Κώστας Δουζίνας: Τώ­ρα πια πρέ­πει το πρό­γραμ­μα κοι­νω­νι­κής δι­καιο­σύ­νης να α­να­πτυχ­θεί

Συ­ζη­τά­με με τον Κώ­στα Δου­ζί­να για την πο­ρεία των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων και τη κυ­βερ­νη­τι­κή στρα­τη­γι­κή. Ακό­μα, μας α­πα­σχο­λεί η ε­κλο­γή του Τρα­μπ και η πο­ρεία της Ευ­ρώ­πης, ό­πως και ο δρό­μος που α­νοί­γε­ται για την α­ρι­στε­ρά.

Τη συ­νέ­ντευ­ξη πή­ραν η Ιωάν­να Δρό­σου και ο Παύ­λος Κλαυ­δια­νός

Η πο­λι­τι­κή ε­πι­και­ρό­τη­τα κι­νεί­ται στους ρυθ­μούς της δια­πραγ­μά­τευ­σης και της ο­λο­κλή­ρω­σης της δεύ­τε­ρης α­ξιο­λό­γη­σης. Ποια θεω­ρείς πως θα εί­ναι η έκ­βα­ση και τι δρό­μοι θα α­νοί­ξουν για την κυ­βέρ­νη­ση;
Στην πα­ρέμ­βα­σή μου στο συ­νέ­δριο του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ εί­πα, κά­πως α­στειευό­με­νος, ό­τι θα εί­μα­στε στην κυ­βέρ­νη­ση ή μέ­χρι τα Χρι­στού­γεν­να ή για τα ε­πό­με­να δέ­κα χρό­νια. Θεω­ρώ ό­τι εί­ναι πο­λύ ση­μα­ντι­κό να ο­λο­κλη­ρω­θεί γρή­γο­ρα η α­ξιο­λό­γη­ση, για να μπο­ρέ­σει πια η κυ­βέρ­νη­ση να αρ­χί­σει να α­να­πτύσ­σει το πρό­γραμ­μα κοι­νω­νι­κής δι­καιο­σύ­νης και να βο­η­θά τα φτω­χό­τε­ρα στρώ­μα­τα. Ήδη ξε­κί­νη­σε μια τέ­τοια προ­σπά­θεια με την α­να­νέω­ση του ε­πι­δό­μα­τος αλ­λη­λεγ­γύης, την δη­μιουρ­γία του ει­σο­δή­μα­τος κοι­νω­νι­κής αλ­λη­λεγ­γύης ή με την πλη­ρω­μή των ε­φά­πα­ξ, που εί­χε μεί­νει ως εκ­κρε­μό­τη­τα τα τε­λευ­ταία δύο χρό­νια. Όμως, δεν αρ­κούν α­πο­σπα­σμα­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις, τώ­ρα πια πρέ­πει να δού­με το πρό­γραμ­μα κοι­νω­νι­κής δι­καιο­σύ­νης να α­να­πτύσ­σε­ται και να ε­φαρ­μό­ζε­ται. Έτσι, δεν θα μι­λά­με μο­νά­χα για τον κοι­νω­νι­κό με­τα­σχη­μα­τι­σμό και την α­να­συ­γκρό­τη­ση της κοι­νω­νίας, αλ­λά θα πά­ρου­με και μέ­τρα προς αυ­τή την κα­τεύ­θυν­ση.

