Στο τραπέζι έχουμε κατατεθειμένες την έκθεση του γ.γ. του ΟΗΕ κ. Γκουντέρες για τις καλές υπηρεσίες και την ειρηνευτική δύναμη στην Κύπρο, την ανοιχτή επιστολή της ειδικής απεσταλμένης προς τις δύο κοινότητες, και την ειδική έκθεση της κας Ολγκίν προς τον γ.γ., το περιεχόμενο της οποίας ακόμη δεν έχει διαρρεύσει.
Πενήντα χρόνια από το πραξικόπημα της χούντας στην Κύπρο και την εισβολή της Τουρκίας. Δυσκολίες και προοπτικές επίλυσης.
Είναι γεγονός ότι το ενδιαφέρον του κόσμου για τις εξελίξεις που αφορούν το Κυπριακό έχει ατονήσει, όχι τώρα, εδώ και πολλά χρόνια. Προφανώς, ο μακροχρόνιος χαρακτήρας του αδιεξόδου (το κυπριακό ζήτημα με τις συγκεκριμένες παραμέτρους που αφορούν την συγκρότηση κρατικής οντότητας και την σύγκρουση του ελληνικού και τουρκικού εθνικισμού απασχολεί από την δεκαετία του 1950) και οι πολλαπλές διαδοχικές ευκαιρίες που χάθηκαν, ιδίως μετά την κορύφωση του πραξικοπήματος της ελλαδικής χούντας και την τουρκική εισβολή το 1974 συνέβαλαν σε αυτήν την κατάσταση.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι έχει διακοπεί η προσπάθεια του ΟΗΕ να υπάρξει επίλυση του προβλήματος. Μετά το ναυάγιο των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά το 2017, στο οποίο συνέβαλε αποφασιστικά η ελληνοκυπριακή πλευρά, με την αδικαιολόγητη αποχώρηση του τ. προέδρου Νίκου Αναστασιάδη με την συνδρομή του ΥΠ.ΕΞ της Ελλάδας Νίκου Κοτζιά, (σε αντίθεση με την θέση του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα) ακολούθησαν οι μυστικές συζητήσεις της λύσης των δύο κρατών με πρωτοβουλία του Νίκου Αναστασιάδη, η εκλογή Τατάρ και η σκλήρυνση της τουρκικής πολιτικής με απόρριψη του πλαισίου λύσης του ΟΗΕ.
Εντός του 2024 φαίνεται όμως ότι οι εξελίξεις επιταχύνονται, κυρίως μέσα από τον διορισμό της Μαρία Άνχελα Ολγκίν στην θέση της ειδικής απεσταλμένης του γ.γ. του ΟΗΕ. Είναι γεγονός ότι η κα. Ολγκίν έχει επιδείξει σοβαρή δραστηριότητα, με πολλαπλές επαφές τόσο στην Κύπρο, όσο και στην Αθήνα, την Άγκυρα, το Λονδίνο και τις Βρυξέλλες.
Ο διεθνής περίγυρος
Οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή διαπλέκονται με τις εξελίξεις στην Κύπρο. Η αστάθεια που δημιουργεί η εισβολή του Ισραήλ στην λωρίδα της Γάζας, η ανθρωπιστική κρίση εξαιτίας της πολιτικής γενοκτονίας που εφαρμόζει η κυβέρνηση Νετανιάχου, οι προσφυγικές ροές από Συρία και Λίβανο αφενός, η προσέγγιση Αθήνας- Άγκυρας και η διάθεση ισχυρών ομάδας κρατών εντός της ΕΕ για ενίσχυση των ευρωτουρκικών σχέσεων και η διαμόρφωση μιας νέας ειδικής σχέσης αφετέρου, επιδρούν από διαφορετικές πλευρές.
Η διαμόρφωση μιας νέας κατάστασης στις σχέσεις Ελλάδας -Τουρκίας, χωρίς εμπλοκές στο Αιγαίο και η προοπτική επίλυσης σημαντικών ιστορικών διαφορών, επιβάλλει και ταυτόχρονα προϋποθέτει την αναγκαιότητα υπέρβασης του αδιεξόδου στο νησί.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο που ο γ.γ. του ΟΗΕ στην έκθεσή του για την Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ στην Κύπρο κάνει ειδική αναφορά στη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Προφανώς θα πρόκειται για σοβαρή ανορθογραφία, εάν υπάρξει μια αντιφατική πραγματικότητα με βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων αλλά διατήρηση του αδιεξόδου στην Κύπρο.
Εκθέσεις με περιεχόμενο
Στην παρούσα φάση, στο τραπέζι έχουμε κατατεθειμένες την έκθεση του γ.γ. για τις καλές υπηρεσίες και την ειρηνευτική δύναμη στην Κύπρο, την ανοιχτή επιστολή της ειδικής απεσταλμένης προς τις δύο κοινότητες, και την ειδική έκθεση της κας Ολγκίν προς τον γ.γ., το περιεχόμενο της οποίας ακόμη δεν έχει διαρρεύσει.
