξη στην ιστοσελίδα της Εποχής: www.epohi.gr