Ο στρα­τη­γι­κός προ­γραμ­μα­τι­σμός πρέ­πει να εί­ναι συλ­λο­γι­κός

Πράγ­μα­τι, κά­ποιες πτυ­χές του πα­ράλ­λη­λου προ­γράμ­μα­τος έ­χουν υ­λο­ποιη­θεί. Ωστό­σο, η κυ­βέρ­νη­ση δεν έ­χει α­να­πτύ­ξει τις με­ταρ­ρυθ­μι­στι­κές ε­κεί­νες το­μές, που θα μας ο­δη­γή­σουν στον κοι­νω­νι­κό με­τα­σχη­μα­τι­σμό. Προς τι η κα­θυ­στέ­ρη­ση;
Έχω ξα­να­πεί στην «Επο­χή» πως το πα­ράλ­λη­λο πρό­γραμ­μα θα πρέ­πει να με­το­νο­μα­σθεί σύ­ντο­μα σε πρό­γραμ­μα κοι­νω­νι­κού με­τα­σχη­μα­τι­σμού. Στό­χος του πα­ράλ­λη­λου προ­γράμ­μα­τος ή­ταν να μπει έ­να φρέ­νο στην αν­θρω­πι­στι­κή κρί­ση και την πλή­ρη έν­δεια ε­νός με­γά­λου κομ­μα­τιού του πλη­θυ­σμού. Πρέ­πει λοι­πόν να με­τα­σχη­μα­τι­στεί και να λά­βει το χα­ρα­κτή­ρα του μέ­σο-μα­κρο­πρό­θε­σμου σχε­δια­σμού μας. Στό­χος εί­ναι να με­τα­φέ­ρου­με στα­δια­κά ι­σχύ και πό­ρους α­πό το κε­φά­λαιο στην ερ­γα­σία και α­πό το κρά­τος στην κοι­νω­νία. Όσον α­φο­ρά το ε­ρώ­τη­μά σας, νο­μί­ζω πως οι αι­τίες κα­θυ­στέ­ρη­σης εί­ναι ε­ξω­γε­νείς και εν­δο­γε­νείς. Όσο συ­νε­χί­ζο­νται οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις, η κυ­βέρ­νη­ση μοιά­ζει κά­πως πα­γω­μέ­νη, ό­πως πα­γώ­νει ο λα­γός στα φώ­τα του φορ­τη­γού. Γι’ αυ­τό α­κό­μα και πρω­το­βου­λίες των υ­πουρ­γείων, που δεν ε­πη­ρεά­ζο­νται α­πό τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις, βρί­σκο­νται σε α­να­μο­νή, πε­ρι­μέ­νο­ντας την ο­λο­κλή­ρω­ση της α­ξιο­λό­γη­σης. Ταυ­τό­χρο­να, πολ­λές φο­ρές οι υ­πουρ­γοί α­ντι­με­τω­πί­ζουν α­ντι­στά­σεις ή α­δια­φο­ρία α­πό στε­λέ­χη του κρα­τι­κού μη­χα­νι­σμού που θέ­τουν ε­μπό­δια στις πο­λι­τι­κές πρω­το­βου­λίες. Μου δί­νε­ται η ε­ντύ­πω­ση ό­τι η κυ­βέρ­νη­ση βρί­σκε­ται σε ε­ξω­τε­ρι­κή ε­πι­τρο­πεία και ε­σω­τε­ρι­κή ο­μη­ρία. Η ι­στο­ρία της α­ρι­στε­ρής πα­ρέν­θε­σης θα συ­νε­χί­σει να πλα­νά­ται μέ­χρι ν’ αρ­χί­σει να α­να­πτύσ­σε­ται το πρό­γραμ­μα με­τα­σχη­μα­τι­σμού.

Πώς πρέ­πει να ε­μπλα­κεί στον κυ­βερ­νη­τι­κό σχε­δια­σμό η κοι­νο­βου­λευ­τι­κή ο­μά­δα και το κόμ­μα;
Δεν μπο­ρού­με να υ­πο­στη­ρί­ζου­με ό­τι εί­μα­στε α­ρι­στε­ρή κυ­βέρ­νη­ση, α­πλώς ε­πει­δή έ­χου­με κα­λύ­τε­ρους αν­θρώ­πους στις θέ­σεις των υ­πουρ­γείων. Ως κυ­βέρ­νη­ση και κόμ­μα της α­ρι­στε­ράς ο στρα­τη­γι­κός προ­γραμ­μα­τι­σμός, αλ­λά και αυ­τός σε ε­πί­πε­δο υ­πουρ­γείων, πρέ­πει να γί­νε­ται συλ­λο­γι­κά. Ο σχε­δια­σμός πρέ­πει να γί­νε­ται σε συ­νε­χή συ­νερ­γα­σία με το κόμ­μα, το ο­ποίο με­τα­φέ­ρει τις ι­δέες, την ε­μπει­ρία και τα αι­τή­μα­τα της κοι­νω­νίας, και με την κοι­νο­βου­λευ­τι­κή ο­μά­δα, η ο­ποία ε­πε­ξερ­γά­ζε­ται τις πρω­το­βου­λίες της κυ­βέρ­νη­σης. Έτσι μό­νο λει­τουρ­γού­με ως συλ­λο­γι­κός δια­νοού­με­νος. Αυ­τή τη στιγ­μή η κοι­νο­βου­λευ­τι­κή ο­μά­δα υ­πε­ρα­σπί­ζε­ται την κυ­βερ­νη­τι­κή πο­λι­τι­κή χω­ρίς να έ­χει πλή­ρη γνώ­ση του κυ­βερ­νη­τι­κού σχε­δια­σμού. Αν η κοι­νο­βου­λευ­τι­κή ο­μά­δα και το κόμ­μα συμ­με­τεί­χαν στην δια­μόρ­φω­ση της κυ­βερ­νη­τι­κής στρα­τη­γι­κής θα εί­χαν α­πο­φευχ­θεί και κά­ποια λά­θη ή α­βλε­ψίες. Αυ­τό το συ­ζη­τή­σα­με στην κοι­νο­βου­λευ­τι­κή ο­μά­δα της πε­ρα­σμέ­νης βδο­μά­δα, για να δού­με τρό­πους ώ­στε να υ­πάρ­ξει με­γα­λύ­τε­ρη συμ­με­το­χή του κόμ­μα­τος και των βου­λευ­τών στο σχε­δια­σμό και προ­γραμ­μα­τι­σμό της ε­πό­με­νης πε­ριό­δου. Εκ μέ­ρους του «Εργα­στη­ρίου Ιδεών» της Κοι­νο­βου­λευ­τι­κής Ομά­δας, που συ­να­ντιέ­ται κά­θε δε­κα­πέ­ντε μέ­ρες και συ­ζη­τά θεω­ρία, ι­δέες και πο­λι­τι­κές της α­ρι­στε­ράς, προ­τεί­να­με οι Ε­ΠΕ­ΚΕ (Επι­τρο­πές Πα­ρα­γω­γής και Ελέγ­χου του Κοι­νο­βου­λευ­τι­κού Έργου) να συ­νε­δριά­ζουν τα­κτι­κά και να συμ­με­τέ­χουν α­πό την αρ­χή στον νο­μο­θε­τι­κό σχε­δια­σμό και πρό­γραμ­μα. Προ­τεί­να­με ε­πί­σης ό­τι πρέ­πει κά­θε υ­πουρ­γείο να έ­χει έ­να βου­λευ­τή «κοι­νο­βου­λευ­τι­κό γραμ­μα­τέ­α», που να εί­ναι συ­νε­χώς σε ε­πα­φή με τον υ­πουρ­γό, έ­τσι ώ­στε και α­νά­με­σα α­πό τις συ­νε­δριά­σεις των Ε­ΠΕ­ΚΕ να υ­πάρ­χει ε­νη­μέ­ρω­ση, αλ­λά και συ­ζή­τη­ση για το σχε­δια­σμό.

