Φωτογραφία: Μάριος Λώλος
Οι νέοι Αλβανοί, που το 1989 και το 1990 πέρασαν κάποιες μέρες στα πεζούλια της Ομόνοιας, αμήχανοι και εντυπωσιασμένοι, εξελίχθηκαν τα επόμενα χρόνια. Από κακοντυμένοι νεαροί με ένα αμήχανο χαμόγελο, έγιναν εργαζόμενοι, επαγγελματίες, οικογενειάρχες και ιδιοκτήτες, γονείς παιδιών στο πανεπιστήμιο και σιγά σιγά δεν μπορούσαμε πλέον να τους αναγνωρίζουμε στον δρόμο, γιατί είχαν το δικό μας στιλ και τη δική μας αυτοπεποίθηση, των κατοίκων της πόλης, αν και δεν δίσταζαν πλέον να μιλούν τη γλώσσα τους στα καφενεία, όπως κάνουν όλοι οι εγκαταστημένοι μετανάστες σε όλο τον κόσμο.
Το 1991 είχε ιδρυθεί το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, για πρώτη φορά η τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση αποκτούσε έναν θεσμό έρευνας, μελετών και κατάρτισης εργαζομένων και συνδικαλιστικών στελεχών. Το πρώτο βιβλίο που δημοσίευσε το Ινστιτούτο (1993) αφορούσε την ανάγκη να νομιμοποιηθούν οι μετανάστες εργαζόμενοι οι οποίοι σε μεγάλο βαθμό ήταν πρόσφατοι πρόσφυγες που είχαν έλθει από την Αλβανία και άλλες βαλκανικές ή χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.[1]
Όπως σε όλο τον κόσμο η νομιμότητα της παραμονής σε μια χώρα, είναι το κρίσιμο ζήτημα για τους πρόσφυγες, αυτό που φτιάχνει συνθήκες ζωής και νοοτροπίες.
Η ελληνική εμπειρία ήταν και παραμένει κρίσιμη για την κατανόηση των διεθνών μεταναστεύσεων και προσφυγικών ροών. Από τις γιαγιάδες που τάιζαν μωρά που μόλις είχαν βγει από την προσφυγική βάρκα το 2015 στη Συκαμιά Λέσβου, ως το ναυάγιο της Πύλου με τα πάνω από 600 θύματα, η απόσταση είναι αυτή που χωρίζει την αλληλεγγύη από την αδιαφορία, που σε ορισμένες συνθήκες μετατρέπεται σε δολοφονική διάθεση. Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός έχει δείξει ότι μπορεί να παράξει, και τώρα ακόμα, και τις δύο συμπεριφορές, επιδεικνύοντας όμως μια σαφή αλληλέγγυα διάθεση για τους πρόσφυγες της Ουκρανίας για ευνόητους λόγους.
Η σοβαρότητα των αιτιών που προκαλούν τις μετακινήσεις πληθυσμών, δεν αρκεί. Μια από τις αιτίες αυτές είναι βέβαια η κλιματική αλλαγή. Δεν περιμένει όμως κανείς από κυβερνήσεις ευρωπαϊκών χωρών να κατανοούν τη σοβαρότητα της κλιματικής αλλαγής για πληθυσμούς άλλων χωρών και ηπείρων, όταν δεν την κατανοούν για τους δικούς τους πληθυσμούς. Αρκεί να παρακολουθεί κανείς το δελτίο καιρού στο BBC, για να διαπιστώσει ότι σε περιοχές όπως η αραβική χερσόνησος φαίνεται να ανεβαίνει ταχύτερα η θερμοκρασία, κάτι που έχει γραφτεί πολύ συχνά στο διεθνή Τύπο.
Στο σημαντικό του βιβλίο για τη μετανάστευση, ο Ολλανδός κοινωνιολόγος Χεν ντε Χάας,[2] βάζει τα πράγματα στη θέση τους, χωρίς φυσικά να υποτιμά τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύει η κλιματική αλλαγή για τις ανθρώπινες κοινωνίες. Παρατηρεί καταρχάς ότι οι πλημμύρες δεν είναι πάντα επιζήμιες και ότι «η καλή γη βρίσκεται εκεί που είναι οι πλημμύρες», ότι μερικές φορές «η γη ανεβαίνει μαζί με τη θάλασσα», άρα η άνοδος της θάλασσας δεν διώχνει αναγκαστικά πληθυσμούς, και ότι πολλές φορές οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι εγκλωβίζουν και ακινητοποιούν τους πληθυσμούς.
Ο Χάας συμπεραίνει ότι οι φιλελεύθερες δημοκρατίες αντιμετωπίζουν ένα «μεταναστευτικό τρίλημμα» ανάμεσα (1)στην πολιτική επιθυμία να ελέγξουν τη μετανάστευση, (2)στο οικονομικό συμφέρον να υπάρχει περισσότερη μετανάστευση και (3)στις θεμελιώδεις υποχρεώσεις έναντι των μεταναστών και των προσφύγων που απορρέουν από τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η αναζήτηση πολιτικών και μεθόδων αντιμετώπισης των επιπτώσεων ακραίων καιρικών φαινομένων στη Θεσσαλία, λόγω κλιματικής αλλαγής, δεν είναι άσχετη με την τοποθέτηση σχετικά με την απασχόληση προσφύγων. Πριν τις πλημμύρες αυτή η επιλογή αναφορικά με την απασχόληση, φαινόταν αναγκαία και λογική. Σήμερα που δεν υπάρχει ένα ενιαίο σχέδιο για την αποκατάσταση και επαναδραστηριοποίηση παραγωγής και κυριαρχούν πρωτοβουλίες που συνδυάζουν ιδιωτικές επενδύσεις, πελατειακές σχέσεις με κρατικούς θεσμούς και άτυπες πρωτοβουλίες και δραστηριότητες, κάθε συζήτηση για απασχόληση και επομένως για κανονική εγκατάσταση προσφύγων, θα συναντήσει αντίθεση και καχυποψία. Η ελληνική οικονομία που χάνει με εντυπωσιακούς ρυθμούς ανθρώπινο δυναμικό, καταστρέφει παράλληλα τα θεσμικά πλαίσια προστασίας της εργασίας και άσκησης κοινωνικής πολιτικής. Αλλά η διαθεσιμότητα ανθρώπων που μπορούν και θέλουν να εργαστούν είναι η αφετηρία της ανάκαμψης, της παραγωγής και των υπηρεσιών, δημόσιων και κοινωνικών, που η σημερινή διαχείριση της οικονομίας εργάζεται συστηματικά να ματαιώσει!
Σημειώσεις:
1. Πέτρος Λινάρδος Ρυλμόν, Αλλοδαποί εργαζόμενοι και αγορά εργασίας στην Ελλάδα, ΙΝΕ ΓΣΕΕ, 1993
2. Hein de Haas, Μετανάστευση, 22 μύθοι και τι κρύβεται πίσω από αυτούς, Μεταίχμιο, 2025
