Ξέρετε η κατάσταση των πραγμάτων που αφορούν το νερό είναι η τόσο, μα τόσο γνωστή ιστορία περίπου οποιασδήποτε υφαρπαγής κοινών αγαθών που προκύπτει τον τελευταίο αυτόν μισό αιώνα περίπου. Μείνετε μαζί μου και θα το καταλάβετε όλο γιατί το έργο το έχουμε δει να παίζεται πολλές φορές και όλες οι εκδοχές του συγκλίνουν, σαν εφιάλτης που επαναλαμβάνεται ελαφρώς παραλλαγμένος.
Φάση πρώτη: Το αγαθό που ονομάζουμε «νερό» τεμαχίζεται (πόσιμο, αποχέτευση, άρδευση, αποθήκευση, φράγματα κ.ο.κ.).
Φάση δεύτερη: μέρος των τεμαχίων πωλείται, μετοχοποιείται, γίνεται ΣΔΙΤ και καθίσταται αντικείμενο κέρδους. Εν προκειμένω τα χρήματα εδώ βγαίνουν με τη σέσουλα μέσω της εκμετάλλευσης των ροών, της χρηματιστικοποίησής του, της εμφιάλωσής του, της τεχνητής ή φυσικής του σπάνης ή αφθονίας, της ανακατεύθυνσής του σε καταναλωτές που μπορούν να το αγοράσουν ακριβότερα κ.ο.κ. Συνήθως η διαδικασία εμπορευματοποίησης πλαισιώνεται ως κατεπείγουσα για την ασφάλεια και την οικονομία και προκύπτει έπειτα από μια μικρή ή μεγάλη κρίση.
Φάση τρίτη: τα πράγματα δεν πάνε και πολύ καλά. Τα από τη φύση τους κοινά αγαθά, όπως το νερό, όταν εμπορευματοποιούνται η τιμή τους αυξάνεται, παρά το ότι η αρχική προσδοκία ήταν για μείωση μέσω ανταγωνισμού. Λόγου χάρη, μια σύγκριση στα τιμολόγια ύδρευσης στους δήμους της Καταλονίας δείχνει ότι η ιδιωτική διαχείριση ήταν κατά 25% πιο ακριβή από την δημόσια. Η φυσική μονοπωλιακή ροπή σε κάθε κλάδο της οικονομίας και τα ανελαστικά κόστη της συντήρησης και επέκτασης των υποδομών δεν είναι ποτέ δυνατόν να αφορούν ιδιώτες διαχειριστές.
Φάση τέταρτη: Οι διεθνείς φορείς χωρίς την απαραίτητη εξουσία ή επαρκείς πόρους (όπως π.χ. ο ΟΗΕ) διαπιστώνουν τα προβλήματα σε ανώτατο θεσμικό επίπεδο καθιερώνοντας παγκόσμιες ημέρες, θέτοντας στόχους για την βιωσιμότητα, την συμπερίληψη, αλλά κυρίως την «ανθεκτικότητα». Αυτή η έννοια – παρπαρτού, που έχει τις ρίζες της στον απολογητικό για το σύστημα λειτουργισμό, φανερώνει πως αναμένει από εμάς την προσαρμογή σε συνθήκες που θα δυσκολέψουν.
Φάση πέμπτη: τίθενται νέοι στόχοι, δημιουργούνται νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, αρχίζει και συγκροτείται μια δευτερεύουσα αγορά για να σώσει τα σπασμένα της πρώτης και ο κύκλος της κερδοφορίας μεγαλώνει ολοένα και περισσότερο. Το «πράσινο ξέπλυμα» αναδιπλασιάζει το κύκλωμα του κεφαλαίου αλλά διόλου δεν σώζει.
Η Μαρία Καΐκα τουλάχιστον από το 2003 αρθρογραφεί επιστημονικά γι’ αυτά τα ζητήματα, όπως και πολλοί/ες άλλοι/ες. «Η πολιτική οικολογία του ύδατος σε τοπικό, εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο καθίσταται πιο πολύπλοκη και σημαντική», μας πληροφορεί. Μας λέει κι άλλα. Παίζουν ρόλο η χημική βιομηχανία, ο αγροτοδιατροφικός τομέας, οι αντιθέσεις βορρά – νότου, το πλαίσιο της υποτιθέμενης διαβούλευσης. Προφανώς και οι εταιρείες νερού.
Η αντιστροφή ιδιωτικοποίηση, η από-εταιροποίηση, η επαναδημοτικοποίηση δεν είναι μόνο μοίρα για να αποφύγουμε τα δεινά που έρχονται από την αδηφαγία του κέρδους, γίνεται και πράξη εδώ και τουλάχιστον είκοσι χρόνια σε όλο τον κόσμο. To Transnational Institute είχε μετρήσει πάνω από 835 περιπτώσεις επαναδημοτικοποιήσεων υπηρεσιών κοινής ωφέλειας σε 1600 πόλεις του κόσμου από το 2000 έως το 2017 σε 45 χώρες.
Όμως ας αναρωτηθούμε. Μια αγορά με αξία άνω του 1,3 δισ. ήδη στην Ελλάδα και περίπου 500 δισ. παγκοσμίως, με στρατηγικό και ζωτικό χαρακτήρα για την οικονομία και τις απαραίτητες κλαδικές της διασυνδέσεις, με συντηρητικές προβλέψεις για κέρδη διπλάσια έως το 2030 θα μας αφήσει χώρο; Προφανώς όχι. Χρειάζεται να προστατεύσουμε τα «κοινά μας νάματα», τις κοινές μας πηγές δηλαδή. Έμαθα ψάχνοντας πως η λέξη «νάμα» έχει την ίδια ρίζα με τη λέξη «ροή» και ο συγκεκριμένος τύπος διακλαδίζεται σε πολλές πολλές γλώσσες. Έτσι παγκόσμια πρέπει να αντισταθούμε πρώτα, να επιτεθούμε έπειτα: ασταμάτητα, σαν τις ροές των νερών του κόσμου όλου.