Η ε­πιρ­ροή της ε­θνι­κι­στι­κής α­κρο­δε­ξιάς

Τις ι­δέες της Νέ­ας Δη­μο­κρα­τίας για την έ­ξο­δο α­πό την κρί­ση, την κοι­νω­νία, αλ­λά και την α­ρι­στε­ρά α­πο­τύ­πω­σε ο Κ. Μη­τσο­τά­κης στη συ­νε­δρία­ση της κοι­νο­βου­λευ­τι­κής του ο­μά­δας. Πώς κρί­νεις το λό­γο του κόμ­μα­τος της α­ξιω­μα­τι­κής α­ντι­πο­λί­τευ­σης;
Ο κ. Μη­τσο­τά­κης μί­λη­σε την πε­ρα­σμέ­νη Δευ­τέ­ρα σε μια βι­βλιο­πα­ρου­σία­ση ό­που εί­πε ό­τι «ε­μείς και οι ι­δέες μας έ­χου­με α­πο­κτή­σει ι­δε­ο­λο­γι­κή η­γε­μο­νία». Μά­λι­στα, α­να­φε­ρό­με­νος στη νί­κη του Τρα­μπ εί­πε πως χρεια­ζό­μα­στε μια κοι­νω­νι­κή α­νά­λυ­ση, για να δού­με πώς θα μι­λή­σου­με στον κό­σμο που προ­σέγ­γι­σε ε­κεί­νος. Εί­ναι α­στείο να λέει ο κ. Μη­τσο­τά­κης ό­τι οι ι­δέες του νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού και του business as usual έ­χουν ι­δε­ο­λο­γι­κή η­γε­μο­νία. Διό­τι υ­πε­ρα­σπί­στη­κε τις ι­δέες ε­κεί­νες που έ­χουν ε­ξα­πο­λύ­σει ε­πί­θε­ση στον ερ­γα­ζό­με­νο πλη­θυ­σμό, και ε­ξαι­τίας των ο­ποίων εί­δα­με στην Αμε­ρι­κή, τη Βρε­τα­νία, αλ­λά και σε ευ­ρω­παϊκές χώ­ρες τους ψη­φο­φό­ρους να ε­γκα­τα­λεί­πουν τα συ­στη­μι­κά κόμ­μα­τα και να α­γκα­λιά­ζουν την λαϊκι­στι­κή και ε­θνι­κι­στι­κή α­κρο­δε­ξιά. Μό­νη ε­ξαί­ρε­ση α­πο­τέ­λε­σε η Ελλά­δα. Εί­μα­στε τυ­χε­ροί για­τί ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ καρ­πώ­θη­κε τη λαϊκή α­γα­νά­κτη­ση που αλ­λού πή­γε στους α­κρο­δε­ξιούς. Η σύ­γκλι­ση της κε­ντρο­α­ρι­στε­ράς με την κε­ντρο­δε­ξιά στο «α­κραίο νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρο κέ­ντρο» α­πορ­ρί­πτε­ται πα­ντού. Γι’ αυ­τό δεν ε­ξε­λέ­γη η Κλί­ντον που την εκ­προ­σω­πεί και έ­χα­σε ο Κά­με­ρον το δη­μο­ψή­φι­σμα. Η Νέα Δη­μο­κρα­τία α­πο­τέ­λε­σε και α­πο­τε­λεί κε­ντρι­κό εκ­φρα­στή αυ­τής της στρα­τη­γι­κής. Συν­δυά­ζει το συ­στη­μι­κό πο­λι­τι­κό κα­τε­στη­μέ­νο με τον ι­δε­ο­λο­γι­κό νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό. Η στρα­τη­γι­κή της ε­πο­μέ­νως κτυ­πά ε­κεί­να το κοι­νω­νι­κά στρώ­μα­τα που ε­ξε­γεί­ρο­νται σή­με­ρα ε­νά­ντια στην πα­γκο­σμιο­ποίη­ση, την φτω­χο­ποίη­ση και πε­ρι­φρό­νη­ση των λαών α­πό τις ε­λίτ.

