Στον απόηχο του άτυπου δείπνου που παρέθεσε ο γγ του ΟΗΕ στους ηγέτες των δύο κοινοτήτων, ελληνοκυπριακής και τουρκοκυπριακής, στη Νέα Υόρκη στις 15 Οκτωβρίου, οι προσδοκίες σχετικά με την επανέναρξη των συνομιλιών και την ανεύρεση οριστικής λύσης του κυπριακού παραμένουν, φαινομενικά τουλάχιστον, χαμηλές.
Επτά χρόνια μετά το ναυάγιο των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά και την αδικαιολόγητη αποχώρηση της ελληνοκυπριακής πλευράς, ο Αντόνιο Κουτιέρες επιλέγει προσεκτικά και μικρά βήματα, με στόχο να φέρει τις δύο πλευρές στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Από το καλοκαίρι και μετά τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετώπισε η ειδική απεσταλμένη του, Ολγκίν Κουεγιάρ, είχε διαφανεί ότι θα έσπρωχνε τη διαδικασία σε βάθος χρόνου. Η επιλογή αυτή σχετίζεται με τα ήξεις-αφήξεις της ελληνοκυπριακής πλευράς και τον δισταγμό της να εκφράσει με σαφήνεια την ετοιμότητα της για λύση, κυρίως όσον αφορά το θέμα της αποδοχής της πολιτικής ισότητας των τουρκοκυπρίων, αλλά και τη σκληρή στάση του Τατάρ με την εμμονή στη λύση των δύο κρατών.
Συνεπώς, τη δεδομένη στιγμή τα αποτελέσματα του δείπνου περιορίζονται στη συμφωνία των πλευρών, αφενός να οργανωθεί μια άτυπη συνάντηση, υπό την αιγίδα του γγ του ΟΗΕ, με τη συμμετοχή των δύο πλευρών και των εγγυητριών δυνάμεων (Ελλάδα, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο), αφετέρου οι δύο ηγέτες να ξεκινήσουν ένα κύκλο επαφών μεταξύ τους, ώστε να εξετάσουν το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης στην πράσινη γραμμή. Προφανώς ο ΟΗΕ, όπως και οι δυνάμεις της λύσης και της ειρήνης θεωρούν εξαιρετικά σημαντική τη χρήση όλων των μέσων που διευρύνουν τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων, γεγονός που επισημάνθηκε ως μια από τις βασικές παραμέτρους για την πορεία επίλυσης του Κυπριακού και στο πρόσφατο θεματικό συνέδριο που οργάνωσε το ΑΚΕΛ στη Λευκωσία.
Σε μια περίοδο που η ευρύτερη περιοχή της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου ταλανίζεται από δύο παρατεταμένους και σκληρούς πολέμους στην Ουκρανία και με την εισβολή και γενοκτονία σε Παλαιστίνη και Λίβανο, οι κινήσεις του Αντόνιο Γκουτιέρες αποδεικνύουν την ύπαρξη ισχυρού ενδιαφέροντος, τόσο του γενικού γραμματέα και του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (εξαιρουμένης ίσως της Ρωσίας και της Κίνας), όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ενδιαφέρον αυτό συνδυάζεται με μια σειρά από γεγονότα και εξελίξεις που μπορούν να μας κάνουν αισιόδοξους. Τα καλά νέα είναι ότι
διανύουμε μια περίοδο εντυπωσιακής βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Οι δύο χώρες εμπεδώνουν την πολιτική της αποφυγής των προκλήσεων στο Αιγαίο, εισερχόμενες στη συζήτηση που αφορά τον πυρήνα των αντιθέσεων. Θα είναι μια σύνθετη διαδικασία, στην οποία θα έχουν να αντιμετωπίσουν την ισχυρή αντίδραση του εθνικιστικού λόμπι.
Το κλειδί των εξελίξεων σε μεγάλο βαθμό το κρατά η Τουρκία, η οποία φαίνεται να αφήνει περιθώρια λείανσης αν όχι σταδιακής εγκατάλειψης της πολιτικής των δύο κρατών. Δεν είναι πρωτόγνωρο άλλωστε, ο πρόεδρος Ερντογάν να εμφανίζεται σκληρός και ο τούρκος ΥπΕξ διαλλακτικός. Στους διπλωματικούς κύκλους όλο και περισσότερο διαχέεται η εντύπωση ότι ο Φιντάν αφήνει σημαντικά περιθώρια για μετατόπιση της στάσης της Τουρκίας. Η στροφή προς τη Δύση, η βελτίωση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας, η σαφής επιθυμία της Τουρκίας να συζητήσει μια διευρυμένη οικονομική σχέση, να συνεργασθεί στο προσφυγικό και να κερδίσει την κατάργηση της βίζας για τους πολίτες της, διαμορφώνει ένα διαφορετικό τοπίο.
Παράλληλα ισχυρές είναι οι πιέσεις που δέχεται ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης. Όσο και αν ο ίδιος φαίνεται να είναι πιο κοντά σε μια λογική αναβλητικότητας και μακρών διαπραγματεύσεων, δεν μπορεί να αγνοήσει τόσο τις πιέσεις της ΕΕ, όσο και τις συστάσεις της ελληνικής πλευράς, σε συνδυασμό με το ισχυρό μπλοκ κοινωνικών δυνάμεων και των δύο μεγαλύτερων κομμάτων, που επιθυμούν επίλυση του κυπριακού.
Στην πιο δεινή θέση βρίσκεται ο σκληρός της παρέας, Ερσίν Τατάρ. Οι μετρήσεις της κοινής γνώμης στην τουρκοκυπριακή πλευρά δείχνουν ότι η κοινωνία έχει κουραστεί από την υπερβολική δόση σωβινισμού, την πρόσδεση στην Τουρκία και τη διεθνή απομόνωση. Όλες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σαφές προβάδισμα του μετριοπαθούς, κεντροαριστερού και οπαδού της λύσης της ομοσπονδίας Τουφάν Ερχιουρμάν, ενώ παράλληλα η Τουρκία δεν φαίνεται να του κόβει τον δρόμο, όπως έκανε με τον Μουσταφά Ακιντζί.
Συνεπώς, έστω και δειλά, θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε ότι παρά τις δυσκολίες και χωρίς να είναι κάτι σίγουρο, οι πρωτοβουλίες του γγ στηρίζονται σε μια υπαρκτή δυνατότητα. Προφανώς ο σχεδιασμός προβλέπει μικρά και σίγουρα βήματα, ώστε να καθίσουν οι εμπλεκόμενοι στο τραπέζι των συνομιλιών. Σε περίπτωση που το σχέδιο ευοδωθεί, οι συνομιλίες θα είναι κλειστού -περιορισμένου χρόνου, δίχως ατέρμονες συζητήσεις, καθώς θα εκκινήσουν από εκεί που διακόπηκαν, πριν 7 χρόνια, και θα αφορούν την κατάργηση των εγγυήσεων, την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, την πολιτική ισότητα με τη συμμετοχή της τ/κ κοινότητας στα κέντρα λήψης των ομοσπονδιακών θεσμών. Αυτή τη φορά, εφόσον υπάρξει η δυνατότητα η ε/κ πλευρά δεν θα έχει την πολυτέλεια του άπλετου χρόνου και των παρελκυστικών επικοινωνιακών κινήσεων. Αλλά μέχρι τότε ο δρόμος είναι μακρύς και αβέβαιος.
