Όταν η Άνγκελα Μέρκελ ανεβαίνει στη σκηνή, η μεγάλη αίθουσα με τους τέσσερις εξώστες είναι κατάμεστη. Στο κοινό πολυάριθμοι φωτορεπόρτερ, υπάλληλοι της γερμανικής πρεσβείας, αλλά και Έλληνες και Ελληνίδες πολιτικοί με τους οποίους η Μέρκελ συνεργάστηκε κατά τη διάρκεια της θητείας της. Η πρώην Καγκελάριος χαμογελά ευγενικά, και τότε ξεκινά η συνέντευξη στον Αλέξη Παπαχελά. Μέσα σε λίγα λεπτά, η συζήτηση στρέφεται στο ρόλο της Μέρκελ στην κρίση χρέους.
Η τεταμένη ατμόσφαιρα εκείνων των χρόνων –ανάμεσα σε απογοήτευση, δυσπιστία και θυμό– παραμένει αισθητή. Ευτυχώς που όλα αυτά ανήκουν στο παρελθόν. Όμως, έχουν πράγματι τελειώσει;
Ο Παπαχελάς καθοδηγεί τη συζήτηση με χρονολογική ακρίβεια, σχεδόν μηχανικά, αγγίζοντας κάθε σταθμό της τότε περιόδου. Το μεγαλύτερο μέρος της βραδιάς περιστρέφεται γύρω από το παρελθόν, χωρίς να προσφέρει νέες γνώσεις, χωρίς τριβές, χωρίς εκπλήξεις. Παρά τη μορφή του διαλόγου, το περιεχόμενο παραμένει προβλέψιμο και χωρίς ουσιαστικό βάθος.
Μόνο στο τελευταίο τρίτο η συζήτηση στρέφεται προς το παρόν – και πάλι όχι εντελώς.
Αντί να μιλήσει για το ρόλο, τα οράματα ή τις στρατηγικές της Ευρώπης, ο Παπαχελάς κινείται γύρω από γνωστά ονόματα: Πούτιν, Τραμπ. Αυτό που απομένει είναι η εντύπωση μιας καλά προετοιμασμένης αλλά παράξενα αποστασιοποιημένης συζήτησης. Και το ερώτημα: Τι ακριβώς ήθελε να μεταδώσει αυτή η βραδιά; Μια ματιά στα παρασκήνια των χρόνων της κρίσης; Η ανάγνωση του Γιάνη Βαρουφάκη είναι πολύ καταλληλότερη γι’ αυτό. Μια ματιά προς το μέλλον, προς την ευρωπαϊκή ιδέα σε δύσκολες εποχές; Άδικος κόπος. Ακόμα και οι ατάκες μοιάζουν προετοιμασμένες. Όπως στην αρχή, μετά από μικρές τεχνικές δυσκολίες, η παρέμβαση του Παπαχελά: «Ο Βαρουφάκης είναι υπεύθυνος για την τεχνική υποστήριξη…». Το κοινό γελά – φαίνεται ότι υπάρχει συναίνεση στο χιούμορ.
Υπάρχει όμως και μια αισθητή προσδοκία μιας κίνησης. Μια συγγνώμη; Ίσως. Το τελευταίο γίνεται σαφές όταν πια ο Παπαχελάς ρωτάει ευθέως. Η Μέρκελ απαντά ξεκάθαρα: «Δεν θα ζητούσα συγγνώμη, εξήγησα τα κίνητρά μου». Μια φράση τόσο κλειστή όσο και η ίδια η συζήτηση.
Άλλωστε, η Μέρκελ βρίσκεται εδώ στο πλαίσιο της αυτοβιογραφίας της Ελευθερία που εκδόθηκε πρόσφατα. Κάνει τον απολογισμό της ζωής και της πολιτικής της – όποιος τη διαβάσει δεν θα γνωρίσει μια νέα πλευρά της. Όποιος περίμενε σοβαρά ότι η Μέρκελ θα αμφισβητούσε θεμελιώδεις αποφάσεις της πολιτικής της εκ των υστέρων θα απογοητευτεί – ή θα επιβεβαιώσει την εικόνα μιας πολιτικού που τείνει να σκέφτεται τα πράγματα ξεκινώντας από το τέλος. Χωρίς ανοιχτά ερωτήματα για τις αποφάσεις της και χωρίς την ανάγκη να δικαιολογηθεί. Αυτό γίνεται εμφανές και κατά τη συζήτηση με τον Παπαχελά, όταν εκείνος αναφέρει παρεμπιπτόντως τη μακρά της θητεία (κατά τη διάρκεια των 16 ετών υπήρξαν οκτώ αλλαγές στην ηγεσία της ελληνικής κυβέρνησης). Η Μέρκελ, κάπως συγχυσμένη, απαντά: «Ε, με επανεξέλεγαν…», σαν να μην περίμενε το σχόλιο.
Όπως συχνά συμβαίνει σε περιπτώσεις αυτοανάλυσης, ένα μέρος των απαντήσεων βρίσκεται μέσα μας και όχι στον έξω κόσμο. Παρ’ όλα αυτά, η εξωτερική αντίληψη παίζει καθοριστικό ρόλο – ο άνθρωπος αναγνωρίζει τον εαυτό του στον καθρέφτη των άλλων. Έτσι, η Καθημερινή τιτλοφορεί την επόμενη ημέρα με λόγια της Μέρκελ: «Δεν μπορώ να φανταστώ την ΕΕ χωρίς την Ελλάδα» – ενώ η Εφημερίδα των Συντακτών γράφει: «Ειλικρινής ο Τσίπρας, δεν πήγε να με παραπλανήσει».
Στο τέλος μένει η αίσθηση μιας χαμένης στιγμής. Η ευκαιρία για μια ανοιχτή ανταλλαγή με μια σημαντική και έμπειρη Ευρωπαία πολιτικό – η ευρωπαϊκή διάσταση ήταν πάντα παρούσα στις εξηγήσεις της, υπήρχε. Αλλά έμεινε ανεκμετάλλευτη – χαμένη στο παρελθόν.