Η ε­θνι­κι­στι­κή α­κρο­δε­ξιά πώς κα­τα­φέρ­νει να γί­νει α­πο­δε­κτή ό­ταν οι ι­δέες της μας γυρ­νούν στην πε­ρίο­δο του Με­σο­πο­λέ­μου;
Με μέ­σο το λαϊκι­σμό, κά­νει την σύ­γκρου­ση λα­ού με ε­λίτ κε­ντρι­κή δια­χω­ρι­στι­κή γραμ­μή. Μι­λά­ει συ­ναι­σθη­μα­τι­κά, δη­λώ­νει υ­πο­στή­ρι­ξή στους φτω­χούς, τους ά­νερ­γους, τους υ­πο­α­πα­σχο­λού­με­νους, χω­ρίς ό­μως να δί­νει κα­μία κα­τεύ­θυν­ση που μπο­ρεί να λύ­σει αυ­τά τα προ­βλή­μα­τα. Θα λέ­γα­με ό­τι η πρό­σφα­τη ευ­ρω­παϊκή και διε­θνής πο­λι­τι­κή ι­στο­ρία συμ­βο­λί­ζε­ται α­πό τέσ­σε­ρις η­με­ρο­μη­νίες. Το 1989 με την πτώ­ση του σο­σια­λι­σμού α­να­κοι­νώ­νε­ται η νέα πα­γκό­σμια τά­ξη. Δια­κη­ρύσ­σει την ε­λεύ­θε­ρη κί­νη­ση του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού κε­φα­λαίου και των ερ­γα­τών, αλ­λά αρ­χί­ζει να υ­ψώ­νει τεί­χη για να ε­μπο­δί­σει την με­τα­νά­στευ­ση. Ακο­λου­θεί η με­γά­λη οι­κο­νο­μι­κή κρί­ση το 2008. Αυ­τή ο­δή­γη­σε σε δύο κύ­μα­τα λαϊκών α­ντι­δρά­σεων, οι ο­ποίες ε­νέ­χουν το στοι­χείο της ε­ξέ­γερ­σης. Το 2011 εί­χα­με την Αρα­βι­κή Άνοι­ξη και τις με­γά­λες κα­τα­λή­ψεις στην Ευ­ρώ­πη και στην Αμε­ρι­κή με το κί­νη­μα Occupy που ύ­στε­ρα ξα­πλώ­θη­καν σε ό­λο τον κό­σμο. Αυ­τό το πρώ­το κύ­μα α­νέ­δει­ξε την α­ρι­στε­ρά νι­κη­φό­ρα μό­νο στην Ελλά­δα με τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ και στην Πορ­το­γα­λία. Το 2016 εί­ναι η δεύ­τε­ρη χρο­νιά λαϊκής ε­ξέ­γερ­σης. Αλλά ελ­λεί­ψει πει­στι­κής α­ρι­στε­ρής έκ­φρα­σης ο­δεύει στον δε­ξιό ε­θνι­κι­σμό. Εί­χα­με το Brexit, τον Τρα­μπ και δυ­στυ­χώς φο­βά­μαι ό­τι αυ­τό θα συ­νε­χι­στεί στις ευ­ρω­παϊκές χώ­ρες, με πιο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κές πε­ρι­πτώ­σεις την Ολλαν­δία, την Ιτα­λία και τη Γαλ­λία.
Η α­κρο­δε­ξιά καρ­πώ­νε­ται τη δεύ­τε­ρη ε­ξέ­γερ­ση των λαών χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τα οι­κο­νο­μι­κά, πο­λι­τι­κά και πο­λι­τι­σμι­κά βρα­χυ­κυ­κλώ­μα­τα της ε­πο­χής μας. Στο πο­λι­τι­κό ε­πί­πε­δο προω­θεί μια διαί­ρε­ση που δεν έ­χει τα κλα­σι­κά τα­ξι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, αλ­λά παίρ­νει τη μορ­φή σύ­γκρου­σης με­τα­ξύ λα­ού και ε­λί­τ, ό­πως υ­πο­στή­ρι­ζε