Σε όλα τα παραπάνω έγγραφα διατυπώνεται η ανησυχία για την παράταση του αδιεξόδου, επισημαίνονται οι ευθύνες των δύο πλευρών για την κατάσταση στην νεκρή ζώνη, όσο και για την διαρκή καταπάτηση των συμφωνημένων. Μάλιστα, ο γ.γ. κατακρίνει με έντονο τρόπο τη ρατσιστική πολιτική του προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη να έχει τοποθετήσει αυθαίρετα συρματόπλεγμα 14 χιλιομέτρων στη νεκρή ζώνη, ώστε να εμποδίσει πρόσφυγες από εμπόλεμες περιοχές να προσεγγίσουν την Κυπριακή Δημοκρατία και να ασκήσουν το δικαίωμα της κατάθεσης αίτησης ασύλου, παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο, προκειμένου να ρίξει γέφυρες με την ακροδεξιά και να ικανοποιήσει το ΕΛΑΜ.
Παράλληλα, με ένταση τίθεται η ανάγκη να υπάρξουν πρωτοβουλίες τόσο από τις ηγεσίες των δύο κοινοτήτων, όσο και από την κοινωνία των πολιτών στην κατεύθυνση της επαναπροσέγγισης.
Δίνεται προτεραιότητα στο να ενισχυθούν οι οδικοί δίοδοι, μεταξύ των δύο κοινοτήτων, να υπάρχουν κοινές πρωτοβουλίες στον τομέα της ενέργειας και του πολιτισμού. Πρωτοβουλίες από τις οποίες συστηματικά υπεκφεύγει η κυπριακή κυβέρνηση.
Προοπτικές και δυσκολίες
Η αναθέρμανση του ενδιαφέροντος είναι δεδομένη. Επισημαίνουμε, ότι το Κυπριακό συζητήθηκε και στην πρόσφατη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο πλαίσιο της Συνόδου των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Για το περιεχόμενο της συνάντησης ενημερωθήκαν από τον ΥΠΕΞ οι αρχηγοί των πολιτικών κομμάτων, γεγονός το οποίο καταδεικνύει το εύρος και το βάθος της κινητικότητας. Φαίνεται ότι ο επόμενος σταθμός είναι η ετήσια γενική συνέλευση του ΟΗΕ, στο πλαίσιο της οποίας μπορεί να υπάρξουν διμερείς ή και πολυμερείς συναντήσεις. Αναμένουμε τις σχετικές πρωτοβουλίες και επισημάνσεις του Γενικού Γραμματέα.
Η κατάσταση μοιάζει αδιέξοδη, η εμμονή της Τουρκίας και ειδικά του τ/κ ηγέτη Τατάρ για διχοτόμηση και ίδρυση δύο κρατών αφενός, η πολιτική της αδράνειας που υπηρετεί ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης, αφετέρου, διαμορφώνουν ένα δυστοπικό τοπίο. Το γεγονός ότι ο ΟΗΕ επιμένει αποτελεί ένδειξη, ότι παρά τις δυσκολίες υπάρχει η δυνατότητα να ανευρεθεί μία ρωγμή στο σημερινή αδιέξοδο.
Η επιμονή του ΟΗΕ, η διάθεση της ΕΕ και η πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, απαιτούν την υπέρβαση αυτού του αδιεξόδου.
Οι εξελίξεις στην τουρκοκυπριακή κοινότητα καταδεικνύουν ότι στις επερχόμενες εκλογές είναι πιθανή η απομάκρυνση του Τατάρ, με τη συνδρομή και της τουρκικής κυβέρνησης και η εκλογή του Τουφόν Ερχουμάν, αρχηγού του Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος και θιασώτη της λύσης στο πλαίσιο της Δικοινοτικής Διζωνικής Ομοσπονδίας.
Για την τελική στάση της Τουρκίας ουδέποτε μπορεί κάποιος να πάρει όρκο για το ποια θα είναι αυτή. Το κύριο ερώτημα παραμένει για το αν θα μπορέσει ο διεθνής παράγοντας, τα πολιτικά κόμματα που τάσσονται υπέρ της λύσης και κυρίως η κυπριακή αριστερά, και το ΑΚΕΛ, αλλά και ο κεντροδεξιός ΔΗΣΥ που είναι και τα μεγαλύτερα κόμματα, η κοινωνία των πολιτών να μετατοπίσουν τον πρόεδρο Χριστοδουλίδη ή αυτός θα παραμείνει δέσμιος των απορριπτικών κομμάτων και της ακροδεξιάς, της Εκκλησίας της Κύπρου και των συντηρητικών κύκλων.
Απαιτούνται μέτρα και πρωτοβουλίες, τόσο στο επίπεδο της επαναπροσέγγισης των δύο κοινοτήτων, όσο και πλήρης, χωρίς αστερίσκους αποδοχή του πλαισίου του γ.γ., ώστε να υπάρξει δέσμευση για διαπραγματεύσεις με ορίζοντα κατάληξης στο πλαίσιο της Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, με πολιτική ισότητα, χωρίς εγγυήτριες δυνάμεις και στρατό κατοχής. Προσωρινά ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης αποφεύγει να δεσμευτεί τόσο στο θέμα της πολιτικής ισότητας, όσο και στο θέμα του χρονικού ορίζοντα της επίλυσης του προβλήματος, ώστε η διαδικασία να μην καταστεί αέναη.
Η ζωή πιθανόν και πολύ σύντομα να μας δείξει αν το συγκεκριμένο ερώτημα θα απαντηθεί με θετικό τρόπο, προς όφελος όλων των Κυπρίων και της σταθερότητας στην περιοχή.