ο Λα­κλά­ου. Προ­φα­νώς άν­θρω­ποι οι ο­ποίοι βγαί­νουν α­πό το κα­τε­στη­μέ­νο, α­πό τις ε­λί­τ, ό­πως η Χί­λα­ρι Κλί­ντον ή ο Κυ­ριά­κος Μη­τσο­τά­κης βρί­σκο­νται στην α­ντί­πο­δα αυ­τής της λο­γι­κής, διό­τι συ­νε­χί­ζουν το business as usual. Στα οι­κο­νο­μι­κά θέ­μα­τα οι δε­ξιοί λαϊκι­στές εμ­φα­νί­ζο­νται να υ­πο­στη­ρί­ζουν το κρά­τος ευη­με­ρίας, τα κοι­νω­νι­κά ε­πι­δό­μα­τα και να λέ­νε ό­τι ε­πει­δή σας ε­γκα­τέ­λει­ψαν οι ε­λίτ και χά­νο­νται οι με­γά­λες κα­τα­κτή­σεις του κρά­τους ευη­με­ρίας τώ­ρα εί­μα­στε ε­μείς που θα σας προ­στα­τεύ­σου­με. Το τρί­το στοι­χείο, το πο­λι­τι­σμι­κό, α­να­δει­κνύε­ται ως το πιο ση­μα­ντι­κό. Η με­γά­λη στρο­φή ξε­κί­νη­σε στην Ολλαν­δία έ­να α­πό τα πιο φι­λε­λεύ­θε­ρα κρά­τη. Το Κόμ­μα για την Ελευ­θε­ρία με­τά τη δο­λο­φο­νία του πρώ­του αρ­χη­γού του Πιμ Φορ­τούιν, με­τά τη δο­λο­φο­νία του Θέο βαν Γκοφ και με την α­νά­δει­ξη του Βίλ­ντε­ρς, έ­φτια­ξε μια νέα μορ­φή ξε­νο­φο­βίας για έ­ναν λαό που πε­ρη­φα­νεύε­ται για την α­νε­κτι­κό­τη­τά του. Δεν βά­ζουν πια τα πα­ρα­δο­σια­κά θέ­μα­τα του α­ντι­ση­μι­τι­σμού και της ο­μο­φο­βίας. Αντί­θε­τα υιο­θε­τούν ως εχ­θρό το Ισλάμ και τους μου­σουλ­μά­νους και υ­πο­στη­ρί­ζουν ό­τι υ­πε­ρα­σπί­ζο­νται τον ευ­ρω­παϊκό πο­λι­τι­σμό. Η Λε­πέν εί­ναι στην ί­δια κα­τεύ­θυν­ση. Έχει ε­γκα­τα­λεί­ψει και τον α­ντι­ση­μι­τι­σμό και την ο­μο­φο­βία και εμ­φα­νί­ζε­ται να υ­πο­στη­ρί­ζει τους γκέι, τους ε­βραίους και τις γυ­ναί­κες α­πό τους μου­σουλ­μά­νους. Μά­λι­στα στις πε­ρι­φε­ρεια­κές ε­κλο­γές της Γαλ­λίας, η Λε­πέν κέρ­δι­σε το Πα ντε Κα­λαί, μια πα­ρα­δο­σια­κά α­ρι­στε­ρή πε­ρι­φέ­ρεια, με τη στή­ρι­ξη του 32% των γκέι ζευ­γα­ριών. Ισχυ­ρί­ζο­νται λοι­πόν ό­τι α­κο­λου­θούν τον δυ­τι­κό ορ­θο­λο­γι­σμό ε­να­ντίον του Ισλά­μ, του «με­γά­λου εχ­θρού». Επο­μέ­νως, μπαί­νουν σε μια λο­γι­κή «σύ­γκρου­σης πο­λι­τι­σμών» και μπο­ρούν να το κά­νουν ε­πει­δή δεν υ­πάρ­χει η α­ρι­στε­ρή α­πά­ντη­ση. Έχου­με, λοι­πόν, το συν­δυα­σμό μιας ψευ­δε­πί­γρα­φης «τα­ξι­κής» πο­λι­τι­κής και μιας πο­λι­τι­σμι­κής α­πά­της που εμ­φα­νί­ζει τις πο­λυ­πο­λι­τι­σμι­κές μας κοι­νω­νίες ως μο­νο­ε­θνι­κές, λευ­κές και α­πο­κλει­στι­κά χρι­στια­νι­κές.

Τρία μα­θή­μα­τα α­πό τον Τρα­μπ και τον Φά­ρατ­ζ

Η α­νά­λυ­σή σου δεί­χνει την α­να­γκαιό­τη­τα να μην υ­πάρ­ξουν α­ξια­κές υ­πο­χω­ρή­σεις α­πό πλευ­ράς της α­ρι­στε­ράς, ε­πο­μέ­νως και του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ.
Τα θέ­μα­τα ταυ­τό­τη­τας δεν έ­χουν μια «ου­σιο­κρα­τι­κή» ερ­μη­νεία. Εί­ναι α­νοι­χτό ε­ρώ­τη­μα και πε­δίο κε­ντρι­κής σύ­γκρου­σης τι ση­μαί­νει πα­τριω­τι­σμός, τι ση­μαί­νει πο­λυ­πο­λι­τι­σμι­κό­τη­τα και αλ­λη­λεγ­γύη, τι κοι­νω­νι­κή θρη­σευ­τι­κό­τη­τα. Τρία μα­θή­μα­τα παίρ­νω α­πό τον Τρα­μπ και τον Φά­ρατζ. Το πρώ­το εί­ναι ό­τι κα­τά­φε­ραν να με­τα­φέ­ρουν την τα­ξι­κή σύ­γκρου­ση με­τα­ξύ φτω­χών και πλου­σίων σε μια σύ­γκρου­ση του λα­ού κα­τά του κα­τε­στη­μέ­νου, κά­τι που κά­να­με και μεις στις κα­τα­λή­ψεις και το δη­μο­ψή­φι­σμα. Το δεύ­τε­ρο εί­ναι ό­τι μπό­ρε­σαν να μι­λή­σουν στα συ­ναι­σθή­μα­τα, στην α­να­σφά­λεια, το φό­βο, την α­γω­νία για το μέλ­λον. Και ο Τρα­μπ και ο Φά­ρατζ μι­λού­σαν για βελ­τίω­ση της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας και α­να­γέν­νη­ση του έ­θνους. Εδώ μπαί­νει το θέ­μα του ο­ρά­μα­τος, του ο­ρί­ζο­ντα προς τον ο­ποίο προ­χω­ρά­με. Το τρί­το εί­ναι η έμ­φα­ση στους «πο­λέ­μους του πο­λι­τι­σμού» (culture wars). Δεν μπο­ρού­με να ε­γκα­τα­λεί­ψου­με τα α­ξια­κά μας θε­μέ­λια, ξέ­ρο­ντας ό­τι αυ­τή τη στιγ­μή δί­νε­ται σκλη­ρή μά­χη για το ποιος θα μπο­ρέ­σει να τα η­γε­μο­νεύ­σει. Αλλά πρέ­πει να α­να­λύ­σου­με το φαι­νό­με­νο και να α­να­προ­σαρ­μό­σου­με τη στρα­τη­γι­κή μας. Έχουν δεί­ξει οι έ­ξυ­πνοι α­κρο­δε­ξιοί ευ­ρω­σκε­πτι­κι­στές – για­τί η Χρυ­σή Αυ­γή έ­χει πα­ρα­μεί­νει στις μπό­τες και τις στο­λές- ό­τι μπο­ρούν να η­γε­μο­νεύ­σουν. Γι’ αυ­τό, λοι­πόν, δεν μπο­ρεί να πε­ριο­ρί­ζε­ται ο ι­δε­ο­λο­γι­κός σχε­δια­σμός στη δια­πραγ­μά­τευ­ση και την έ­ξο­δο α­πό τα μνη­μό­νια. Το συ­νέ­δριο, πε­ριο­ρί­στη­κε σε αυ­τό το ε­πί­πε­δο, και δεν εί­δε τον μα­κρύ­τε­ρο ο­ρί­ζο­ντα. Πολ­λοί λέ­νε ό­τι δεν χρεια­ζό­μα­στε τώ­ρα θεω­ρία, πρέ­πει να βγού­με α­πό την α­ξιο­λό­γη­ση και να α­σχο­λη­θού­με με την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα του πο­λί­τη. Σω­στό εί­ναι αυ­τό, αλ­λά αν δεν έ­χεις και έ­να μα­κρο­πρό­θε­σμο σχε­δια­σμό που βγαί­νει α­πό θεω­ρη­τι­κή α­νά­λυ­ση πα­ρα­μο­νεύει ο βο­λο­ντα­ρι­σμός, ο ε­μπει­ρι­σμός και η α­πο­γοή­τευ­ση.

Θεω­ρείς ό­τι ο Μη­τσο­τά­κης θα προ­σπα­θή­σει να υιο­θε­τή­σει πιο α­κρο­δε­ξιά ρη­το­ρι­κή, ώ­στε να μπο­ρέ­σει να διευ­ρύ­νει το α­κρο­α­τή­ριό του;
Δυ­στυ­χώς έ­χει αρ­χί­σει να δη­μιουρ­γεί­ται έ­να κλί­μα κοι­νω­νι­κής σύ­γκρου­σης γύ­ρω α­πό το προ­σφυ­γι­κό. Η δε­ξιά προ­σπα­θεί να η­γε­μο­νεύ­σει του ε­ρω­τή­μα­τος ποιοι εί­ναι Έλλη­νες και ποιοι πα­τριώ­τες. Δεν έ­χου­με φτά­σει α­κό­μα σε κοι­νω­νι­κό ρήγ­μα, ό­μως εί­ναι προ­φα­νές ό­τι η Νέα Δη­μο­κρα­τία το εκ­με­ταλ­λεύε­ται πο­λι­τι­κά. Δεν το ε­ντάσ­σει στην ε­πί­ση­μη ρη­το­ρι­κή της, αλ­λά α­φή­νει στε­λέ­χη της πα­ρά­τα­ξης να μπαί­νουν στα χω­ρά­φια της ξε­νο­φο­βίας και των πο­λι­τι­κών εκ­φο­βι­σμού της κοι­νω­νίας.

Ο σε­ξι­σμός εί­ναι παι­χνί­δι ε­ξου­σίας

Οι σε­ξι­στι­κές ε­πι­θέ­σεις ε­να­ντίον γυ­ναι­κών πο­λι­τι­κών συ­νε­χί­ζο­νται. Με­τά την Τα­σία Χρι­στο­δου­λο­πού­λου και την Θε­α­νώ Φω­τίου, τη σκυ­τά­λη πή­ραν η Έφη Αχτσίο­γλου και η Κα­τε­ρί­να Νο­το­πού­λου. Τι μέ­τρα πρέ­πει να παρ­θούν ε­νά­ντια στο σε­ξι­σμό;
Μία α­πό τις πιο δυ­σά­ρε­στες εκ­πλή­ξεις γυρ­νώ­ντας στην Ελλά­δα με­τά α­πό 40 χρό­νια στην Αγγλία ή­ταν ο τρό­πος με τον ο­ποίο πο­λύ φυ­σι­κά και στην κα­θη­με­ρι­νή συ­ζή­τη­ση χρη­σι­μο­ποιεί­ται μια διά­λε­κτος που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται α­πο­λύ­τως α­πό σε­ξι­στι­κά και ο­μο­φο­βι­κά στοι­χεία. Όταν κά­νω μια φι­λι­κή πα­ρα­τή­ρη­ση, μου λέ­νε ό­τι δεν το εν­νοούν, το κα­νουν για πλά­κα. Στις προ­συ­νε­δρια­κές συ­νε­δριά­σεις, πολ­λοί μί­λη­σαν ε­νά­ντια στις πο­σο­στώ­σεις. Όταν τους ε­ξή­γη­σα ό­τι ο Ομπά­μα έ­γι­νε πρό­ε­δρος για­τί τη δε­κα­ε­τία του ’60 μπή­κε θέ­μα πο­σο­στώ­σεων αλ­λά και αλ­λα­γής του τρό­που με τον ο­ποίο μι­λού­σαν για τους άλ­λους και τις μειο­νό­τη­τες, δεν υ­πήρ­χε α­πά­ντη­ση. Ο σε­ξι­σμός εί­ναι παι­χνί­δι ε­ξου­σίας που έ­γι­νε τρό­πος ο­μι­λίας και νοο­τρο­πία. Νο­μι­μο­ποιεί τις βίαιες και χυ­δαίες ε­πι­θέ­σεις ε­να­ντίον γυ­ναι­κών στο δη­μό­σιο βίο και με­τά και την έμ­φυ­λη­βία. Αν αυ­τό δεν χτυ­πη­θεί α­κό­μα και με μέ­τρα πο­λι­τι­κά και νο­μι­κά, νο­μί­ζω ό­τι αυ­τό που λέ­με ι­σό­τη­τα των φύ­λων δεν πρό­κει­ται πο­τέ να ε­πι­τευχ­θεί.

Η Ευ­ρώ­πη σε ι­στο­ρι­κή κί­νη­ση πα­ρακ­μής

Η η­γε­σία της Ευ­ρώ­πης εκ­φρά­ζει την α­νη­συ­χία της για την ά­νο­δο της ε­θνι­κι­στι­κής α­κρο­δε­ξιάς, ό­μως δεν έ­χει κα­τεύ­θυν­ση, δεν α­να­ζη­τά λύ­σεις. Ποιο εί­ναι το μέλ­λον της Ευ­ρώ­πης;
Η Ευ­ρώ­πη ε­δώ και τριά­ντα χρό­νια βρί­σκε­ται σε μια ι­στο­ρι­κή κί­νη­ση πα­ρακ­μής. Πό­ροι και ι­σχύς με­τα­φέ­ρο­νται α­πό τη δύ­ση και το βορ­ρά στην α­να­το­λή και το νό­το. Έχου­με την ά­νο­δο της Ινδίας και Κί­νας, αλ­λά και τμη­μά­των της Λα­τι­νι­κής Αμε­ρι­κής και της Αφρι­κής. Οι κι­νή­σεις πλη­θυ­σμών α­πό τα νό­τια προς τα βό­ρια δεν εί­ναι μό­νο α­πο­τέ­λε­σμα πο­λέ­μων. Προ­κα­λού­νται α­πό την πα­γκο­σμιο­ποίη­ση και τις κοι­νω­νι­κές α­νι­σό­τη­τες. Και να τε­λειώ­σει ο πό­λε­μος στην Συ­ρία, οι ροές θα συ­νε­χί­σουν. Απο­τε­λούν τμή­μα της πα­γκό­σμιας α­να­κα­τα­νο­μής πό­ρων και δύ­να­μης. Η η­γε­σία της ΕΕ φαί­νε­ται να εί­ναι πλή­ρως α­νί­κα­νη να κα­τα­νοή­σει το πρό­βλη­μα, πό­σο μάλ­λον να α­ντι­δρά­σει. Δεν υ­πάρ­χει ό­ρα­μα, για να μπο­ρέ­σου­με να ξα­να­φτιά­ξου­με τις κοι­νω­νίες. Από την άλ­λη, η αρ­χι­τε­κτο­νι­κή της ΕΕ τρί­ζει, δεν έρ­χε­ται σε ε­πα­φή με τους λα­ούς και τα κοι­νω­νι­κά τους προ­βλή­μα­τα. H πο­λι­τι­κή ε­νο­ποίη­ση τε­λείω­σε συμ­βο­λι­κά και ου­σια­στι­κά και plan B δεν υ­πάρ­χει.
Στην κα­τά­στα­ση που βρί­σκε­ται αυ­τή τη στιγ­μή η Ευ­ρώ­πη με την ά­νο­δο του ευ­ρω­σκε­πτι­κι­σμού, της ξε­νο­φο­βίας, του ρα­τσι­σμού, εί­ναι α­κα­τα­νό­η­τη η ε­πί­θε­ση στην Ελλά­δα στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Η Ελλά­δα εί­ναι το μό­νο κρά­τος σε αυ­τή την πε­ρίο­δο που έ­δει­ξε αλ­λη­λεγ­γύη, βοή­θη­σε τους πρό­σφυ­γες και α­κό­μα στα θέ­μα­τα της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης προ­σπα­θεί να τη­ρή­σει τη συμ­φω­νία που α­να­γκά­στη­κε να συ­νυ­πο­γρά­ψει. Το άρ­θρο 7 της συν­θή­κης της Λι­σα­βό­νας δί­νει το δι­καίω­μα στην ΕΕ να ε­πι­βά­λει κυ­ρώ­σεις α­κό­μα και προ­σω­ρι­νή α­να­στο­λή συμ­με­το­χής κά­ποιου κρά­τους στην ΕΕ. Ανα­μέ­νω με εν­δια­φέ­ρον να δω αν αυ­τή η α­κραία βιαιό­τη­τα που εμ­φα­νί­ζε­ται στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με την Ελλά­δα, θα εμ­φα­νι­στεί ό­ταν ε­κλε­γεί ο α­κρο­δε­ξιός Χό­φερ στην Αυ­στρία στις 4 Δε­κεμ­βρίου, ό­ταν στην Ιτα­λία ο Γκρί­λο, ο Μπερ­λου­σκό­νι και η Λέ­γκα του Βορ­ρά (το κόμ­μα της λι­ρέ­τας) θα ζη­τή­σουν δη­μο­ψή­φι­σμα ε­να­ντίον του ευ­ρώ ή ό­ταν θα ε­κλε­γεί η Λε­πέν στη Γαλ­λία. Έχου­με την με­γα­λύ­τε­ρη υ­παρ­ξια­κή κρί­ση της Ευ­ρώ­πης ως οι­κο­δό­μη­μα ως α­ξίες και α­ντί να α­κού­με α­πό τις ευ­ρω­παϊκές η­γε­σίες και το κα­τευ­θυ­ντή­ριο κρι­τι­κή και ε­πί­θε­ση σε αυ­τούς που υ­πο­σκά­πτουν τα α­ξια­κά θε­μέ­λια του ευ­ρω­παϊκού πο­λι­τι­σμού, έ­χου­με τη βίαιη ε­πί­θε­ση ε­να­ντίον ε­νός α­πό τα λί­γα κρά­τη που στέ­κο­νται όρ­θια και προ­σπα­θούν να υ­πο­στη­ρί­ξουν αυ­τές τις α­ξίες.

Ποιος ο ρό­λος της α­ρι­στε­ράς;
Η ευ­ρω­παϊκή α­ρι­στε­ρά χρειά­ζε­ται ε­πα­να­θε­με­λίω­ση. Το ΚΕ­Α α­πο­τε­λεί δυ­στυ­χώς δη­μιούρ­γη­μα του πα­ρελ­θό­ντος. Χρειά­ζε­ται να φτια­χτεί έ­νας ευ­ρω­παϊκός δη­μό­σιος χώ­ρος, και να ξε­κι­νή­σει μια με­γά­λη συ­ζή­τη­ση για την αρ­χι­τε­κτο­νι­κή της Ευ­ρώ­πης. Πρέ­πει να ξε­κι­νή­σει α­πό τα κά­τω, και να ο­δη­γή­σει σε συ­ντα­κτι­κή συ­νέ­λευ­ση των κι­νη­μά­των, των κόμ­μα­των της α­ρι­στε­ράς και της α­ρι­στε­ρής σο­σιαλ­δη­μο­κρά­τιας. Για να ε­πι­βιώ­σει η ΕΕ με δια­φο­ρε­τι­κή μορ­φή α­παι­τεί­ται α­πο­κέ­ντρω­ση ε­ξου­σιών και δι­καιο­δο­σιών α­πό τις Βρυ­ξέλ­λες στα κρά­τη, και στην το­πι­κή αυ­το­διοί­κη­ση. Δεν υ­πάρ­χει άλ­λος α­πό την α­ρι­στε­ρά, που μπο­ρεί να κά­νει αυ­τό το πράγ­μα. Αλλά η α­ρι­στε­ρά που υ­πάρ­χει σή­με­ρα δεν μπο­ρεί να το κά­νει.